Klimaatwoordenboek voor dummies

Eindelijk gaat het doemscenario van het IPCC de prullenbak in. De Volkskrant vond het nieuws belangrijk genoeg voor de voorpagina. Marcel Crok schreef al in 2018 dat het extreme scenario van het IPCC onhoudbaar was. De wetenschappelijke molens draaien echter traag en het duurde dus meer dan acht jaar voordat dit inzicht ook door de wetenschap erkend is.

“Klimaatpanel VN schrapt rampscenario”, daarmee opent de Volkskrant op 4 mei 2026 de voorpagina (zie afbeelding hieronder). Geschreven door Maarten Keulemans. Op 𝕏 schrijft Keulemans in een lange draad: “Dit is zó huge. Hallucinant. Krankzinnig. Het IPCC erkent wat al tijdlang rondging: Het hoogste rampscenario, 8.5, strookt niet (meer) met werkelijkheid. WAT EEN GEVOLGEN heeft dit. HAAST ALLES WAT U LAS OVER KLIMAATTOEKOMST, KLOPT NIET.”

Keulemans heeft gelijk: het is inderdaad huge. En dat u het maar even weet: Haast alles wat u de afgelopen jaren las over de klimaattoekomst, ook in de Volkskrant, klopt niet.

Eveneens op 𝕏 schrijft Wierd Duk van de Telegraaf in reactie op het artikel in de Volkskrant: “En wie zeiden dit al jaaaaaren geleden en werden uit elk debat geweerd? Juist, mensen als @marcelcrok @ClintelNED en ook @Simon_Rozendaal.”

Ook dit klopt. Rob de Vos en ondergetekende publiceerden begin 2018 (!) een rapport bij de Groene Rekenkamer (Stichting Clintel was nog niet eens opgericht) getiteld Waarom de KNMI-scenario’s niet zullen uitkomen. Daarin schreven we al wat vandaag op de voorpagina van de Volkskrant staat. Acht jaar geleden dus! Zo traag draaien de molens in de wetenschap.

Toekomst

Voor wie het debat op de voet volgt is het dus zeer oud nieuws. Voor wie het minder op de voet volgt; dit is er aan de hand. Het klimaatpanel van de VN, het IPCC, werkt met scenario’s. Die scenario’s schetsen mogelijke toekomstbeelden van de mensheid: hoe groeit de wereldbevolking, hoe ontwikkelt de economie zich, welke energiebronnen gaan we gebruiken. Zulke verhaallijnen vertalen zich in de uitstoot van broeikasgassen waaronder CO2 en methaan. Die uitstootscenario’s kunnen klimaatwetenschappers vervolgens voeden aan hun klimaatmodellen en dat levert de klimaatvoorspellingen (het IPCC noemt ze eufemistisch ‘projecties’, omdat het geen echte voorspellingen zijn zoals de weersvoorspellingen voor morgen) op die het IPCC prominent in zijn rapporten opvoert. Het hoogste scenario dat het IPCC sinds 2009 gebruikt, heet RCP8.5. In dit scenario neemt de uitstoot van CO2 in de 21e eeuw extreem toe, van zo’n 40 gigaton per jaar nu tot wel 128 gigaton per jaar in 2100. Deze extreme toename van CO2-uitstoot leidt in klimaatmodellen (die ook nog eens te sterk reageren op CO2, maar daarover een andere keer meer) uiteraard tot een sterke stijging van de temperatuur op aarde, tot wel 5 of 6 graden opwarming in 2100.

In de media lazen we geregeld: als we niks doen, dan krijgen we 5 graden opwarming. Bij dat soort claims gingen er twee dingen fout. Het hoogste scenario werd als een business-as-usual-scenario gebruikt (‘wat als we doorgaan op de huidige voet’), wat niet klopte, en het werd ook beschouwd als het meest waarschijnlijke scenario, wat eveneens niet klopte. Aan IPCC-scenario’s hangen überhaupt geen waarschijnlijkheden (kansen). Het zijn uitsluitend ‘verhaaltjes’, mogelijk manieren waarop de wereld zich zou kunnen ontwikkelen.

In 2017 verscheen er een belangrijk wetenschappelijk artikel van energiedeskundigen dat duidelijk maakte dat RCP8.5 totaal niet realistisch was. In die tijd werkten Rob de Vos en ondergetekende aan een lijvig rapport over de Nederlandse KNMI-scenario’s uit 2014, die voor tal van sectoren in Nederland (denk aan zeespiegelstijging) leidend zijn. Het KNMI gebruikte RCP8.5 als hun hoge scenario. In de samenvatting van ons rapport Waarom de KNMI-scenario’s niet zullen uitkomen, gepubliceerd in januari 2018, schreven we het volgende:

“Het KNMI omschrijft RCP8.5 als een business-as-usual-scenario, maar dat is anno 2017 niet langer houdbaar. RCP8.5 is echter veel meer een worst case-scenario. Een manier om in 2100 op RCP8.5 uit te komen is bijvoorbeeld dat de wereld dan tien keer zoveel steenkool gebruikt als tegenwoordig. Dat is zeer onwaarschijnlijk. Een recente studie stelt dan ook dat RCP8.5 een onaannemelijk scenario is dat eigenlijk niet meer als referentie gebruikt zou moeten worden voor beleidsstudies.”

Prullenbak

Kortom, het was begin 2018 al duidelijk dat RCP8.5 de prullenbak in kon. Het IPCC was echter al druk bezig met het zesde IPCC-rapport en daarvoor was RCP8.5 gewoon een van de vijf gekozen scenario’s. Dit betekent dat alle groepen in de wereld die klimaatsimulaties doen voor het IPCC-rapport het scenario meenamen en erover publiceerden. Dit scenario (altijd goed voor extreme uitkomsten, denk aan extreme zeespiegelstijging) leverde dan ook duizenden artikelen op in de wetenschappelijke literatuur. De taak van het IPCC is deels om gewoon te berichten wat er in de literatuur is verschenen.

Ondertussen begon één wetenschapper in het bijzonder, de Amerikaan Roger Pielke Jr, een kruistocht tegen het gebruik van RCP8.5. Hij werd er niet geliefd door bij zijn klimaatcollega’s, maar zijn invloed is groot genoeg om niet genegeerd te kunnen worden. Het IPCC negeerde zijn wetenschappelijk gepubliceerde studies over RCP8.5 in het zesde IPCC-rapport maar voelde zich toch genoodzaakt om er iets over te zeggen in het rapport. Het werd een schizofrene bedoening, want enerzijds zegt het IPCC dat aan de scenario’s geen kansen hangen (het IPCC zegt dus niet welk scenario het waarschijnlijkst is) en anderzijds geeft het IPCC in wollige taal toe dat RCP8.5 niet zo waarschijnlijk was. Het schreef: “De waarschijnlijkheid van scenario’s met hoge emissies zoals RCP8.5 of SSP5-8.5 wordt echter laag geacht in het licht van recente ontwikkelingen in de energiesector.” Deze zin stond echter in hoofdstuk 1 van het rapport en werd niet benadrukt in de belangrijke samenvatting voor beleidsmakers, waardoor politici er geen weet van hebben.

Het IPCC-rapport verwijst vervolgens vaker (zie tabel hieronder) naar RCP8.5 (en de nieuwere variant ervan SSP5-8.5) dan naar alle andere scenario’s. RCP8.5 is een ‘lieveling’ van de klimaatgemeenschap geworden, juist omdat het zulke ‘spectaculaire’ resultaten oplevert, goed voor baanbrekende publicaties in topbladen als Nature en Science, goed voor je citatiescore en dus voor je wetenschappelijke carrière en goed voor ronkende koppen in de media.

Vermeldingen van verschillende scenario’s in het zesde IPCC-rapport. Bron: Roger Pielke Jr.

Alle credits gaan uit naar Roger Pielke Jr en enkele minder bekende collega’s. Opnieuw schreven wij, inmiddels onder de vlag van Clintel, er ook over. Clintel analyseerde in 2023 uitgebreid het zesde IPCC-rapport in het boek The Frozen Climate Views of the IPCC, in vertaling uitgebracht onder de titel De starre klimaatvisie van het IPCC. Een hoofdstuk was getiteld ‘Extreme scenario’s’ en gaat over deze kwestie. De samenvatting van het hoofdstuk luidde als volgt:

“Het grootste nieuws in het AR6 rapport [Zesde IPCC-rapport, red.] is waarschijnlijk dat bovengrensscenario’s zoals SSP5-8.5 en SSP3-7.0 nu als onwaarschijnlijk worden beschouwd. Dat is heel goed nieuws, want het betekent dat een hogere opwarming in 2100 minder waarschijnlijk wordt geacht dan een paar jaar geleden. Helaas is dit nieuws diep verborgen in het rapport en zullen maar weinig beleidsmakers het zien. Erger nog, grote delen van het rapport benadrukken nog steeds deze bovengrensscenario’s. Hoe heeft dit kunnen gebeuren?”

Het KNMI werkte ondertussen aan de volgende generatie KNMI-scenario’s en aangezien het IPCC RCP8.5 nog steeds gebruikte als hoogste scenario, vonden de KNMI-onderzoekers het een goed idee (klaarblijkelijk) om RCP8.5 ook gewoon weer in te zetten. Toen de scenario’s in 2023 verschenen, schreef ik dan ook dezelfde dag nog een artikel met als kop De helft van de nieuwe KNMI-scenario’s kan de prullenbak in. Het Clintel-boek The Frozen Climate Views of the IPCC werd volledig genegeerd door de media. Zelfs een persbericht, dat we tegen betaling wilden verspreiden via het ANP, werd door ons nationale persbureau geweigerd.

Het goede nieuws, na publicatie van het artikel in de Volkskrant, is dat uiteindelijk – net als onlangs bij de verdwenen hittegolven van het KNMI, die na kritiek van Clintel, deels door het KNMI werden ‘teruggevonden’ – de ‘waarheid’ overwint en de klimaatwetenschap schoorvoetend erkent dat men op het verkeerde spoor zat. Het slechte nieuws is dat er vele jaren overheen gaan voordat de ‘olietanker’ zich laat bijsturen. Zelfs nu nog zitten er tal van wetenschappelijke publicaties in de pijplijn die gebaseerd zijn op RCP8.5. Gaan bladen die niet publiceren of gaan ze in ieder geval een duidelijke disclaimer erbij plaatsen?

Het was wederom Roger Pielke Jr die vorige week het nieuws bracht (RCP8.5 is officially dead)  op zijn Substack-pagina (achter betaalmuur) over de internationaal aangepaste scenario’s. Een Nederlandse vertaling van het artikel is beschikbaar via Clintel. In dat artikel wijst Pielke er ook op hoe diep RCP8.5 is doorgedrongen in alle lagen van de samenleving, bijvoorbeeld bij stresstesten voor banken. Hij houdt zijn hart dan ook vast. RCP8.5 mag dan officieel dood zijn, maar het zal nog lang duren voordat het ook begraven is.

Als we nog meer hadden ingezet op duurzame energiebronnen, dan hadden we nu niet zo in de problemen gezeten door de oorlog in Iran. Het is een veelgehoorde stelling de afgelopen weken in de media, van politici, wetenschappers, journalisten en activisten. Maar klopt het ook? Marcel Crok stelt dat juist de fixatie op klimaat en CO2 ons in deze problemen heeft gebracht en dat meer doen van hetzelfde nooit de oplossing zal zijn.

‘Het gelijk van groene gekkies’, zo heet de column die huiseconoom van de NPO Mathijs Bouman in het FD publiceerde naar aanleiding van de oorlog in Iran. “Het waren juist de groene gekkies en duurzame dromers die gelijk hadden. We hadden veel sneller moeten elektrificeren, met zon, wind, waterstof en batterijen, precies zoals zij zeiden. Dan was Nederland nu minder kwetsbaar geweest.”

Woorden van gelijke strekking waren de afgelopen weken veelvuldig te horen. Van politici als Jetten en Bontenbal en van Kim Putters, voorzitter van de SER. Weerman Gerrit Hiemstra maakte het wel heel bont op zijn Bluesky-account. “Laat ze die hele olie-industrie maar platbombarderen. Dat zal de overstap naar duurzame energie enorm versnellen.” Dat zou veel doden geven, merkte iemand op, waarop Hiemstra antwoordde: “Dat zal het resultaat zijn van klimaatverandering.”

Allen benadrukken ze hetzelfde: hadden we onze energievoorziening nou maar sneller verduurzaamd, dan waren we nu niet zo afhankelijk geweest van olie en gas uit het Midden-Oosten. Het is een voorspelbare reflex van de “groene gekkies”, zoals Bouman ze zelf noemt. Bij het tv-programma Ongehoord Nieuws mocht ik commentaar geven bij deze stelling. Mijn belangrijkste punt: Nederland en Europa zijn juist in de problemen gekomen door ons blind te staren op klimaatverandering en door CO2 als de grote boosdoener daarvoor te zien en verduurzaming met zon en wind als enige oplossing.

Nederland stopte mede daardoor (de aardbevingen speelden uiteraard ook een rol) volledig met de gaswinning in Groningen. Engeland sloot alle kolencentrales, Duitsland sloot alle kerncentrales, België sloot een aantal kerncentrales. Fracking naar schaliegas werd vrijwel overal in Europa verboden. De EU als geheel wint nog maar 5 procent (!) van haar eigen gas en slechts 10 procent van haar eigen olie. Voor gas en olie zijn we derhalve zeer afhankelijk geworden van de import, met name vanuit Noorwegen, Rusland, het Midden-Oosten en de VS.

China

Het is overigens een illusie om te denken dat je met zon en wind minder afhankelijk wordt. De grondstoffen en producten voor windmolens en zonnepanelen komen voor het leeuwendeel uit China. Europa ruilt met een shift naar zon en wind simpelweg de ene afhankelijkheid in voor de andere. Een derde, onderbelicht aspect, van zon en wind is dat je voor de productie van windturbines en zonnepanelen behoorlijk wat… fossiele brandstoffen (met name steenkool) nodig hebt! In een fascinerende analyse (“’Hernieuwbare energie’ is niet hernieuwbaar”) laat de Amerikaanse onderzoeker Roger Pielke Jr. zien dat bij ambitieus Net Zero-beleid, dat sterk leunt op de uitbreiding van zon en wind, de emissies van broeikasgassen (die gemoeid zijn met zon en wind) kunnen oplopen tot 1540 megaton in 2030 (vergelijkbaar met de gecombineerde uitstoot van Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk). In 2050 loopt dit zelfs op tot 4000 megaton, vergelijkbaar met de huidige jaarlijkse fossiele CO₂-uitstoot van de Verenigde Staten, of ongeveer 10 procent van de huidige totale wereldwijde energiegerelateerde CO₂-uitstoot.

Schaliegas

Amerika is een van de weinige landen in de wereld die weinig gemerkt hebben van de oorlog in Iran. Amerika is dankzij de daar sinds 2010 ingezette schaliegasrevolutie volledig zelfvoorzienend geworden en houdt zelfs productie over om te kunnen exporteren. Een fragment uit RTL Nieuws uit 2013 geeft de volgende begeleidende tekst: “In Nederland zijn we er nog niet uit: wel of niet boren naar schaliegas. Waterbedrijven waarschuwen voor mogelijke milieuschade. Maar in Amerika wordt juist groot ingezet op nieuwe manieren van boren naar gas of olie. Daar zeggen ze: het maakt ons land rijker en veiliger. Want over een paar jaar importeert de VS geen druppel olie meer uit het Midden-Oosten. En dat heeft gevolgen voor de wereldwijde politiek.” Dat waren nog eens vooruitziende woorden!

Dertien jaar later is Amerika inderdaad rijker en veiliger dan Europa. Wij zijn sterk afhankelijk geworden van de import en daarnaast is het energiesysteem dat we zelf zijn gaan bouwen, met een sterke nadruk op elektriciteit afkomstig van zon en wind, duur en inefficiënt. De ‘groene gekkies’ benadrukken dat de kosten van een zonnepaneel steeds verder gedaald zijn. Wellicht en voor een deel komt dat door de verhuizing van de productie naar China. Maar het gaat niet om de kosten van een paneel, het gaat om de totale kosten van het elektriciteitsnetwerk. En die zijn astronomisch. De bekende Deense milieueconoom Bjørn Lomborg toont geregeld het volgende plaatje dat laat zien dat landen met veel zon en wind altijd hoge elektriciteitsprijzen hebben.

Goedkope zon en wind bestaan simpelweg niet.

De belangrijkste reden is dat bij een hoog percentage stroom uit zon en wind vraag en aanbod niet goed op elkaar af te stemmen zijn. Als het voldoende waait en zonnig is produceren landen als Nederland, Duitsland, Engeland en Denemarken al veel te veel stroom. Windturbines moeten worden stilgezet, exploitanten ontvangen daar vergoedingen voor die in Duitsland al oplopen tot een paar miljard euro per jaar. Maar het belangrijkste is dat netbeheerders het net drastisch moeten uitbreiden om de pieken van zon en wind te kunnen opnemen. Daarmee zijn astronomische kosten gemoeid. In Nederland gaf TenneT vorig al toe dat daar ongeveer 200 miljard (!) euro voor nodig is. Onlangs verscheen er echter een rapport van Netbeheer Nederland dat stelt dat de kosten (ze spreken verzachtend over ‘investeringen’) voor de periode 2026-2040 zelfs kunnen oplopen tot 269 miljard euro. Dat is 32.000 euro per huishouden (er zijn 8,4 miljoen huishoudens in Nederland). Dit zijn uitsluitend de kosten voor de infrastructuur en die kosten zijn vooral het gevolg van de enorme pieken aan zon en wind die op het net geplaatst moeten worden. Je krijgt er als burger nog geen kWh aan stroom voor. Geen politicus praat openlijk over deze kosten, die onmogelijk op te hoesten zijn voor het gros van de huishoudens.

Duitsland

Uitgerekend in Duitsland, het land waar de Energiewende op bijna religieuze wijze is doorgevoerd, beginnen prominente politici wél te schuiven. De afgelopen weken deed met name energieminister Katherina Reiche opmerkelijke uitspraken, eerst tijdens een congres in de VS en daarna in een vlammend opiniestuk in de Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ). Ze zei tijdens een olie- en gasconferentie in Houston (CERAWeek) dat de EU niet rigide aan “100-procent-oplossingen” moet vasthouden. Het is de eerste keer dat een prominente Europese politicus de klimaatdoelen zelf ter discussie stelt.

Niet lang daarna publiceerde ze een uitgebreid opiniestuk in de FAZ met de niet misverstaande kop “Stop met het zelfbedrog in de energiepolitiek!”. “Ja, wind en zon zijn gratis. Maar het totale systeem is dat zeker niet: EEG-kosten, capaciteitsreserve, netreserve, redispatch-kosten, netsubsidies, subsidies voor de verlaging van de energieprijzen – dat alles telt op tot systeemkosten van meer dan 36 miljard euro per jaar. Dat komt neer op 430 euro voor elke Duitser”, aldus Reiche. En: “Een belangrijk feit werd te lang verzwegen: Een energietransitie die de systeemkosten negeert, zal het land ruïneren dat zij pretendeert te zullen redden.” Ik zie onze minister van Klimaat en Groene Groei, Stientje van Veldhoven, dit nog niet zo snel toegeven in de Volkskrant of het NRC.

Aan het einde van haar betoog vatte Reiche het als volgt samen: “Laat ik het hier helder stellen: Ik sta volledig achter de energietransitie. De hernieuwbare bronnen zullen de ruggengraat van onze stroomvoorziening worden. Voor een groot deel zijn ze dat vandaag al. Maar ik blijf realistisch. Klimaatbescherming zonder betaalbaarheid is politiek niet vol te houden. En klimaatbescherming zonder leveringszekerheid is strategisch kortzichtig. We decarboniseren – maar niet ten koste van deïndustrialisatie. We moderniseren – maar niet door huishoudens en bedrijven te zwaar te belasten.”

Hier horen we wel weer een echte politicus aan het woord. Hardop zeggen dat ze tegen de Energiewende is zou haar teveel vijanden opleveren. Maar haar analyse is scherp en waterdicht: de route die Duitsland gekozen heeft is doodlopend. Het zijn kleine lichtpuntjes in een periode waarin Europa met zijn klimaat- en energiebeleid niets anders doet dan economische zelfmoord plegen. Europa heeft niet méér verduurzaming nodig maar minder en zal, net als de VS vanaf 2010 gedaan heeft, snel moeten gaan werken aan zijn eigen olie- en gasproductie.

Een nieuw rapport van de Wereld Meteorologische Organisatie leidde verleden week opnieuw tot apocalyptische koppen in de kranten. Onbedoeld, schrijft Marcel Crok, zet het rapport echter de deur open naar de belangrijkste factor in ons klimaat, de zon.

Terwijl bommen en granaten neerdalen in het Midden-Oosten en daar dood en verderf veroorzaken, is het ook gewoon maart en dus tijd voor het jaarlijkse State of the Global Climate-rapport van de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO). “Het aardse klimaat is steeds verder uit balans”, kopte het persbericht van de WMO en soortgelijke koppen domineerden ook de Nederlandse media. De NOS opende met “Meteorologen: aarde houdt meer warmte vast dan ooit, gevolgen nog eeuwen voelbaar”. RTL Nieuws koos voor “Klimaat meer uit balans dan ooit gemeten, waarschuwen meteorologen”, bij NRC luidde het vonnis “VN-rapport: aarde meer uit balans dan ooit gemeten, alle seinen op rood” en Trouw tenslotte hield het op “De laatste elf jaren waren de warmste ooit gemeten, meldt de meteorologische organisatie van de VN”.

Wie de stukken leest zou denken dat ons laatste uur geslagen is. Niet vanwege een aanstaande nucleaire oorlog maar vanwege de allesvernietigende klimaatverandering. “Menselijke activiteiten verstoren in toenemende mate het natuurlijke evenwicht, en we zullen nog honderden, zo niet duizenden jaren met de gevolgen daarvan moeten leven”, aldus WMO-secretaris-generaal Celeste Saulo in het persbericht. Met “menselijke activiteiten” bedoelt zij uiteraard dié activiteiten die leiden tot de uitstoot van broeikasgassen, met name CO2.

Aarde in onbalans

Voor het eerst bericht de WMO over de stralingsbalans van de aarde. Dat doet de WMO natuurlijk niet zomaar. Er valt blijkbaar iets alarmerends af te leiden uit die stralingsbalans. Nooit eerder was de aarde zo uit balans, aldus de WMO. “Nooit eerder” betekent hier de laatste 65 jaar, want zover gaat hun getoonde grafiek terug in de tijd.

Juist klimaatsceptici hebben er geregeld (een belangrijke paper was deze uit 2003) op gewezen dat, als je geïnteresseerd bent in de opwarming (of afkoeling) van de aarde, je zult moeten kijken naar de energie-inhoud van de oceanen. Daar zit namelijk meer dan 90 procent van de energie van het klimaat. De atmosfeer, het dunne schilletje waarin wij leven, bevat slechts 1 procent van de aardse energie. Het is dus prijzenswaardig dat de WMO dit ook inziet en er nu over bericht.

De laatste twintig jaar is er gewerkt aan een netwerk (Argo) van zo’n 4000 boeien die vrij in de oceanen drijven en telkens tien dagen de oceaan in duiken om metingen te verrichten. Bovengekomen worden de data doorgeseind waarna een nieuwe tiendaagse meetcampagne begint. Tegelijkertijd zijn er NASA-satellieten (CERES) geïnstalleerd die meten hoeveel straling de aarde binnenkomt en verlaat. Met de data van die twee meetcampagnes kunnen we inschatten in hoeverre de aarde warmte vasthoudt of juist prijsgeeft. Het oordeel van de WMO luidt dus dat de aarde een recordhoeveelheid warmte vasthoudt en ze stellen ook dat het vasthouden van die warmte de laatste jaren steeds sneller gaat (het versnelt dus).

In het rapport koppelen ze dit (uiteraard, zou je bijna zeggen) één op één aan de toename van broeikasgassen (zelf spreken ze graag van ophoping of accumulatie) in de atmosfeer. Zo schrijven ze: “De energie-disbalans van de aarde is een belangrijke indicator van het klimaat. Ze meet hoe snel de warmte die wordt vastgehouden door menselijke broeikasgasemissies zich ophoopt in het klimaatsysteem.” In Trouw mag Frank Selten van het KNMI twee keer (per ongeluk neem ik aan) exact hetzelfde zeggen: “Hoe verder uit balans, hoe sneller de opwarming.”

De indicator (de Earth Energy Imbalance, EEI) past dus perfect in het alarmistische straatje van de WMO (en het KNMI). Onbedoeld heeft de WMO echter ook de deur open gezet voor een andere belangrijke factor (of eigenlijk de belangrijkste factor) in het klimaat: de zon. Hoe zit dat?

De zon warmt de aarde op

Vrijwel alle energie die de aarde ontvangt komt van de zon (een heel klein deel is warmte die uit het binnenste van de aarde komt). Daarover zijn vriend en vijand het eens. Dit noemen wetenschappers kortgolvige straling. De aarde warmt op door de zon en zendt op haar beurt infrarode straling uit (dit noemen wetenschappers langgolvige straling, omdat de golflengte van deze straling langer is dan die van de zonnestraling). Broeikasgassen zoals CO2 en waterdamp zijn in staat om die langgolvige straling te ‘vangen’ waardoor het dunne schilletje atmosfeer waarin wij leven net wat warmer (lees: aangenamer) is dan als we een atmosfeer hadden zonder broeikasgassen. De meeste berekeningen (er bestaat wel discussie over) suggereren dat het zonder broeikasgassen 33 graden kouder zou zijn op aarde, waarmee de gemiddelde temperatuur op aarde niet +15 graden Celsius zou zijn maar -18 graden Celsius, wat grote delen van de planeet onleefbaar zou maken. Water en CO2 maken de planeet dus leefbaar.

De aarde kan dus op twee manieren opwarmen; doordat er meer straling van de zon binnenkomt of vastgehouden wordt of doordat er minder infrarode straling uitgaat vanwege die vermaledijde broeikasgassen. De WMO houdt het in de hierboven getoonde zin op het tweede natuurlijk. Maar de NASA-satellietmetingen duiden juist op het eerste. De laatste twintig jaar houdt de aarde meer zonlicht vast! Ongeveer dertig procent van het zonlicht dat de aarde bereikt wordt weerkaatst, met name door wolken maar ook door sneeuw en ijs (dit heet albedo). In de laatste twintig jaar lijkt dat percentage echter gedaald te zijn. Minder zonlicht wordt weerkaatst en meer wordt dus vastgehouden door de aarde. Waar? Vooral in de oceanen. Het is een nieuwe variant van een motto dat veel klimaatsceptici al jaren hebben: it’s the sun, stupid! (“het is de zon, sukkel!”).

De WMO plaatste bovenstaande foto bij haar persbericht. Toepasselijk. Zon en oceanen. WMO 2026 Calendar Competition – Ahnaf Ibne Nasir

Duiken

Mensen die duiken weten dat zonlicht diep het water kan binnendringen (tot wel 100 meter diepte). Infrarode straling van CO2 en waterdamp straalt vanuit de atmosfeer ook terug naar het aardoppervlak maar kan slechts 0,1 mm van het zee-oppervlakte binnendringen. Verderop in het WMO-rapport wordt deze optie ook vermeld: “Dit [de verstoorde energiebalans, red.] is ook in verband gebracht met een toename van de geabsorbeerde zonnestraling, als gevolg van verminderde reflectie door wolken en zee-ijs.”

Waarom is de aarde meer zonlicht gaan vasthouden? Goede vraag! Daarover buigt de wetenschap zich. In een eerder artikel bij Indepen wezen we al op de uitbarsting van de Hunga Tonga vulkaan die waarschijnlijk een grote invloed heeft gehad op de spectaculaire opwarming die we zagen in 2023 en 2024. Ook daar speelde meer zonlicht in de oceanen een belangrijke rol. Maar de trend naar meer vastgehouden zonlicht speelt al langer. Minder wolken is een waarschijnlijke reden. Een afname van luchtverontreiniging (dat weerkaatst zonlicht) kan ook meespelen. Dit is nog een puzzel voor de wetenschappers.

Maar wat de WMO onderbelicht houdt is dit: de oceanen zijn warmer dan de lucht erboven en volgens de tweede hoofdwet van de thermodynamica kan warmte alleen stromen van warm naar koud. We weten dit allemaal: als je in bad bent geweest en je laat het water staan, dan heeft het de volgende morgen dezelfde temperatuur als de lucht in de badkamer.

De oceanen warmen dus op doordat er meer zonlicht binnendringt. De oceanen warmen vervolgens de lucht erboven op en via wind zal er ook opwarming optreden op land (met name in de kustgebieden). Waar in het verhaal komen de broeikasgassen nog aan bod? Vrijwel niet! Boven zee richten de broeikasgassen vrijwel niets uit. De klimaatwetenschap probeert nu met enige wanhoop hun broeikasverhaal overeind te houden. Hoe? Door te stellen dat dankzij de broeikasgassen in de atmosfeer de lucht boven de oceanen relatief warmer zal zijn en dat daardoor de warmtestroom vanuit de oceanen naar de lucht getemperd zal worden. Dit is de marginale rol die er nog overblijft voor CO2. Uiteraard vermeldt het WMO-rapport dit niet, maar het is de ultieme consequentie van hun eigen observaties.

Haken en ogen

Er zitten echter nog meer haken en ogen achter het verhaal van de WMO. De WMO, maar ook het IPCC (klimaatpanel van de Verenigde Naties) claimen dat ze de stralingsbalans van de aarde met hoge mate van precisie kunnen meten. Een onlangs gepubliceerde paper van een groep Amerikaanse en Australische onderzoekers (Nederlands persbericht erover hier bij Clintel) over met name het netwerk van boeien (ARGO) stelt echter dat de onzekerheden rond de stralingsbalans van de aarde een factor tien groter zijn dan gerapporteerd door de klimaatgemeenschap. Volgens hen betekent het dat claims als “hoogste ooit” en “versnelt” helemaal niet te maken zijn (de onzekerheden staan dat niet toe). Ook vermelden ze dat de NASA-satellietmetingen (Ceres) metingen aangepast worden aan de uitkomsten van het ARGO-netwerk. Daarmee zijn het geen onafhankelijke metingen van elkaar en kunnen dus ook niet opgevoerd worden als afzonderlijk bewijs voor de disbalans van de aarde.

Extremen

Hoe mooi het ook is dat deze meetcampagnes bestaan (ze moeten ook zeker voortgezet worden), de metingen roepen vooralsnog meer vragen op dan dat ze duidelijke antwoorden geven. En als we al iets lijken te kunnen leren van de afgelopen twintig jaar aan metingen, dan is het dat de aarde meer zonlicht lijkt vast te houden, om onduidelijke redenen.

Het is volkomen misplaatst om aan de hand van de onzekere metingen van de stralingsbalans van de aarde te gaan roepen dat het 2 voor 12 is. Toch is dat precies wat de VN doet (natuurlijk). “Het mondiale klimaat bevindt zich in een noodtoestand. Planeet Aarde wordt over haar grenzen geduwd. Elke belangrijke klimaatindicator staat op rood,” zei VN-secretaris-generaal António Guterres.

Uiteraard worden ook de extremen weer van stal gehaald. “Ons weer wordt steeds extremer. In 2025 hebben hittegolven, bosbranden, droogte, tropische cyclonen, stormen en overstromingen duizenden levens geëist, miljoenen mensen geraakt en miljarden euro’s aan schade veroorzaakt,” aldus Celeste Saulo. Dit is pure desinformatie van de WMO en de VN. Ja, extreem weer veroorzaakte ook in 2025 schade en slachtoffers, maar zoals eerder gepubliceerd bij Indepen is het aantal slachtoffers door extreem weer al decennialang spectaculair aan het dalen. Wat betreft schade was 2025 een beneden gemiddeld jaar, zoals de Amerikaanse onderzoeker Roger Pielke Jr op zijn substack-pagina laat zien.

Schade door extreem weer als percentage van het GDP. Bron: Roger Pielke Jr

De schade bedroeg vorig jaar ongeveer 0,18% van het wereldwijde GDP, wat onder het langjarige gemiddelde van 0,22% en ook onder de langjarige trend (rode stippellijn) ligt. Pielke vermeldt ook dat de grootste herverzekeraar van dit soort schade in de wereld, Munich Re, vorig jaar 6 miljard dollar winst maakte!

Voor de mens is een constante temperatuur het beste, zegt Frank Selten van het KNMI als afsluiting in het Trouw-artikel. Een merkwaardige opmerking. Van de winter naar de zomer maken mensen temperatuurovergangen door van tientallen graden. Zowel in Oslo (jaargemiddelde temperatuur 7 graden Celsius) als in Singapore (jaargemiddelde temperatuur 27 graden Celsius) zijn mensen prima in staat om een welvarend, lang en gezond leven te leiden. Dat de mensheid last zou hebben van een graadje opwarming (of 2) is tamelijk absurd.