De onzichtbare hand die onze werkelijkheid vormt

Lange, nee zeer lange tijd, heb ik mij afgevraagd hoe het toch mogelijk is dat op het oog intelligente mensen niet in staat zijn simpele verbanden of verklaringen te doorgronden en stug vasthouden aan een preferente werkelijkheid, ook al liggen de tegenovergestelde feiten voor het oprapen en zijn deze meer dan logisch.

In een recente post van Marcel van Silfhout is mij helder geworden wat eraan schort bij diegenen die algemeen gezien worden als intelligent: amathia. Opzettelijke onwetendheid: Het is een keuze om niet te leren of nieuwe informatie te negeren, wat leidt tot een staat van ‘onwetendheid’. Socrates beschouwde amathia als de wortel van slechte daden, omdat het een keuze is om onwetend en dwaas te blijven. Het duidt op een toestand waarin iemand kán weten wat juist is, maar weigert te leren, nieuwe inzichten te aanvaarden of zijn kennis te corrigeren. Daarom wordt het soms omschreven als ‘intelligente domheid’ of moreel-epistemische blindheid.

Aan de hand van enkele voorbeelden zal ik duidelijk trachten te maken waar deze bewuste onwetendheid aan de oppervlakte komt:

Corona

Corona werd gestart met beelden uit China waarbij mensen op straat ‘spontaan’ dood omvielen. De beelden gingen viral, maar slechts enkelen hadden in de gaten dat er iets niet klopte. Er is geen enkel virus op deze wereld waarbij iemand spontaan dood neervalt, geen enkel. De dood aan een virus wordt voorafgegaan door een ziekbed, kort of lang. Iedere arts weet dat, iedere verpleegster weet dat, en iedereen die beschikt over Google kan dat zelf opzoeken. Hoeveel artsen zijn opgestaan om de wereld te vertellen dat je door een virus niet spontaan kunt doodvallen en dat u voor de gek werd gehouden? Nul! Wereldwijd nul!

Later in de coronatijd waren er eigenlijk tientallen voorbeelden te bedenken waarbij kennelijk amathia een beperking vormde om tot een evenwichtige benadering te komen. Mondkapjes waarvan de fijnste mazen minimaal 10 keer zo groot zijn als een virusdeeltje zouden moeten beschermen, mondkapjes die af moesten als er gegeten werd, mondkapjes in de buitenlucht verplichten, coronaregels die niet gelden voor notabelen (wettelijk vastgelegd! – alsof deze groep immuun is of niet bijdraagt aan verspreiding), een vaccin tegen een snel muterend virus, D66 die in een debat over de ingangstijd van de avondklok een compromis bereikt (dus is het een politiek besluit!), …,  en zo kan ik nog talrijke voorbeelden opsommen waarbij je zou verwachten dat het mensen de ogen had moeten openen.

Niets van dat alles, zelfs toen de onzin van de slogan “je doet het voor een ander” al op de allereerste dag van de introductie van het vaccin notabene door het CBG zélf werd gegeven: “of het vaccin beschermt tegen overdracht weten we niet” waren de letterlijke woorden. Het duidt op een toestand waarin iemand kán weten wat juist is, maar weigert te leren, nieuwe inzichten te aanvaarden of zijn kennis te corrigeren: amathia.

Klimaatdiscussie

De klimaatdiscussie is van eenzelfde orde. Al Gore voorspelde al meer dan 20 jaar geleden de meest afschuwelijke doemscenario’s waarvan geen enkel scenario nog maar voor een minimaal deel is uitgekomen. Tegelijkertijd kochten dezelfde notabelen die de doemscenario’s ondersteunden kapitale villa’s aan de kust en waren banken nog altijd bereid woningen bij het zogenaamd stijgende zeewater te financieren voor tenminste 20 jaar. Dat klopt niet met elkaar.

10 jaar geleden hadden we het nog over ‘klimaatopwarming’ terwijl we het nu hebben over ‘klimaatverandering’. Dat zijn twee verschillende zaken. Bij klimaatverandering is het namelijk altijd prijs, met als gevolg dat zelfs in de huidige vrieskou er XR-demonstranten zijn die protesteren tegen de klimaatverandering, dezelfden die dat ook deden op een warme zomerdag op de A12, terwijl ze door de ME met water besprenkeld werden.

Rob Jetten die vol trots meldt dat hij 28 miljard euro wil besteden aan het tegengaan van de opwarming van de aarde met 0,000036 graden Celsius. Hiermee bewijst Rob Jetten maar liefst drie zaken: Nederland heeft als kikkerlandje geen impact op de temperatuur, Nederland verspilt een ongelofelijke hoeveelheid gemeenschapsgeld aan iets dat praktisch onmeetbaar blijkt te zijn én de invloed van CO₂ op de temperatuur is nihil.

Slechts met een forse dosis amathia kunt u nu nog vasthouden aan de dogma’s van de ‘klimaatwetenschap’: het is pure en opzettelijke ‘onwetendheid’ en onderaan de streep slechts een middel om de bevolking afhankelijk te maken. In India lachen 1,47 miljard mensen om zoveel geestelijke armoede. Ideologie wint van realiteit.

Immigranten

Werkelijk iedereen kan op zijn klompen aanvoelen dat het importeren van gelukszoekers en de aanzuigende werking door beleid uiteindelijk maar tot één zaak leidt: ontwrichting van de samenleving. Toch blijft het doorgaan, de ongebreidelde import van geluks-zoekers. Al toen Merkel riep “wir schaffen dass” was aan de getoonde beelden iets zéér opmerkelijks te ontdekken: er kwamen louter jonge mannen die huis en haard, vrouw en kinderen verlieten op zoek naar beter oorden. Je kunt het ze niet kwalijk nemen, maar welke Nederlander gaat door achterlating van vrouw en kinderen op zoek naar geluk? En dan met tienduizenden tegelijk?

Energietransitie

Wederom een thema waarbij amathia een belangrijke rol speelt. Er liggen vuistdikke rapporten in Den Haag waarin gewaarschuwd wordt voor de gevolgen van het in ijltempo doordrukken van de zogenaamde energietransitie: instabiliteit van het stroomnet, tekort aan beschikbare stroom, wiebelstroom, …, de lijst is oneindig. Inmiddels is het zover: hele woonwijken kunnen niet aan het net, bedrijven krijgen geen stroom en er worden brochures rondgestuurd om de bevolking voor te bereiden op D-day: de dag waarop de vraag aan elektriciteit groter is dan het aanbod. Allemaal het gevolg van de elektrificatie van alles wat los en vast zit en tegelijkertijd het aanbod afhankelijk maken van zon en wind. Het duidt op een toestand waarin iemand kán weten wat juist is, maar weigert te leren, nieuwe inzichten te aanvaarden of zijn kennis te corrigeren: amathia.

Mainstream media lijden aan meest ernstige vorm van amathia

En zo zijn er nog talrijke voorbeelden aan te wijzen waarbij amathia een belangrijke rol speelt. De meest ernstige vorm van amathia is echter te vinden bij de mainstream media. Zij onthouden de burger doelbewust cruciale informatie, wetende dat de burgers lui genoeg zijn om zaken niet verder uit te zoeken, het voor zoete koek slikken en de mantra’s van de media napapegaaien als ware zij zelf ‘de wetenschap’. Iedere verkondiger van een andere waarheid wordt door diezelfde mainstream media kapot gemaakt. De mainstream media zien ze als een bedreiging, en dat zijn ze ook. Een bedreiging voor de ontmanteling van de door de overheid en ngo’s gesteunde propagandakanalen. Alle voornoemde onderwerpen drijven de samenleving de afgrond in door bewuste onwetendheid.

Amathia is een volksziekte waar geen waarheid tegen opgewassen is, totdat de verkondiger zélf op de blaren zit en plots de verkondigde ‘waarheid’ niet meer voor henzelf blijkt te gelden. Laat daar nu ook een woord voor zijn: hypocrisie.

Cees van den Bos heeft een uitgebreid artikel (bomenenbos.substack.com) geschreven over de complexiteit die schuilgaat achter het functioneren van onze huidige samenleving.

Het artikel beschrijft hoe in Nederland overheidsbeleid – vooral rond veiligheid, terreurdreiging en crisismanagement – steeds sterker wordt beïnvloed door een netwerk van inlichtingendiensten, academische instellingen en denktanks. Dit netwerk noemen de auteur het Veiligheidsepistemisch Complex. De kern van het betoog is dat dit complex niet alleen gegevens aanlevert, maar ook bepaalt hoe problemen worden gezien en welke oplossingen politiek acceptabel worden.

Wat is het Veiligheidsepistemisch Complex?

Het Veiligheidsepistemisch Complex verwijst naar de samenwerking tussen:

• inlichtingendiensten zoals de AIVD, MIVD en NCTV;
• academische instituten en universiteiten die onderzoeken uitvoeren;
• denktanks die rapporten schrijven;
• en de politieke besluitvorming die hierop reageert.

Volgens het artikel zitten deze groepen dichter op elkaar dan vaak wordt erkend. Onderzoeken en rapporten die als ‘wetenschappelijk’ worden gepresenteerd, blijken vaak voort te komen uit opdrachten van de diensten of ministeries zelf. Die rapporten dienen vervolgens als grondslag voor politiek beleid en wetgeving, waardoor nieuwe bevoegdheden voor veiligheidsdiensten worden gerechtvaardigd.

Wat is een epistemische gemeenschap?

De auteur haalt de theorie van politicoloog Peter M. Haas aan. Haas beschreef wat een epistemische gemeenschap is: een netwerk van experts met gedeelde overtuigingen en normen dat een bepaald begrip van problemen en oplossingen verspreidt. Een epistemische gemeenschap helpt regeringen om complexe, technische vraagstukken te begrijpen en hier beleid op te baseren.

In het artikel wordt betoogd dat het Veiligheidsepistemisch Complex precies zo’n gemeenschap vormt voor het veiligheidsdomein. Het bepaalt hoe risico’s worden geïnterpreteerd en hoe beleidsmakers denken over veiligheidsproblemen, zoals radicalisering en digitale dreigingen. De wetenschap zelf fungeert daarbij als politieke bescherming: moeilijk om te bekritiseren, juist omdat het ‘wetenschappelijk’ is.

Rol van academische instituten en denktanks

Een belangrijk voorbeeld dat in het artikel genoemd wordt, is het Institute of Security and Global Affairs (ISGA) van de Universiteit Leiden. Dit instituut werkt nauw samen met de NCTV en andere diensten. Veel onderzoekers hebben gelijktijdig banden met inlichtingendiensten, denktanks en universiteiten, wat volgens het artikel kan leiden tot een dubbele rol, waarbij kennis niet onafhankelijk is maar verweven met beleidsbelangen.

Daarnaast worden denktanks zoals het International Centre for Counter-Terrorism (ICCT) beschreven. Deze worden gepresenteerd als onafhankelijk, maar in werkelijkheid zijn ze vaak gefinancierd door ministeries en diensten zelf. Hierdoor is het moeilijk om onderscheid te maken tussen wetenschappelijk advies en beleidsvoorbereidende propaganda.

Het Overton-venster en kennismacht

Het artikel koppelt de epistemische gemeenschap aan het concept van het Overton-venster – de grenzen van wat politiek maatschappelijk bespreekbaar is. Door continu bepaalde narratieven en interpretaties van risico’s naar voren te brengen, kan het epistemisch complex deze grenzen verleggen. Wat eerst radicaal lijkt, wordt langzaam gemeengoed in politiek en media, waardoor het moeilijk wordt om alternatieve visies te horen.

Media spelen hier een rol in door bepaalde experts als dé wetenschap te presenteren. Ngo’s en maatschappelijke organisaties kunnen dit versterken of juist tegenwicht bieden, maar vaak functioneren zij óók binnen de kaders die door het epistemisch complex zijn vastgesteld.

Gevolgen voor democratie en beleidsvorming

Een belangrijk kritiekpunt in het artikel is dat deze structuur kan leiden tot een verstarde en verkokerde beleidslogica. Kritische geluiden worden binnen epistemische netwerken minder gehoord of zelfs gemarginaliseerd. Dit kan ertoe leiden dat beleidsmakers besluiten nemen op basis van een beperkt en homogeen kenniskader, in plaats van een breed debat met diverse perspectieven.

Het artikel waarschuwt dat dit veiligheidsnetwerk in de praktijk resulteert in steeds verdere uitbreiding van bevoegdheden voor inlichtingendiensten, vaak onder het mom van ‘wetenschappelijke consensus’, maar zonder dat er voldoende democratische controle en debat is over de fundamentele waarden en risico’s.

Bij Indepen hebben we al vaker geschreven over de dubieuze invloed van het RIVM op het beleid, waarbij na het lezen van dit artikel wel duidelijk wordt dat ‘wetenschappelijk’ bij het RIVM met een korreltje zout genomen moet worden.

De PostcodeKanjer van de Postcode Loterij is wederom in Den Haag gevallen. Van de 59,7 miljoen euro belandt in ieder geval 37,8 procent (22,56 miljoen euro) op de postcode van de Belastingdienst in Den Haag. Daarnaast maakt de Belastingdienst nog kans op 40 procent extra van de resterende 37,14 miljoen door een extra heffing (schenkbelasting) mochten de andere winnaars, buiten de Belastingdienst zelf, hun gewonnen geld aan een goede vriend of vriendin geven.

Van iedere 1.000 euro gaat in een dergelijk geval dus 77,8 procent naar Den Haag. Prijswinnaars van 449 euro of meer kunnen dus binnenkort een blauwe enveloppe uit Den Haag verwachten. Dat het zelfs negatief kan uitvallen en dat er zelfs onderaan de streep een belastingschuld overblijft rekent de Belastingdienst u voor op hun eigen website.

De Postcode Loterij zelf zet het geld juist weer in om via bijvoorbeeld Urgenda, Milieudefensie, The Climate Group en Natuur en Milieufederaties de overheid te bestrijden door dure rechtszaken op te zetten of hen te ‘motiveren’ om klimaatwaanbeleid erdoor te drukken. Frans Timmermans kan u eventueel nog wel wat onbekende adresjes buiten de European Climate Foundation bezorgen die dat ook voor hem tegen betaling doen. Gelukkig heeft de overheid dan al genoeg geld van de gelukkige winnaars ontvangen om dit perpetuum mobile in stand te houden.

Voor de Postcode Loterij zit er weer 463,9 miljoen euro in kas om uit te delen, zodat de Belastingdienst nu alweer een gegarandeerde postcodekanjercheque van 175,35 miljoen euro heeft binnengeharkt voor 2026.