Politiek
De levensgrote gevaren van de Digital Services Act
op
Door
Twan Houben
De Digital Services Act (DSA) van de Europese Unie is wetgeving die gericht is op het reguleren van digitale diensten waaronder de grote sociale mediasites X, LinkedIn en Facebook. Hoewel het ambitieuze karakter van de DSA veel lof oogstte bij linkse politici, is de wetgeving ook het onderwerp van aanzienlijke kritiek. Als we de DSA vergelijken met soortgelijke wetten buiten de EU, zoals de Amerikaanse Section 230 van de Communications Decency Act (CDA) en de Australische Online Safety Act, blijkt dat de EU veel te ver is doorgeschoten met censuurmogelijkheden op social media.
Vrijheid van meningsuiting
Een van de meest fundamentele zorgen over de DSA is de impact ervan op de vrijheid van meningsuiting. Critici wijzen erop dat de verplichting voor platforms om desinformatie en haatspraak te identificeren en te verwijderen, kan leiden tot overmatige censuur.
Door de verwijdering van ‘schadelijke’ content verplicht te stellen, creëert de DSA-wetgeving de weg voor wijdverbreide censuur, waardoor rechtmatige en eerlijke meningsuiting wordt ingeperkt onder het mom van naleving en veiligheid. Het resultaat zal een gesaneerd en streng gecontroleerd Europees internet zijn waar de vrije uitwisseling van ideeën wordt onderdrukt, aldus mensenrechtenorganisatie ADF International.
Het concept van betrouwbare flaggers – groepen of organisaties die verantwoordelijk zijn voor het signaleren van die schadelijke inhoud – roept ook vragen op over mogelijke politieke beïnvloeding en de onafhankelijkheid van deze groepen.
Machtsconcentratie bij grote platforms
De DSA legt strenge eisen op aan grote technologiebedrijven zoals X, Facebook, TikTok, LinkedIn en Google. Hoewel dit bedoeld is om consumenten te beschermen, waarschuwt de Universiteit van Cambridge dat deze platforms daardoor meer controle krijgen over de inhoud op hun platforms.
Doordat de EU deze bedrijven dwingt om allerlei systemen op te zetten om ‘hatespeech’ te voorkomen, ontstaat een beperking van de diversiteit aan meningen en een grotere machtsconcentratie van censuur bij Big Tech.
Op 25 april 2025 publiceerde de Europese Commissie – het belangrijkste uitvoerende orgaan van de EU – voor het eerst een volledige lijst van de 19 grootste internetplatforms, die zij nauwkeurig in de gaten houdt krachtens de DSA, maar die dus ook de opdracht hebben tot eerdergenoemde censuur. Dat de eisen aan de censuur door deze 19 platforms verder aangescherpt zijn, blijkt uit de tekst onder die lijst. Daarin geeft de Europese Commissie aan eigenhandig het toezicht op deze bedrijven te zullen houden in plaats van het uit te besteden aan lagere EU-organen.
Economische en politieke spanningen
De implementatie van de DSA heeft geleid tot forse spanningen tussen de EU en de Verenigde Staten. Amerikaanse techbedrijven hebben kritiek geuit op de regelgeving, en er zijn zorgen dat deze wetgeving handelsconflicten kan verergeren middels de forse boetes die de Europese Commissie op kan leggen. Op 23 april 2025 werd Apple voor 500 miljoen euro beboet en Meta (Facebook) voor 200 miljoen door de Europese Commissie.
De sancties voor het niet naleven van de Digital Services Act zijn extreem te noemen.
Platforms die niet aan de regels voldoen en meer dan 45 miljoen actieve gebruikers hebben, kunnen boetes krijgen tot 6 procent van hun wereldwijde jaaromzet, conform de DSA. Voor techplatforms zoals Google, Amazon, Meta en X betekent dit miljarden euro’s aan boetes. Ze kunnen het zich daarom niet veroorloven om de DSA-regelgeving níét na te leven.
De DSA geeft de Europese Commissie ook het recht om een groot platform de toegang tot de EU volledig te verbieden als het bij herhaling weigert voldoende censuur toe te passen. Het platform X van Elon Musk is daar mogelijk als eerste de dupe van.
Politico citeerde op 23 april 2025 Elon Musk: “De Europese Commissie bood X een illegale, geheime deal aan: als we in stilte uitlatingen censureerden zonder iemand daarvan op de hoogte te stellen, zouden ze ons geen boete opleggen”, schreef hij aan meer dan 200 miljoen volgers. “De andere platforms accepteerden die deal. X niet.”
Vergelijking met wetten buiten de EU
De DSA heeft een extraterritoriale reikwijdte, wat betekent dat de regels ook gelden voor bedrijven buiten de EU als zij Europese gebruikers bedienen. De DSA verschilt daarin van de Amerikaanse Section 230-wetgeving , die zich voornamelijk richt op binnenlandse platforms.
Deze Amerikaanse wet biedt onlineplatforms daarnaast immuniteit tegen civielrechtelijke aansprakelijkheid op basis van content van derden, iets waarin de DSA juist niet voorziet.
Het Amerikaanse Congres heeft de wet oorspronkelijk aangenomen om de internetindustrie te ondersteunen en tegelijkertijd onlineplatforms te stimuleren om content die schadelijk is voor kinderen te verwijderen zonder censuur op politieke content te willen invoeren.
De Australische Online Safety Act legt de nadruk op de bescherming van gebruikers, vooral kinderen, en is niet gericht op het verbieden van ongewenste politieke content op social media zoals regelmatig plaatsvindt onder de DSA.
Contentmoderatie: aanpassen of verwijderen van onwenselijke inhoud
De DSA verplicht grote platforms om continue risicobeoordelingen en transparantierapportages uit te voeren om risico’s zoals (politieke) desinformatie aan te pakken. De VS Section 230 biedt daarentegen brede immuniteit aan platforms voor door hun gebruikers gegenereerde inhoud zonder moderatie-eisen.
Waar de DSA hoge boetes en gebruiksvriendelijke klachtenmechanismen biedt, ontbreken dergelijke handhavingsmaatregelen in de Online Safety Act. Australië kent wel een eSafety Commissioner die bevoegd is om strenge straffen op te leggen. Op de website van deze toezichthouder – een soort Ombudsman voor het digitale tijdperk – lees je echter alleen over digitale inbreuken op je privacy, persoonlijke leefomgeving, of inbreuken op de veiligheid van kinderen. Geen woord over andere vormen van (vermeende) digitale inbreuk zoals de EU deze heeft geformuleerd.
Samenvattend
De Digital Services Act van de EU vertegenwoordigt een ambitieus model voor digitale regelgeving. Toch blijkt de wetgeving een uitdaging voor beleidsmakers, bedrijven en gebruikers. Het vinden van een balans tussen bescherming, innovatie en grondrechten zal cruciaal zijn voor het succes van de DSA op de lange termijn.
Vooralsnog leidt de DSA tot een veel verdergaande vorm van internetcensuur en schending van basale grondrechten van Europeanen dan bij soortgelijke wetgeving in de VS en Australië. Ook gebruikt de Europese Commissie de DSA-wetgeving om buitenlandse bedrijven – voornamelijk Amerikaanse – miljardenboetes op te leggen wat niet is opgenomen in vergelijkbare Amerikaanse en Australische wetgeving.
In het algemeen kan gesteld worden dat de Europese Commissie met de DSA een veelomvattend machtsmiddel in handen heeft om ongewenste berichtgeving door gebruikers van sociale media te verwijderen en tegelijkertijd de macht van buitenlandse techbedrijven in te perken.
Dat zegt wat over de richting waarin de Europese Commissie de toekomst van de EU ziet en de plaats van de Europese burgers daarin.
INDEPEN staat voor een onafhankelijk en pluriform medialandschap met ruimte voor kritische en diepgaande journalistiek. Steun onafhankelijk nieuws voor slechts €2 per maand.
JA, ik help jullie!
1 Reactie
Laat een reactie achter
Reactie annuleren
Laat een reactie achter
Lees verder
-
Nieuwe EU-ketenregels dreigen inflatie aan te jagen en mkb te vernietigen
-
De mogelijke gevolgen van de Bulgaarse euro voor Nederland
-
Wanneer macht kritiek niet meer verdraagt
-
VS: EU verlamt economie, vrijheid en soevereiniteit van Europa
-
EU breekt grondrechten af om AI uit te kunnen bouwen
-
Von der Leyen geeft de EU cadeau aan Donald Trump
Politiek
Wanneer macht kritiek niet meer verdraagt
Gepubliceerd
2 weken geledenop
2 januari 2026Door
Twan Houben
Op 18 december 2025 werd onafhankelijk journalistenplatform Euractiv in de ban gedaan door Ursula von der Leyen. Euractiv is een Europese nieuwswebsite gericht op EU-beleid, opgericht in 1999. De journalisten zijn niet meer welkom op informatiebijeenkomsten van de Europese Commissie omdat ze teveel leugens en verdraaiingen van de waarheid van de Commissie aan het licht brachten. Na het idiote idee voor een eigen spionagedienst, gaat Von der Leyen nu alle democratische grondbeginselen te buiten met deze snoeiharde censuur.
Onafhankelijke journalistiek op de vijandenlijst van de Europese Commissie
Dit artikel legt uit wat er precies is gebeurd tussen Euractiv – dat al 26 jaar verslag doet van ontwikkelingen binnen de EU – en de kliek van Ursula von der Leyen.
Euractiv schrijft op de eigen website: “Helaas staat onafhankelijke journalistiek in Europa nu op de vijandenlijst. Sterker nog, het is een bedreigde soort geworden nu oude bedrijfsmodellen afbrokkelen en invloedrijke figuren de leemte opvullen om media te financieren.”
Dat geldt met name voor Brussel, waar veel media worden gefinancierd en beïnvloed door de Europese Commissie zelf, door buitenlandse regeringen, lobbyisten – en in sommige gevallen door al deze partijen tegelijk. Onafhankelijke partijen worden in deze omgeving in toenemende mate geweerd, zoals Euractiv aan den lijve heeft ondervonden.
Ik merk het zelf ook op LinkedIn. Al mijn berichten en analyses over de EU – terwijl ze altijd zijn gebaseerd op betrouwbare bronnen – worden de laatste twee maanden geboycot. In het eerste uur na plaatsing, schiet het aantal lezers nog vlot boven de 1.000, om daarna stil te vallen. In de daaropvolgende 24 uur trekt het nog slechts een paar honderd nieuwe lezers in plaats van de 20.000 – 30.000 lezers van voorheen.
Via de DSA heeft de Europese Commissie ook LinkedIn gemuilkorfd. Het gaat helemaal niet meer om het tegenhouden van desinformatie of misinformatie, maar om het tegenhouden van onwelgevallige informatie, ook wel censuur genoemd.
Waarom wordt Euractiv gecensureerd door de Europese Commissie?
Begin 2025 is Euractiv gestart met het injecteren van een flinke dosis kritische journalistiek in de ‘EU-bubbel’, naar aanleiding van de steeds meer extremistische standpunten van Ursula von der Leyen en wetgeving zoals de DSA.
Niet alle EU-ambtenaren reageerden even positief, met name de Europese Commissie, die onlangs Euractiv de toegang tot haar achtergrondbriefings heeft ontzegd. Dat zijn de besloten sessies waarin de adviseurs van Ursula von der Leyen proberen de pers te sturen over de boodschap die Von der Leyen over een bepaald onderwerp aan de pers wil overbrengen.
De toenemende censuur weerspiegelt een bredere sfeer van vijandigheid vanuit de commissievoorzitter jegens journalisten die weigeren zich aan haar dictaten te houden. De verslaggevers zijn zelfs rechtstreeks verbaal beledigd door medewerkers van Von der Leyen, aldus Euractiv.
De EU – onder Ursula – glijdt steeds meer af richting een fascistisch bolwerk van extremistisch denkende bureaucraten die “het Europese volk” als een minderwaardig stelletje minkukels beziet.
Leugens Von der Leyen opnieuw ontmaskerd
Ursula von der Leyen heeft in haar twijfelachtige politieke loopbaan een heel spoor van persoonlijke instabiliteit, manipulatie en financieel wanbeleid achtergelaten, maar blijft toch de lieveling van de Europese en Amerikaanse elite.
In haar meest recente schermutseling met de waarheid – resulterend in de censuur van Euractiv – gaat het waarschijnlijk om de ontkrachting van de leugen die door de Europese Commissie werd verspreid, dat piloten van Von der Leyen gedwongen waren om ‘papieren kaarten’ te gebruiken om haar vliegtuig in Bulgarije te landen te midden van een vermeende Russische aanval op het navigatiesysteem. Iets dat aantoonbaar onjuist bleek.
Von der Leyen laat immers geen kans onbenut – ook niet als daar een leugen voor nodig is – om de EU verder te laten escaleren richting een oorlog met Rusland. Dat is immers in het belang van een aantal van haar sponsoren uit het militair-industrieel complex.
Of was het misschien dat Euractiv haar paranoïde plan voor een Europese inlichtingendienst aan de kaak stelde? Of is het simpelweg dat Euractiv – net als de auteur van dit stuk – keer op keer benadrukt dat Von der Leyen ongeschikt is voor de rol die haar is toebedeeld?
De Europese Commissie is een grote peuterspeelzaal geworden
Als je het meer dan treurige verloop van de Europese Commissie onder Ursula von der Leyen beschouwt, ontkom je niet aan een vergelijking met de dynamiek van een gemiddelde peuterspeelzaal:
- Ursula speelt graag de ‘bully’ in die zaal, maar weet wanneer ze het veld moet ruimen voor een nog grotere machthebber.
- De zaal kent zijn eigen regels, maar die zijn er om overtreden te worden zoals in het geval van Pfizer, of bij de aankoop van wapens voor Oekraïne.
- Als je stiekem verboden dingen hebt gedaan in de peuterspeelzaal, tracht je de bewijzen daarvan te laten verdwijnen. Je kunt er als peuter immers niet tegen als je ergens al voor verantwoordelijk wordt gehouden. Verantwoordelijkheid nemen is immers iets voor volwassenen en dat ben je nog niet.
- Als je wat hebt gestolen van andere peuterspeelzaalgenootjes, dan probeer je die diefstal weg te moffelen.
- Als je teveel last krijgt van andere pestkoppen in de peuterspeelzaal, dan zorg je ervoor dat ze zo snel mogelijk verdwijnen zoals mede Commissaris Thierry Breton een jaar geleden heeft gemerkt.
Om met de woorden van het Euractiv-artikel te eindigen:
“In zijn beschouwingen over macht en machtsmisbruik concludeerde Machiavelli dat ‘iedereen ziet wat je lijkt te zijn; weinigen ervaren wat je werkelijk bent.’
Als er verder niets is, weten we nu in ieder geval wat de Commissie is.”
Politiek
Hoe de Trilaterale Commissie de EU en Nederland beïnvloedt
Gepubliceerd
4 weken geledenop
23 december 2025Door
Twan Houben
De Trilaterale Commissie (TC) is een zeer invloedrijke elite-organisatie, opgericht in 1973 door Amerikaanse grootbanken samen met David Rockefeller, om de politieke en economische samenwerking te sturen tussen Noord-Amerika, West-Europa en Japan. Met circa 300-350 vooraanstaande leden uit politiek, zakenleven en de academische wereld die bijeenkomen om de westerse wereld politiek vorm te geven. De TC kende ook een aantal Nederlandse leden die mee hebben gestuurd aan de politieke keuzes binnen ons land en de EU. Een beknopt overzicht.
Wegen van invloed
De TC oefent invloed uit op twee manieren:
- ideeën en aanbevelingen via taskforces en rapporten
Taskforces produceren beleidsaanbevelingen rond prioriteiten zoals ‘duurzaam kapitalisme’, milieu, digitalisering, AI of geopolitieke samenwerking. Deze teksten worden vervolgens gebruikt door beleidsmakers en denktanks, en vaak in nationale of EU-discussies als referentiekader ingezet. Een recent voorbeeld is de Task Force on Global Capitalism in Transition, dat in 2022 een uitvoerig rapport publiceerde met aanbevelingen voor een nieuwe vorm van kapitalisme waarin de energietransitie centraal staat.
- netwerk- en elitekanalen
Leden ontmoeten elkaar op besloten, regionale bijeenkomsten en plenaire sessies. De waarde ligt in vertrouwelijke uitwisseling tussen personen die later beslissingsmacht krijgen (ministers, bankpresidenten, CEO’s). Dergelijke ‘boardroom-to-government’-routes laten ideeën van de Trilaterale Commissie binnen regeringen groeien via persoonlijke aanbevelingen, expert-commissies en gezamenlijke publicaties. Wetenschappelijke literatuur noemt dit type ‘power without representation’: beleidsvorming via gesloten netwerken die uiteindelijk zich manifesteren in politieke besluitvorming.
Van trilaterale taskforce naar de Europese Commissie, de VN en de G7
De belangrijke ‘Task Force on Global Capitalism in Transition’ kent drie speerpunten:
- klimaat en de weg naar netto-nul in 2050
- digitale revolutie en inclusie
- ongelijkheid en gelijke kansen
De inhoud van die drie trilaterale speerpunten lopen volledig synchroon met de langetermijnstrategie van de EU en de SDG’s van de Verenigde Naties.
Bovendien loopt de deadline voor de plannen van de Trilaterale Commissie, de EU en de VN gelijk; alle plannen moeten in 2050 gerealiseerd zijn.
De Task Force on Global Capitalism in Transition kent echter nog een andere vertaalslag dan wat hiervoor gesteld is met betrekking tot de EU en VN, namelijk de G7 climate club, bestaande uit de landen van de G7: Canada, Frankrijk, Duitsland, Italië, Japan, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten, aangevuld met lidstaten van de Europese Unie.
“De Klimaatclub streeft ernaar de snelle en ambitieuze implementatie van het Akkoord van Parijs te ondersteunen en de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5°C. Als inclusief forum van staten zal de Klimaatclub helpen de decarbonisatie van industrieën te versnellen, maatregelen ter vermindering van emissies verder te ontwikkelen en het risico op koolstoflekkage tegen te gaan”, aldus de website van deze speciale club binnen de G7 landen.
Het idee om een speciale Klimaatclub op te richten met de doelen zoals geadopteerd door de G7-landen, is weer terug te vinden op pagina 23 van de Task Force on Global Capitalism in Transition uit voorjaar 2022.
Tot slot werken de EU en de Trilaterale Commissie ook samen in bepaalde dossiers zoals blijkt uit dit document, dat is opgesteld door een aantal leden van de TC die eveneens rechtstreeks de EU adviseren.
Invloed op Nederlandse politiek
In Nederland functioneert de route op vergelijkbare wijze als binnen de EU: TC-leden met Nederlandse nationaliteit en functies in de politiek of bedrijfsleven zoals Rob Jetten, Hans Wijers en Klaas Knot gebruiken hun netwerken om het beleid van de TC in ons land geïmplementeerd te krijgen. De invloed is vaak direct als deze verloopt via:
Als meerdere personen uit de Nederlandse elite dezelfde oplossingen van TC-beleid overnemen, ontstaat nationale beleidsconvergentie richting de aanpak die de TC wenselijk acht. Deze blijkt duidelijk bij het beleid dat de Trilaterale Commissie voorstaat inzake de gewijzigde vorm van het kapitalisme, waarbij de hoofdstukken klimaat (Jetten) en bankwezen (Knot) duidelijk herkenbaar zijn in de uitlatingen van beide heren in de media. Zowel Jetten als Knot staan nog op de actuele ledenlijst van de Trilaterale Commissie. Hans Wijers is een voormalig lid van de TC.
- persoonlijke overdracht:
Een lid dat later in staatsdienst of bij De Nederlandsche Bank (DNB) zit, zoals Klaas Knot, kan inzichten die in TC-bijeenkomsten zijn opgedaan meenemen in beleidsnota’s van DNB, de ECB of in bilaterale besprekingen met Europese partners.
Maar: directe, aantoonbare ‘Trilateral orders’ bestaan niet.
‘Bewijs’ is doorgaans de overlap van thema’s, niet een juridisch bindende lijn van TC → Nederlands kabinet. Academische literatuur benadrukt deze nuance: invloed is overduidelijk aanwezig, maar zelden eenduidig vast te stellen. Duidelijk is wel dat de Amerikaanse financiële sector en politiek, via de Nederlandse leden van de TC, direct invloed uitoefent – ook in de media – op het Nederlandse politieke denken.
Wat deden, of doen, de Nederlandse leden van de Trilaterale Commissie?
Hans Wijers (zakelijk/economie):
Wijers is expliciet genoemd als deelnemer aan de Task Force on Global Capitalism in Transition en droeg als voormalig D66-minister en topbestuurder (Akzo-Nobel) inhoudelijk bij aan discussies over kapitaalstromen en benodigde transities voor industrie en klimaat.
Joris Voorhoeve (defensie/buitenlandse zaken):
Als voormalig minister van Defensie bracht Voorhoeve vooral expertise op het terrein van veiligheid en trans-Atlantische samenwerking in. Wikipedia vermeldt zijn lidmaatschap.
Dick Benschop (internationaal bestuur/bedrijfsleven):
Benschop verschijnt op de actuele ledenlijst (2025) en is zichtbaar als deelnemer in netwerken waar governance en internationale betrekkingen worden besproken.
Zijn bijdrage is vooral adviserend en netwerkingsgericht.
Rob Jetten (klimaat/EU-beleid):
Jetten staat vermeld als Europees lid op de actuele ledenlijst. Zijn expertise in klimaat en EU-samenwerking betekent dat hij een logische gesprekspartner is in panels over klimaattransitie en het werk van de Europese Commissie.
Publieke, concrete Trilateral-papers met zijn naam ontbreken.
Klaas Knot (monetair/financieel):
In zijn tijd als DNB-president en ECB-bankier was Knot een klassieke bruggenbouwer tussen nationale en Europese centrale bankpraktijk en internationale – door de VS gestuurde – financiële beleidsdiscussies. Zijn TC-lidmaatschap begon in 2011 en loopt door tot de huidige ledenlijst van 2025.
Corien Wortmann-Kool en Louise Fresco:
Beiden leveren expertise, respectievelijk op pensioenen/financiën en voedsel/landbouw; ze verschijnen op lijstjes van TC-leden en in netwerken met invloed op EU-beleidsagenda’s. Wortmann-Kool was lid van het Europees Parlement ten tijde van haar TC-lidmaatschap.
Tot slot
In een langjarige studie van de Canadese University of Victoria werd onderzocht wat de meest invloedrijke en machtigste lobbygroep is van de internationale elite. Uit die studie kwam de Trilaterale Commissie als – een stille en onopvallende – nummer 1 uit de bus! Boven die andere – meer bekende – clubs als Bilderberg en het WEF.
Rob Jetten als premier betekent aanzienlijke belangenvertegenwoordiging van de TC en daarmee de VS en EU in ons land.
Politiek
Globalisering oorzaak van ‘extreem’links en -rechts
Gepubliceerd
4 weken geledenop
22 december 2025Door
Twan Houben
In de tweede helft van de twintigste eeuw werd politiek ingedeeld langs de klassieke scheidslijn tussen links en rechts. Linkse partijen legden nadruk op herverdeling, sociale zekerheid en sterke publieke voorzieningen. Rechtse partijen stonden juist voor economische vrijheid, minder overheidsinterventie en behoud van nationale grenzen en traditionele waarden. Globalisering, internationale handel en de opkomst van mondiale markten hebben ertoe geleid dat linkse en rechtse partijen naar elkaar toe zijn gegroeid. Alleen aan de flanken worden de traditionele tegenstellingen nog stevig benadrukt. Dat wordt nu ‘extreem’ genoemd.
De rol van globalisering
Globalisering heeft vanaf de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw het traditionele links en rechts in de nationale politiek vervangen, schreef dagblad Trouw in 2017.
Nationale economieën raakten verweven met internationale markten, productieketens werden wereldwijd verspreid en kapitaal kon zich vrij bewegen over landsgrenzen heen. Landen die zich openstelden voor internationale handel profiteerden aanvankelijk van economische groei, maar liepen ook tegen uitdagingen aan zoals toegenomen werkloosheid.
Globalisering leidde ook tot een fors toegenomen afhankelijkheid van Amerikaanse financiële markten, aldus dit rapport van het Centraal Planbureau (CPB) uit 2024.
Voor politieke partijen betekende globalisering dat klassieke formules minder goed werkten. Traditioneel links beleid bleek schadelijk voor de concurrentiepositie van een land. Ook werd duidelijk dat een volledig vrije markt – ideaal van rechts – tot grotere sociale ongelijkheid leidde. De door globalisering opgedrongen noodzaak tot pragmatische oplossingen leidde tot een opwaardering van het neoliberalisme, zoals verkondigd door de presidenten Reagan en Thatcher in de jaren tachtig van de vorige eeuw.
Clinton en Blair als katalysatoren
Neoliberalisme als hernieuwde vorm van het klassieke liberalisme werd in belangrijke mate vormgegeven door Bill Clinton in de Verenigde Staten en Tony Blair in het Verenigd Koninkrijk.
Bill Clinton
Toen Clinton in 1993 president werd, bevond de Amerikaanse economie zich in een transformatie. Globalisering en technologische vooruitgang vormden de noodzaak voor een nieuwe vorm van kapitalisme. Clinton wilde de Amerikaanse Democratische Partij, traditioneel sterk in linkse thema’s, moderniseren. Onder het motto van de ‘Third Way ‘ combineerde hij marktgericht denken met een sociaal gezicht.
Een bekend voorbeeld van zijn enthousiasme voor globalisering is het initiatief voor vrijhandelsovereenkomsten, zoals NAFTA (North American Free Trade Agreement). Terwijl eerdere democratische leiders vooral kozen voor bescherming van Amerikaanse banen, zag Clinton open markten als een kans voor groei en innovatie.
Tony Blair
De kersverse Britse premier Tony Blair volgde – zoals altijd – de president van de VS en presenteerde in 1997 zijn ‘New Labour‘; een huwelijk tussen linkse en rechtse politiek. Blair continueerde veel van de neoliberale hervormingen die zijn voorganger Margaret Thatcher had doorgevoerd, zoals privatiseringen en deregulering. Zijn aanpak was pragmatisch: economische groei via intensievere samenwerking met de VS. Dat leidde volgens sommige politicologen in het jaar 2000 tot de val van de verzorgingsstaat.
Het beleid van Blair en Clinton – beiden oorspronkelijk socialisten – impliceerde dat globalisering vroeg om het verdwijnen van de traditionele links-rechts-tegenstelling en het afbouwen van de verzorgingsstaat vanwege de daaraan verbonden kosten.
Vervagende verschillen tussen links en rechts in Nederland
De koerswijzigingen van Clinton en Blair werden breed opgevolgd. Andere linkse partijen in Europa en daarbuiten volgden het voorbeeld, maar ook rechtse partijen schoven richting het midden. Het idee dat globalisering onomkeerbaar was, veroorzaakte deze dynamiek.
In ons land leidde dat tot paarse kabinetten waardoor de macht van D66 fors toenam in de Nederlandse politiek. Toenmalig premier Wim Kok – eveneens in navolging van VS-president Clinton – verklaarde zijn ideologische veren af te schudden.
Zowel linkse als rechtse partijen zetten in op meer internationale samenwerking en global governance, waardoor supranationale organisaties zoals de VN, de EU en het WEF steeds meer macht kregen.
Onderzoek van de Universiteit van Leiden toont aan dat globalisering en het daaropvolgende opheffen van traditionele politieke stromingen tot gevolg hebben dat de verzorgingsstaat wordt afgebouwd, maar (nog) niet afgeschaft.
Dit alles leidde tot steeds minder verschil tussen de grote partijen zoals VVD, CDA en D66. Alles werd ‘centrum-rechts’ of ‘centrum-links’. Politieke keuzes verschilden in nuances, niet in fundament.
Traditioneel links en rechts werden ‘extreem’ door afbouw verzorgingsstaat
Al in 2005 was het zonneklaar; globalisering leidt tot een veel grotere kloof tussen arm en rijk door de afbraak van die verzorgingsstaat.
Het oude ‘links’ – inmiddels ‘extreemlinks’ – verzet zich tegen globalisering en vrijhandel en blijft pleiten voor bescherming van nationale industrieën. Het oude ‘rechts’ – inmiddels ‘extreemrechts – legt de nadruk op nationalisme, culturele homogeniteit en het sluiten van grenzen – zowel economisch als migratiegericht.
De overeenkomsten tussen ‘extreem’links en -rechts zijn, dat ze beiden tegen globalisering en tegen een centrale rol van supranationale organisaties als de EU zijn. Ook zijn beide groeperingen fel gekant tegen de ultrarijken, oftewel elite, die als gevolg van die globalisering de macht en rijkdom in de wereld verdelen terwijl de politiek daarvoor formeel verantwoordelijk is.
Globalisering loopt op haar laatste benen
Hoewel globalisering de mainstream politiek – en media – tot een eenheid omvormde, is dit niet zonder kritiek. Het gevoel dat ‘politieke partijen toch allemaal hetzelfde doen’ heeft geleid tot massale onvrede onder de Nederlandse bevolking over de huidige generatie politici.
Net zoals in de jaren negentig komt ook nu de ommezwaai weer uit de VS.
President Trump – gevreesd en gehaat bij alle Europese mainstream politiek – kwam met zijn ‘America First’-politiek, die gericht is op de heropbouw van de Amerikaanse industrie en economie door het afbouwen van globaliseringsketens.
Het voorbeeld van Trump wordt inmiddels in steeds meer EU-lidstaten en daarbuiten gevolgd, en dat leidt tot steeds grotere maatschappelijke spanningen, protesten en geweld. Geweld dat gevoed wordt door toenemende armoede, massa-immigratie en afgebroken democratieën in het Westen, als gevolg van globalisering waarvan alleen een kleine elite heeft geprofiteerd.
Bij globalisering hoort een nieuwe wereldorde waarin de macht gecentraliseerd is; iets waar alleen die absolute ‘bovenklasse’ profijt van zal hebben en dus niet in het belang van de bevolking zal zijn.
Waar in de jaren negentig maatschappelijke veranderingen geleidelijk en rustig verliepen, blijkt het er in de huidige tijd beduidend minder kalm aan toe te gaan.
Het tij moet gekeerd moet worden. Daarvoor is een ander soort politieke leiders nodig dan we nu hebben. Die zijn momenteel niet te vinden in het centrum, noch aan de flanken.
De wereld, vooral het Westen, gaat een aantal zeer onrustige jaren tegemoet met een intensieve strijd tussen die kleine heersende klasse superrijken en steeds grotere groep ontevreden burgers. De uitkomst van die strijd is hopelijk: minder globalisering en meer gelijkwaardige welvaartsgroei, door meer gelijkwaardige samenwerking tussen de machtsblokken EU, VS en China, in plaats van de huidige situatie van oorlogsdreigingen.
Recent
Amerika stapt uit het klimaatverdrag van Rio
De Amerikaanse president Trump heeft een meer dan symbolische daad verricht door de VS terug te trekken uit 66 internationale...
Nieuwe EU-ketenregels dreigen inflatie aan te jagen en mkb te vernietigen
Vanaf 2026 en 2027 gelden nieuwe EU-regels die bedrijven verplichten tot transparantie over herkomst en milieu-impact van de gebruikte materialen...
Europese Commissie trekt zich niets aan van (Mercosur) protesten
Er gaat regelmatig wat goed fout in de Europese Unie als gevolg van beleid van de Europese Commissie. Denk aan...
De mogelijke gevolgen van de Bulgaarse euro voor Nederland
Per 1 januari 2026 heeft de Bulgaarse regering, na maandenlange massale burgerprotesten, de euro als wettig betaalmiddel ingevoerd. De euro...
Zakendoen met de VS holt Nederlandse economie uit
Het Centraal Planbureau (CPB) deed voor de Nederlandse politiek onderzoek naar de gevaren van economische en financiële samenwerking met de...
Armoede in Nederland neemt toe
Uit nieuwe cijfers van het CBS uit december 2025 blijkt dat de armoede in Nederland voor het eerst in vijf...
Bewuste onwetendheid drijft maatschappij afgrond in
Lange, nee zeer lange tijd, heb ik mij afgevraagd hoe het toch mogelijk is dat op het oog intelligente mensen...
Het jaar 2025 haalt de broeikastheorie onderuit
De laatste drie jaar behoren wereldwijd tot de warmste jaren sinds de metingen rond 1850 begonnen zijn, maar anders dan...
VS voornemens NAVO-lidstaat aan te vallen?
De NAVO lijkt op het punt te staan het meest ondenkbare moment in haar geschiedenis mee te maken: de machtigste...
Wie bepaalt wat een dreiging is?
Cees van den Bos heeft een uitgebreid artikel (bomenenbos.substack.com) geschreven over de complexiteit die schuilgaat achter het functioneren van onze...
Trending
-
Column1 week geledenBewuste onwetendheid drijft maatschappij afgrond in
-
Klimaat1 week geledenHet jaar 2025 haalt de broeikastheorie onderuit
-
Economie2 dagen geledenNieuwe EU-ketenregels dreigen inflatie aan te jagen en mkb te vernietigen
-
Economie1 week geledenArmoede in Nederland neemt toe
-
Buitenland1 week geledenVS voornemens NAVO-lidstaat aan te vallen?
-
Economie4 dagen geledenDe mogelijke gevolgen van de Bulgaarse euro voor Nederland
-
Column2 weken geledenWie bepaalt wat een dreiging is?
-
Economie3 dagen geledenEuropese Commissie trekt zich niets aan van (Mercosur) protesten



Susan Koster
3 juni 2025 in 15:03
Make 1984 Fiction Again.