Kabinet-Jetten zet grote stap naar surveillancestaat

Na begin dit jaar geconstateerd te hebben dat het coalitieakkoord grotendeels een kopie is van de Europese agenda, werd het tijd om dezelfde oefening nog eens te doen voor de Rijksbegroting 2027, zoals gepresenteerd op Prinsjesdag. Ik heb die vergeleken met het Europees Semester van de Europese Commissie voor Nederland 2027 en constateer dat grofweg 80 procent van wat daarin staat, terug te vinden is in de Rijksbegroting. Een grote overwinning voor alle EU-fans in Nederland.

Van Europese aanbevelingen naar Nederlands beleid

Op 3 juni 2026 presenteerde de Europese Commissie haar landenverslag voor Nederland en de bijbehorende aanbevelingen in het kader van het Europees Semester. Dit jaarlijkse proces is bedoeld om het economische, budgettaire, sociale en werkgelegenheidsbeleid van de EU-lidstaten zoveel mogelijk gelijk te schakelen. De aanbevelingen uit Brussel richten zich volgens de Europese Commissie op structurele problemen die de economische groei, de overheidsfinanciën en het concurrentievermogen kunnen belemmeren.

Voor Nederland ging het landenverslag om een breed pakket van wenselijke ingrepen: van de overheidsfinanciën en de woningmarkt tot innovatie, energie, stikstof, arbeidsmarkt en onderwijs.

Hieronder een samenvatting van hoe de Europese Commissie vindt dat Nederland dit aan moet pakken en in hoeverre kabinet-Jetten dat op lijkt te volgen.

Commissieadviezen inzake overheidsfinanciën, belastingen, defensie en zorgkosten

Als je het landenverslag Nederland erop naleest, zie je dat deze onderwerpen het hoogst scoren op de prioriteitenlijst van de Commissie.

De Commissie vraagt Nederland om structureel hogere defensie-uitgaven in de begroting voor 2027 te verwerken en tegelijkertijd de afgesproken uitgaven te bewaken en/of te compenseren met hogere belastingen. Daarnaast wil zij dat eventuele subsidie bij stijgende energieprijzen tijdelijk blijft en vooral terechtkomt bij kwetsbare huishoudens. Energie-intensieve bedrijven moeten alleen ondersteuning krijgen als de prikkel tot energiebesparing niet verdwijnt.

Een belangrijk fiscaal advies betrof de belasting op vermogen. De Commissie vindt dat vormen van vermogensinkomen, zoals rente op spaargeld, waardestijging onroerend goed en aandelenportefeuilles zwaarder moeten worden belast. In het bijzonder wil ze afbouw van de hypotheekrenteaftrek.

Ook de toekomstige uitgaven aan langdurige zorg verdienen volgens de Commissie aandacht. Door de vergrijzing dreigen deze uitgaven toe te nemen, waardoor de druk op de overheidsfinanciën groeit, hetgeen gecompenseerd moet worden met hogere eigen bijdragen en/of premies.

Kabinet-Jetten nam de meeste adviezen over, behalve hypotheekrenteaftrek

Het kabinet heeft, in navolging van de commissieadviezen, gekozen voor structureel hogere defensie-uitgaven en wil de NAVO-norm van 3,5 procent van het bruto binnenlands product (bbp) voor defensie-uitgaven op zo kort mogelijke termijn realiseren. Daarmee sluit het aan bij de Europese oproep om defensie een nummer één prioriteit te geven.

Ook de begrotingsdiscipline van de EU wordt opgevolgd. Op Prinsjesdag presenteerde het kabinet een begroting waarbij het overheidstekort volgens de ramingen 2,9 procent van het bbp bedraagt in 2027 en geleidelijk daalt tot 2,2 procent in 2030. De overheidsschuld blijft daarmee volgens de kabinetsramingen ruim onder de Europese referentiewaarde van 3 procent.

Om deze daling te realiseren zijn wel belastingverhogingen nodig en die hoopt het kabinet te vinden in hogere belastingen op vermogensaanwas – box 3 – en zaken zoals hogere belastingen op erfenissen en bedrijfsoverdrachten binnen de familie.

Als je kijkt hoe Nederland scoort qua overheidstekort in verhouding tot andere lidstaten, zie je hoe volkomen idioot deze doelstellingen zijn.

Streven naar 2,2 procent overheidstekort door hogere belastingen te heffen, terwijl het EU-gemiddelde boven de grens van 3 procent ligt, lijkt een zoveelste poging om het beste jongetje van de EU klas te spelen.

Voor de hypotheekrenteaftrek heeft het kabinet expliciet vastgelegd dat de fiscale behandeling van de eigen woning ongewijzigd blijft. In de belastingplannen voor 2027 wordt bovendien voorgesteld de beperking van de renteaftrek terug te draaien. Dit punt is tegenovergesteld aan de commissieadviezen en daarmee juist de grootste misser wat mij betreft.

De Commissie redeneert dat de huizenprijzen mede zo buitensporig hoog zijn geworden door de renteaftrek. Daar ben ik het mee eens. Geleidelijke afbouw hiervan zou de huizenprijzen laten dalen en daarom wenselijk zijn voor komende generaties.

Innovatie, onderzoek en concurrentievermogen

De Commissie waarschuwt dat Nederland zijn sterke positie als innovatieve economie aan het verliezen is. Zij adviseert in het Europees Semester de publieke én private uitgaven aan onderzoek en ontwikkeling (R&D) te verhogen. Net als bij bovengenoemde adviezen om de overheidsfinanciën meer in toom te houden – terwijl we bij de gezondste lidstaten op dit gebied behoren – is dit ook weer een merkwaardig advies.

Volgens de EU staat Nederland namelijk van alle 27 lidstaten op de derde plaats qua innovatie.

Toch is het commissiedoel dat Nederlandse bedrijven productiever worden, sneller innoveren en beter kunnen concurreren met ondernemingen uit andere grote lidstaten.

Het zijn op zich mooie adviezen, maar de Commissie vergeet dat zij zelf deze positieve ontwikkelingen in de weg staat met zowel een extreme overdaad aan regelgeving als een extreem kostbaar energiebeleid.

De Commissie spreekt zichzelf tegen in voornemen en uitvoering, maar wat doet kabinet-Jetten? Dat maakt nog grotere fouten door niets te doen aan de al jaren afnemende arbeidsproductiviteit en de – voor veel bedrijven niet meer op te brengen – hoge belastingen op energie.

De Nederlandse economie staat stil onder dit kabinetsbeleid.

Nederland moet aantal zzp’ers drastisch reduceren

Volgens de Commissie is het hoge aantal zzp’ers in Nederland – hoogste percentage binnen de EU – mede schuld aan de lagere productiviteit. Mensen in loondienst zijn productiever omdat ze meestal meer uren per week werken en beter opgeleid worden door allerlei scholingstrajecten bij hun werkgever.

Voorgaande kabinetten, vooral Rutte IV en Schoof – hebben hier al het nodige werk in gestoken en dat wordt nu door kabinet-Jetten voortgezet.

Het doel is om – in lijn met de wensen van de EU – werken als zzp’er zijn zo onaantrekkelijk mogelijk te maken door onder andere:

• strenger handhaven op schijnzelfstandigheid;
• versnelde afbouw van fiscale voordelen zoals de zelfstandigenaftrek;
• verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering met hoge maanlasten voor zzp’ers;
• afschaffen van de fiscale oudedagsreserve voor pensioenen van zzp’ers.

Het kabinet-Jetten zet bovenstaande traditie voort met nieuwe zzp-wetgeving waaronder de Zelfstandigenwet die per 2028 in werking moet treden en het juridisch nog moeilijker maakt om nog als zzp’er te functioneren.

Ook gaan zelfstandigen de komende jaren aanzienlijk meer inkomstenbelasting betalen, waardoor het netto belastingvoordeel van het zelfstandig ondernemerschap kleiner wordt.

Nederlandse regeringen zijn al jaren schijnzelfstandigen onder Brussel

In alle parlementsdiscussies over de Rijksbegroting is de rol van de EU niet besproken, maar onmiskenbaar aanwezig. Niet alleen nu met kabinet-Jetten, maar al jaren sinds de invoering van het Europees Semester in 2011.

Het wordt tijd dat hier eens Kamervragen over worden gesteld. De Nederlandse burger moet weten dat Nederland al jaren schijnregeringen heeft en de werkelijke macht in Brussel ligt.

Op 29 september 2026 publiceerde Binnenlands Bestuur de uitkomsten van een onderzoek naar de macht en invloed van Microsoft binnen Nederlandse gemeenten. 80 procent van alle gemeentelijke processen draaien op diensten van Microsoft. Nog interessanter wordt het als je weet dat Amerikaanse veiligheidsdiensten in alle Nederlandse overheids- en bedrijfsdossiers kunnen kijken die gebruik maken van Amerikaanse technologie. Van gemeenten tot de landelijke overheidsdiensten en Nederlandse multinationals. Niets is geheim voor de Amerikanen.

Microsoft binnen de Nederlandse gemeenten laat de VS overheid hier spioneren

Het blad Binnenlands Bestuur bracht samen met het AD de resultaten uit van een onderzoek naar het gebruik van Microsoft producten en diensten binnen Nederlandse gemeenten. Gemeenten betaalden vorig jaar gezamenlijk bijna 185 miljoen euro aan Microsoft.

Het Amerikaanse Microsoft is al decennialang een van de belangrijkste ICT-leveranciers van de Nederlandse overheid en het bedrijfsleven. Ambtenaren schrijven in Word, mailen met Outlook, vergaderen via Teams en gebruiken daarnaast Microsoft voor onder meer cloudopslag, beveiliging en data-analyse.

Het kabinet zegt dat de overheid minder afhankelijk moet worden van Amerikaanse technologie, maar onderhandelt ondertussen over een nieuw collectief meerjarig contract met Microsoft, aldus Binnenlands Bestuur.

Binnenlands Bestuur en het AD brachten voor het eerst per gemeente in kaart hoeveel publiek geld naar Microsoft stroomt. En dit is nog maar het topje van de ijsberg, waarschuwen IT-experts, want gebruik van deze producten en diensten geeft de Amerikaanse overheid toegang tot alle gegevens die hiermee zijn opgeslagen. Om die reden zegt de Nederlandse overheid ook minder afhankelijk te willen worden van Amerikaanse IT, maar doet daar vervolgens weer weinig mee.

Amerikaanse wetgeving verschaft haar veiligheidsdiensten vrijwel ongelimiteerde toegang tot Nederlandse overheidsdossiers en maakt daarmee de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) van de EU tot een aanfluiting.

Wat Microsoft in totaal aan Nederlandse overheden verdient

Die 185 miljoen euro vanuit gemeenten is volgens techfilosoof Martijn Aslander een schijntje op het totaal dat Microsoft aan Nederlandse overheden verdient. Aslander telt niet alleen de facturen van de software, maar bijvoorbeeld ook de kosten van onderzoek, advies, inkoop, implementatie, opleidingen, beheer, audits en beveiliging. Hij denkt dat alle Nederlandse overheidsorganisaties gezamenlijk jaarlijks tussen ‘twee à drie miljard’ euro aan Microsoft kwijt zijn.

(Bron: Binnenlands Bestuur)

Amerikaanse wetgeving waarmee de VS dossiers overal ter wereld in kan zien

De onder president Trump zijn eerste termijn opgestelde ‘piratenwetgeving’ CLOUD Act (2018) verplicht Amerikaanse techbedrijven en IT-providers (zoals Microsoft, Amazon Web Services en Google) om data van gebruikers te overhandigen aan de Amerikaanse overheid wanneer daar een geldig Amerikaans bevelschrift of dagvaarding voor ligt.

Cruciaal hierbij is dat het niet uitmaakt waar de data fysiek zijn opgeslagen; zelfs als de gegevens van de Nederlandse overheid in een Europees datacenter (bijvoorbeeld in Frankfurt) staan, vallen de data onder de CLOUD Act zodra de beheerder een Amerikaans moederbedrijf is.

De wet geeft de Amerikaanse overheid specifieke mogelijkheden om in de gegevens van Nederlandse ministeries, gemeenten, vitale infrastructuren en grotere bedrijven te duiken:

• Directe opeising via het moederbedrijf: De Amerikaanse opsporingsdiensten en federale overheid kunnen een Amerikaans techbedrijf rechtstreeks dwingen om data te overhandigen. Als Microsoft of Amazon een vordering krijgt, moeten zij de e-mails, documenten of databasegegevens van hun Nederlandse klant verzamelen en doorgeven, aldus dit NOS artikel uit 2024.
• Omzeilen van Europese privacywetgeving (AVG): Normaal gesproken moeten buitenlandse overheden middels officiële internationale verzoeken via de Nederlandse rechter data opvragen. De CLOUD Act omzeilt deze traditionele diplomatieke en juridische routes, waardoor Amerikaanse diensten directer, sneller en zonder formele toestemming toegang kunnen eisen.
• Geheimhoudingsplicht: De CLOUD Act staat toe dat de Amerikaanse overheid het IT-bedrijf een zwijgplicht (gag order) oplegt. Dit betekent dat Microsoft, Amazon of Google wettelijk verplicht kan worden om de gegevens stilletjes te overhandigen, zonder dat de Nederlandse gemeente, een ministerie of bedrijf daarvan op de hoogte wordt gesteld. Oftewel: de ultieme schending van alle Europese privacywetgeving.

Gevolgen van de Amerikaanse CLOUD Act voor de Nederlandse overheid

Omdat de Nederlandse overheid en gemeenten voor naar schatting 80 procent afhankelijk zijn van Amerikaanse partijen voor hun mail en cloudopslag, levert dit grote politieke en juridische zorgen op.

Experts waarschuwen dat de soevereiniteit van Nederlandse overheidsdata hiermee volledig in het geding is en afhankelijk is van de grillen van Amerikaanse veiligheidsdiensten. Microsoft is er al van beschuldigd dat het vertrouwelijke informatie van Nederlandse ambtenaren aan de Amerikaanse overheid heeft overhandigd.

Tot de Nederlandse overheidsdata behoren ook alle privégegevens van Nederlandse staatsburgers. Als de VS een strafrechtelijke verdenking heeft tegen een Nederlandse burger, kan – via de CLOUD Act – alle relevante informatie over die Nederlander worden opgevraagd, zonder dat de Nederlandse overheid, of de burger in kwestie hier iets vanaf weet.

Gevoelige bedrijfsinformatie van Nederlandse (groot)bedrijven liggen op straat

De Amerikaanse overheid kan met de CLOUD Act ook de bedrijfsgegevens van Nederlandse multinationals inzien. De wet maakt namelijk geen enkel onderscheid tussen overheidsdata, persoonsgegevens van burgers of commerciële bedrijfsgegevens van private ondernemingen.

Hiermee kunnen geheime data over onderzoek – research & development – van Nederlandse bedrijven in handen van de Amerikaanse overheid komen, wat een directe bedreiging van de in Nederland gecreëerde octrooien en productontwikkeling kan betekenen. Het bedrijf in kwestie heeft er geen weet van dat deze informatie door de VS is opgevraagd.

Zodra een Nederlandse multinational gebruikmaakt van een IT-dienstverlener die onder de Amerikaanse jurisdictie valt, zijn de bedrijfsgegevens in principe opeisbaar voor de VS, mits de Amerikaanse overheid een strafrechtelijk onderzoek tegen een individu of bedrijf heeft geopend. Dat is al snel het geval als een (Nederlands) bedrijf zaken doet met een bedrijf dat op een Amerikaanse sanctielijst staat.

Een denkbaar voorbeeld is een Amerikaans strafrechtelijk onderzoek tegen fabrikant ASML wegens vermeende zakelijke transacties met een Chinees bedrijf waartegen de VS bezwaren heeft. In zo’n geval kan de Amerikaanse overheid geheime bedrijfsgegevens inzien, zonder dat het bedrijf er zelf erg in heeft.

De oplossingen zouden van de EU moeten komen

Vanaf de inwerkingtreding van de Cloud Act vanuit de VS, heeft de EU pogingen ondernomen om Europese overheden, burgers en bedrijven te beschermen tegen deze extreme inbreuk van het privacy recht met het Data Privacy Framework (DPF).

Dit DPF blijkt echter juridisch zo lek als een mandje waardoor de VS tot op de dag van vandaag alle door haar gewenste informatie op elk niveau in kan blijven zien.

De enige oplossing die momenteel – vooral door het Nederlandse grootbedrijf – wordt gevolgd, is het voorzien van bedrijfsencrypties voordat gegevens de cloud van Microsoft, Google of Amazon ingaan. Met die (dure) oplossing hoopt het bedrijfsleven zijn eigen bedrijfsgeheimen te beschermen tegen Amerikaanse inbreuken.

Niet alle gemeenten hebben hier geld voor.

Op 28 september publiceerde Indepen een artikel van mijn hand over de vele incidenten waarin de Tweede Kamer volgens de Algemene Rekenkamer niet tijdig, niet volledig of helemaal niet werd geïnformeerd over financiële zaken waarin zij zeggenschap zouden moeten hebben. Maar regeringen van de laatste twintig jaar doen meer dat in strijd met de wet is. Met regelmaat wordt artikel 68 van de Nederlandse Grondwet met voeten getreden en dat gaat verder dan alleen financiële informatie. Het Montesquieu Instituut onderzocht deze afbraak van de Nederlandse democratie vanuit de eigen regering.

Missie en doelstelling van het Montesquieu Instituut

Het Montesquieu Instituut is het onderzoeks- en kenniscentrum voor parlementaire democratie en begeeft zich op het snijvlak van democratie, politiek en parlementaire besluitvorming in Nederland. Het instituut is vernoemd naar Charles Montesquieu. Deze Franse filosoof is de grondlegger van de trias politica: de scheiding der wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht.

Het idee tot de oprichting van het instituut stamt uit november 2005, toen drie universitaire instituten in Nederland die zich expliciet richten op het Nederlandse parlement en de Nederlandse politieke partijen in het bijzonder, een samenwerkingsconvenant sloten.

Dit wetenschappelijk instituut onderzoekt – en rapporteert over – de wijze waarop in Nederland met de scheiding der machten en de democratie wordt omgegaan. Hun publicaties zijn hier te vinden, maar worden volgens mij veel te weinig geraadpleegd door politici en/of de media.

De informatieplicht voor de regering volgens artikel 68

Het Montesquieu Instituut heeft uitgebreid geschreven over de juridische betekenis van artikel 68 van de Nederlandse Grondwet. Dat artikel legt de regering een informatieplicht tegenover het parlement op. Het instituut beschrijft hoe dit recht zich historisch heeft ontwikkeld en welke grenzen er aan de informatieplicht bestaan.

Die grenzen aan de informatieplicht – dus zaken waarover een minister niet hoeft te rapporteren aan de Tweede Kamer – betreffen:

• meningsverschillen tussen bewindspersonen en koning, dan wel bewindspersonen onderling;
• gegevens die de veiligheid van de staat schaden;
• vertrouwelijk verstrekte bedrijfsinformatie;
• inlichtingen waarbij de bescherming van de persoonlijke levenssfeer in het geding is;
• persoonlijke beleidsopvattingen;
• inlichtingen over stukken die onderdeel zijn of geweest zijn van een strafrechtelijk dossier.

Voorbeelden van schendingen van het parlementair inlichtingenrecht

Het Montesquieu Instituut schrijft in 2020 dat zich vooral de afgelopen twintig jaar forse conflicten hebben voorgedaan over de vraag of de Kamer tijdig, volledig en adequaat werd geïnformeerd. Als oorzaken wijst het instituut daarbij op onder meer politieke versnippering, moeilijke coalitievorming en het willen beschermen van zittende coalities.

De meest geruchtmakende onderzoeken van het Montesquieu Instituut naar schendingen van artikel 68 van de Grondwet en het parlementair inlichtingenrecht betreffen Srebrenica, de Bijlmerramp, de Betuwelijn, woningbouwcorporaties, grote ICT-projecten binnen de overheid en de toeslagenaffaire. Vermoedelijk wordt daar het coronadossier nog aan toegevoegd, maar dat proces is nog in volle gang.

Toeslagenaffaire: informatie bewust niet verstrekt

Een zeer belangrijk onderzoek betreft de berichtgeving  van het Montesquieu Instituut uit juni 2020 over schendingen inzake de toeslagenaffaire.

Dat ging met name om een document van de Belastingdienst waarin ambtenaren hun politieke leiding adviseerden om terughoudend te zijn met schadevergoedingen aan gedupeerde ouders. Dat document was bewust niet verstrekt aan de commissie-Donner en evenmin aan de Tweede Kamer, ondanks herhaalde verzoeken.

Gerommel met grote infrastructuurprojecten

Parlement.com – onder redactie van het Montesquieu Instituut – beschrijft ook het parlementair onderzoek infrastructuurprojecten. Aanleiding voor het onderzoek waren onder meer kritische rapporten van de Algemene Rekenkamer en grote miljardenkostenoverschrijdingen bij de aanleg van de Betuweroute en HSL-Zuid.

De Rekenkamer had specifiek onderzocht hoe goed ministeries voldeden aan de informatiebehoefte van de Tweede Kamer bij grote projecten. De uitkomst was verwerpelijk: “De Tweede Kamer bleek eenderde van de gewenste informatie niet te krijgen. De wel ontvangen informatie was in ruim tweederde van de onderzochte gevallen onjuist, onvolledig of onvoldoende onderbouwd.”

De beruchte Betuwelijn kostte uiteindelijk meer dan het viervoudige – 4,7 miljard euro in plaats van 1,1 miljard euro – dan waar het parlement goedkeuring voor had gegeven, waarmee het totaal aan overschrijdingen van infrastructurele projecten tussen 1980 en 2012 op maar liefst 100 miljard euro kwam.

Srebrenica: relevante informatie bereikte de Kamer nauwelijks

De eerste parlementaire bemoeienis met Srebrenica was de Tijdelijke Commissie Besluitvorming Uitzendingen, die in 1999 werd ingesteld en in 2000 rapporteerde. De commissie concludeerde dat de informatievoorziening aan de Tweede Kamer te wensen overliet. Met name bij Defensie was niet steeds alle relevante informatie over de situatie in Srebrenica beschikbaar.

De commissie constateerde onder meer:

• onvoldoende duidelijkheid over de militaire en politieke omstandigheden;
• onvoldoende informatie over de risico’s van de missie;
• onvoldoende duidelijkheid over wat een ‘safe area’ precies betekende;
• onvoldoende informatie over de mogelijkheden en beperkingen van Dutchbat;
• gebrekkige informatie-uitwisseling tussen Defensie en Buitenlandse Zaken;
• onvoldoende systematische evaluatie en terugkoppeling van ervaringen aan de Kamer.

Zoiets als boven beschreven is momenteel ook weer denkbaar als het om de veronderstelde dreigingen vanuit Rusland gaat.

Woningcorporaties: falend toezicht leidde tot onvoldoende informatie

De parlementaire enquête woningcorporaties (2012–2014) onderzocht onder meer de corporaties Vestia, Rochdale en SGBB.

De commissie constateerde dat er sprake was van:

• wanbestuur;
• ernstig financieel mismanagement;
• risicovolle financiële producten;
• onvoldoende toezicht;
• onvoldoende zicht van de publieke toezichthouder op financiële risico’s;
• onvoldoende toezicht op volkshuisvestelijke prestaties.

Kortom: ministers  van Volkshuisvesting hadden jarenlang hun werk kwalitatief onvoldoende uitgevoerd.

ICT-projecten: informatievoorziening structureel onvoldoende

Dit dossier is verrassend actueel, waarmee maar weer eens is aangetoond dat de Nederlandse overheden weinig tot niets leren van het verleden zoals het parlementair onderzoek ICT-projecten concludeerde in 2014.

In dat onderzoek werd volgens het Montesquieu Instituut vastgesteld dat de overheid:

• onvoldoende inzicht had in kosten en baten;
• een gebrekkige verantwoordings- en besluitvormingsstructuur had;
• onvoldoende kennis had;
• zwak projectmanagement had;
• ICT-projecten onvoldoende beheerste.

In 2019 stelde de Algemene Rekenkamer ook nog eens vast dat het parlement vooral informatie kreeg over nieuwe ICT-projecten, terwijl informatie over het beheer en onderhoud van bestaande ICT grotendeels ontbrak.

Dat laatste is opvallend omdat ongeveer 75 procent van de totale ICT-uitgaven van het Rijk naar bestaande ICT gaat. Maar die informatie werd dus weer weggehouden bij de Tweede Kamer.

Conclusie

Nederland heeft – vooral vanaf de eeuwwisseling – te maken met een overheid en politiek bestuur dat op steeds meer terreinen zwaar ondermaats functioneert en dat met enige regelmaat probeert te verdoezelen voor het parlement. Daarmee worden staatsrechtelijke en grondwettelijke grenzen overschreden en loopt het publieke vertrouwen in de politiek steeds grotere schade op.

Dat het vertrouwen in de vaderlandse politiek op een historisch dieptepunt is beland, kan als een gevolg van jaren politiek mismanagement van het land worden gezien. Om hier verandering in aan te brengen, kan er een simpel programma van (functie-)eisen voor politieke ambtsdragers worden opgesteld. Net als in de managementwereld.