Algemene Rekenkamer: politiek doet niet wat ze belooft

De (politieke) meningen en opinies die we allemaal hebben, zijn grotendeels het gevolg van jarenlange beïnvloeding, manipulatie van feiten en informatie en in geringe mate van onze ‘eigen mening’. Die eigen mening is meestal gebaseerd op het gezin waaruit je komt, gecombineerd met het soort informatie waarvoor je vervolgens openstaat. Hoe die informatie op je inwerkt en tot je gebracht wordt – via allerlei media – betreft de wetenschap van de  ‘propaganda’. De drie grondleggers daarvan zijn: Gustave Le Bon, Walter Lippmann en Edward Bernays. Hun werken zijn 100+ jaar oud, maar worden nog dagelijks toegepast in de huidige politiek.

Gustave le Bon: het ontstaan van massapsychologie

Psycholoog Gustave Le Bon schreef ‘De psychologie van de massa’ in 1895, een tijd van politieke onrust en snelle maatschappelijke verandering in Europa. Het boek onderzoekt de psychologische dynamiek van groepen mensen – met name massa’s – en hoe individuele rationaliteit plaatsmaakt voor collectief gedrag dat vaak emotioneel en beïnvloedbaar is.

Le Bon beschouwde massa’s niet als een optelsom van individuen, maar als een nieuw psychologisch organisme. Zijn centrale opvatting is dat individuen in een massa hun autonomie en kritische denkvermogen verliezen, en in plaats daarvan reageren op primitieve impulsen, suggestie en emotie.

Hoofdlijn 1: de geest van massa’s

Volgens Le Bon ontstaat een collectieve geest wanneer mensen zich in een groep bevinden. Deze geest is fundamenteel anders dan het bewustzijn van het individu. Drie mechanismen spelen hierin een rol:

• Anonimiteit – In een groep voelt het individu zich onzichtbaar en minder verantwoordelijk voor zijn daden. Dit leidt tot impulsief gedrag en verlies van zelfbeheersing.
• Besmettelijkheid – Emoties en ideeën verspreiden zich razendsnel in een groep, net zoals een ziekte. Mensen nemen zonder nadenken de houding van anderen over.
• Suggestibiliteit – Massa’s zijn extreem gevoelig voor suggestie, vooral als die vele malen herhaald en emotioneel geladen is. Onder invloed hiervan ontstaan collectieve illusies.

Een groep of massa functioneert daardoor op een lager niveau van bewustzijn dan het individu. In feite keert men terug naar een meer instinctief stadium van denken binnen een groep, dan als individu.

Hoofdlijn 2: psychologische eigenschappen van massa’s

Le Bon beschrijft massa’s als:

• Impulsief en veranderlijk – Ze reageren heftig en plotseling, zonder redelijke onderbouwing.
• Beïnvloedbaar door beelden – Argumenten werken niet; massa’s reageren op sterke visuele en symbolische indrukken. Foto’s en plaatjes zoals die hieronder.
• Intolerant en dogmatisch – Eenmaal overtuigd van een idee, wordt afwijking niet getolereerd.
• Emotioneel en overdrijvend – De gevoelens van massa’s zijn extremer dan die van individuen: intens enthousiasme of diepe haat.
• Simpel denkend – Massa’s begrijpen geen nuances; ze denken in zwart-wit, goed versus kwaad.

Volgens Le Bon zijn massa’s dus vatbaar voor mythen, simplistische slogans en charismatisch leiderschap zoals hieronder afgebeeld.

Hoofdlijn 3: de rol van leiders en suggestie

Leiders spelen een centrale rol in het gedrag van massa’s. Le Bon ziet ze als hypnotiseurs die via suggestie en constante herhaling ideeën inprenten bij het collectief. Succesvolle leiders kenmerken zich door:

• een charismatisch uiterlijk of stem,
• een eenvoudig, krachtig en emotioneel verhaal,
• het vermogen tot herhaling en overdrijving.

Leiders hoeven geen rationele plannen te hebben; hun kracht ligt in hun overtuigingskracht. Vaak geloven ze zelf sterk in hun missie – wat hen geloofwaardiger maakt in de ogen van de massa.

Massa’s hebben een behoefte aan leiding en zijn zelfs bereid hun vrijheid op te geven voor duidelijkheid en saamhorigheid.

Sommige leiders vallen na verloop van tijd door de mand en verliezen hun gevolg.

Hoofdlijn 4: invloeden die de massa’s vormen

Le Bon benoemt drie krachten die de overtuigingen van massa’s vormgeven:

1. Ras (volk/nationaliteit) – Diepgewortelde culturele en biologische kenmerken zijn bepalend voor hoe een massa reageert.
2. Traditie – Massa’s houden van gewoontes en rituelen. Ze verwerpen verandering tenzij die verpakt wordt als terugkeer naar vroegere grootheid. Een voorbeeld is de ‘Make America Great Again’ (MAGA) van Trump.
3. Tijd en milieu – Actuele omstandigheden, economische situaties en maatschappelijke spanningen hebben invloed op de stemming en ontvankelijkheid van een massa.

Massa’s zijn dus niet willekeurig beïnvloedbaar; ze volgen bepaalde culturele en psychologische patronen.

Hoofdlijn 5: massa’s en revoluties

Le Bon analyseert ook politieke revoluties, zoals de Franse Revolutie. Hij stelt dat massa’s hier vaak destructief optreden zonder een duidelijke constructieve visie. De emotionele intensiteit en behoefte aan vereenvoudiging leiden tot radicale en vaak gewelddadige acties.

Hoewel de idealen van vrijheid en gelijkheid een rol speelden, draaiden revoluties volgens Le Bon vaak uit op chaos door de irrationele aard van de massa. Nieuwe leiders nemen de plaats in van oude elites, vaak met nog meer autoritaire middelen.

Massa’s in religie, oorlog en propaganda

Le Bon vergelijkt massa’s met religieuze bewegingen, omdat beide gekenmerkt worden door geloof, toewijding en zelfopoffering. In oorlogstijd kunnen massa’s heldhaftig en eensgezind zijn, maar ook wreed en blindelings volgzaam.

Hij benadrukt het belang van symbolen, rituelen en heldenverering. Deze elementen binden mensen emotioneel en creëren een gevoel van eenheid. Voor moderne propagandisten is dit waardevolle kennis. Zo is de rode pet met MAGA-spreuk het symbool voor de politieke beweging van president Trump.

Invloed van Le Bon’s theorie

Hoewel veel van Le Bon’s ideeën omstreden zijn, heeft zijn werk grote invloed gehad op denkers als Freud, Mussolini, Hitler, Roosevelt, en moderne sociale wetenschappers.

Hij wordt gezien als een pionier in de massapsychologie, een voorloper van de hedendaagse communicatietheorieën over framing en social media. In het digitale tijdperk, waar groepsvorming en beïnvloeding via platforms als 𝕏, TikTok en Facebook plaatsvinden, lijken zijn inzichten opnieuw actueel en uitzonderlijk vaak toegepast te worden. Vooral binnen politieke campagnes.

Het dubbele gezicht van massa’s en hun leiders

Gustave Le Bon’s boek biedt een fascinerend maar soms verontrustend portret van het collectieve gedrag van mensen. Massa’s kunnen grootse dingen doen – helden voortbrengen, revoluties starten, culturele bewegingen dragen – maar ook vatbaar zijn voor irrationaliteit, geweld en manipulatie.

Le Bon zijn visie benadrukt het belang van kritisch denken, individuele autonomie en objectieve informatie als tegengif tegen massa-invloed door bepaalde politici, of instanties. Tegelijk roept het boek vragen op over wat onveilig leiderschap inhoudt en hoe zich dat verhoudt met de toekomst van democratie in het Westen.

Je hoeft maar een westerse krant open te slaan om te ontdekken dat het aantal fans en toepassingen van de leer van Le Bon tegenwoordig weer overal aanwezig zijn.

De leaseauto is voor velen een noodzakelijk gereedschap om zijn of haar beroep uit te oefenen. Voor de Belastingdienst is de leaseauto vooral een melkkoe. Een ‘slimme’ ambtenaar heeft ooit bedacht dat u die leaseauto namelijk ook privé zult gebruiken, en dus is het verkapt salaris geworden in de ogen van de Belastingdienst. Kostte een gemiddelde leaseauto 25 jaar geleden nog 19.365 euro en werd daar 20 of 24 procent jaarlijks over geheven, tegenwoordig is dat 22 procent over gemiddeld 50.026 euro. En daar waar de Belastingdienst jaarlijks uw huis herwaardeert om over de gestegen waarde belasting te kunnen heffen, doet deze dat natuurlijk niet over de in waarde dalende leaseauto. Daar betaalt u 5 jaar lang belasting over de nieuwwaarde terwijl de leaseauto nog minder dan de helft waard is.

Voor de politiek is de leaseauto een ‘sturingsmiddel’ geworden, maar dan wel van een ongeleid projectiel. Toen de illegale BPM-belasting werd omgebogen naar een CO₂-belasting waren er ‘slimme’ politici die dat opeens als middel zagen om werknemers te verleiden een politiek gewenste auto te gaan rijden, en met succes! Zo hadden we de ‘milieudiesel’ met 14 procent bijtelling, vervolgens de hybride-auto met 7 procent bijtelling (maar iedereen reed met die dingen gewoon op benzine uiteraard) en later zelfs de elektrische auto met 0 procent bijtelling. Dat laatste gold omdat uitsluitend politici denken dat de elektrische auto geen CO₂-uitstoot heeft, terwijl de benodigde stroom gewoon uit een kolen- of gascentrale komt, of in het allerslechtste geval zelfs van een biomassacentrale met maximale CO₂-uitstoot.

Nu alleen nog 18 procent bijtelling geldt voor volledig elektrische auto’s (over de eerste 30.000 euro, daarboven 22 procent) maakt het de leaserijder dus financieel niet meer zoveel uit, elektrisch of benzine. De zakelijke kilometervreter zit sowieso niet te wachten op een volledig elektrische auto, maar rijdt dan toch liever een veel praktischere hybride. Met het recent afschaffen van de Europese eis om het volledige wagenpark in 2035 elektrisch te krijgen en het verdwijnen van de fiscale voordelen voor elektrische auto’s dreigt het zwalkbeleid iedereen weer in de zo geliefde benzine-auto te drijven.

De 850.000 zakelijke leaserijders zijn echter op de valreep door de politiek alsnog voor het blok gezet. Werkgevers dienen namelijk met ingang van 2027 naast de 22 procent die de werknemer al moet betalen, jaarlijks een boete betalen van 52 procent over de bijtelling van 22 procent over de nieuwwaarde van een benzine- of hybride-auto. Logisch dat iedereen dan volledig elektrisch gaat rijden, aangezien alleen de volledig elektrische auto voor de werkgever onbelast blijft. Vanaf 2027 hangen dus 850.000 huishoudens rond de huidige piektijd op het stroomnet hun leasebak aan de stekker. Mocht dat tot problemen leiden dan is dat uiteraard de schuld van de netbeheerders.

De slimme werkgever die zijn werknemers niet wil opknopen aan het ongeleide projectiel dat politiek heet lost dat anders op: een ‘mobiliteitsbudget’ voor de werknemer, geheel naar eigen inzicht in te vullen zonder Haagse bemoeienis. Geen dwang en drang door Den Haag en ook geen gedonder met de buren rond etenstijd als de stroom uitvalt omdat Den Haag je heeft gedwongen je gigantische stroomvreter op het net te zetten.

Op 18 december 2025 werd onafhankelijk journalistenplatform Euractiv in de ban gedaan door Ursula von der Leyen. Euractiv is een Europese nieuwswebsite gericht op EU-beleid, opgericht in 1999. De journalisten zijn niet meer welkom op informatiebijeenkomsten van de Europese Commissie omdat ze teveel leugens en verdraaiingen van de waarheid van de Commissie aan het licht brachten. Na het idiote idee voor een eigen spionagedienst, gaat Von der Leyen nu alle democratische grondbeginselen te buiten met deze snoeiharde censuur.

Onafhankelijke journalistiek op de vijandenlijst van de Europese Commissie

Dit artikel legt uit wat er precies is gebeurd tussen Euractiv – dat al 26 jaar verslag doet van ontwikkelingen binnen de EU – en de kliek van Ursula von der Leyen.

Euractiv schrijft op de eigen website: “Helaas staat onafhankelijke journalistiek in Europa nu op de vijandenlijst. Sterker nog, het is een bedreigde soort geworden nu oude bedrijfsmodellen afbrokkelen en invloedrijke figuren de leemte opvullen om media te financieren.”

Dat geldt met name voor Brussel, waar veel media worden gefinancierd en beïnvloed door de Europese Commissie zelf, door buitenlandse regeringen, lobbyisten – en in sommige gevallen door al deze partijen tegelijk. Onafhankelijke partijen worden in deze omgeving in toenemende mate geweerd, zoals Euractiv aan den lijve heeft ondervonden.

Ik merk het zelf ook op LinkedIn. Al mijn berichten en analyses over de EU – terwijl ze altijd zijn gebaseerd op betrouwbare bronnen – worden de laatste twee maanden geboycot. In het eerste uur na plaatsing, schiet het aantal lezers nog vlot boven de 1.000, om daarna stil te vallen. In de daaropvolgende 24 uur trekt het nog slechts een paar honderd nieuwe lezers in plaats van de 20.000 – 30.000 lezers van voorheen.

Via de DSA heeft de Europese Commissie ook LinkedIn gemuilkorfd. Het gaat helemaal niet meer om het tegenhouden van desinformatie of misinformatie, maar om het tegenhouden van onwelgevallige informatie, ook wel censuur genoemd.

Waarom wordt Euractiv gecensureerd door de Europese Commissie?

Begin 2025 is Euractiv gestart met het injecteren van een flinke dosis kritische journalistiek in de ‘EU-bubbel’, naar aanleiding van de steeds meer extremistische standpunten van Ursula von der Leyen en wetgeving zoals de DSA.

Niet alle EU-ambtenaren reageerden even positief, met name de Europese Commissie, die onlangs Euractiv de toegang tot haar achtergrondbriefings heeft ontzegd. Dat zijn de besloten sessies waarin de adviseurs van Ursula von der Leyen proberen de pers te sturen over de boodschap die Von der Leyen over een bepaald onderwerp aan de pers wil overbrengen.

De toenemende censuur weerspiegelt een bredere sfeer van vijandigheid vanuit de commissievoorzitter jegens journalisten die weigeren zich aan haar dictaten te houden. De verslaggevers zijn zelfs rechtstreeks verbaal beledigd door medewerkers van Von der Leyen, aldus Euractiv.

De EU – onder Ursula – glijdt steeds meer af richting een fascistisch bolwerk van extremistisch denkende bureaucraten die “het Europese volk” als een minderwaardig stelletje minkukels beziet.

Leugens Von der Leyen opnieuw ontmaskerd

Ursula von der Leyen heeft in haar twijfelachtige politieke loopbaan een heel spoor van persoonlijke instabiliteit, manipulatie en financieel wanbeleid achtergelaten, maar blijft toch de lieveling van de Europese en Amerikaanse elite.

In haar meest recente schermutseling met de waarheid – resulterend in de censuur van Euractiv – gaat het waarschijnlijk om de ontkrachting van de leugen die door de Europese Commissie werd verspreid, dat piloten van Von der Leyen gedwongen waren om ‘papieren kaarten’ te gebruiken om haar vliegtuig in Bulgarije te landen te midden van een vermeende Russische aanval op het navigatiesysteem. Iets dat aantoonbaar onjuist bleek.

Von der Leyen laat immers geen kans onbenut – ook niet als daar een leugen voor nodig is – om de EU verder te laten escaleren richting een oorlog met Rusland. Dat is immers in het belang van een aantal van haar sponsoren uit het militair-industrieel complex.

Of was het misschien dat Euractiv haar paranoïde plan voor een Europese inlichtingendienst aan de kaak stelde? Of is het simpelweg dat Euractiv – net als de auteur van dit stuk – keer op keer benadrukt dat Von der Leyen ongeschikt is voor de rol die haar is toebedeeld?

De Europese Commissie is een grote peuterspeelzaal geworden

Als je het meer dan treurige verloop van de Europese Commissie onder Ursula von der Leyen beschouwt, ontkom je niet aan een vergelijking met de dynamiek van een gemiddelde peuterspeelzaal:

• Ursula speelt graag de ‘bully’ in die zaal, maar weet wanneer ze het veld moet ruimen voor een nog grotere machthebber.
• De zaal kent zijn eigen regels, maar die zijn er om overtreden te worden zoals in het geval van Pfizer, of bij de aankoop van wapens voor Oekraïne.
• Als je stiekem verboden dingen hebt gedaan in de peuterspeelzaal, tracht je de bewijzen daarvan te laten verdwijnen. Je kunt er als peuter immers niet tegen als je ergens al voor verantwoordelijk wordt gehouden. Verantwoordelijkheid nemen is immers iets voor volwassenen en dat ben je nog niet.
• Als je wat hebt gestolen van andere peuterspeelzaalgenootjes, dan probeer je die diefstal weg te moffelen.
• Als je teveel last krijgt van andere pestkoppen in de peuterspeelzaal, dan zorg je ervoor dat ze zo snel mogelijk verdwijnen zoals mede Commissaris Thierry Breton een jaar geleden heeft gemerkt.

Om met de woorden van het Euractiv-artikel te eindigen:

“In zijn beschouwingen over macht en machtsmisbruik concludeerde Machiavelli dat ‘iedereen ziet wat je lijkt te zijn; weinigen ervaren wat je werkelijk bent.’

Als er verder niets is, weten we nu in ieder geval wat de Commissie is.”