Meer dan 80 azc’s erbij, vaak zonder inspraak bevolking

Door internationale conflicten is het aantal asielaanvragen in Nederland toegenomen. Om aan deze groeiende behoefte te voldoen, is het aantal asielzoekerscentra (azc’s) in Nederland fors gegroeid. In 2024 ging het al om 81 nieuwe azc’s, oftewel een stijging van bijna 30 procent (!) in één jaar, ondanks het regeerprogramma van het nieuwe kabinet. Daarbij wordt het recht op inspraak van de lokale bevolking vaak genegeerd. Dit alles raakt direct aan het dagelijks leven van lokale gemeenschappen waar die uitbreidingen plaatsvinden. Veel mensen hebben het gevoel niet serieus te zijn genomen en voelen zich bedonderd.

Toename van azc’s: de schrikbarende cijfers

Sinds 2021 kampt het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) met een structureel tekort aan opvangplekken. Dit leidde onder andere tot overvolle centra, zoals het veelbesproken Ter Apel. Het aantal mensen in de asielopvang van het COA groeide in de periode tot 1 januari 2025 aan tot 88.500. Daarvan zijn er 26.000 statushouders die nog geen woning kregen toegewezen, vanwege de groeiende woningnood in ons land.

Om de druk te verlichten, werden noodopvanglocaties ingericht, tijdelijke azc’s geopend, en bestaande locaties uitgebreid. In veel gevallen gebeurde dit in samenwerking met gemeenten, die onder toenemende druk van het Rijk staan om bij te dragen aan de opvangcapaciteit.

In de loop van 2024 groeide het aantal asiel-opvanglocaties maar liefst van 291 naar 372. Dat blijkt uit de meest recente gegevens van het COA. Vooral het aantal noodopvanglocaties is gegroeid. Inmiddels worden er in 197 gemeenten asielzoekers opgevangen, ten opzichte van 152 een jaar eerder.

Inmiddels heeft 85 procent van de gemeenten een asielzoekerscentrum, of zijn er plannen voor, aldus onderzoek van RTL.

Maatschappelijke en sociale impact op lokale gemeenschappen

De komst van een azc in een gemeente roept uiteenlopende reacties op. In de meeste gevallen leidt de vestiging ervan tot zorgen over leefbaarheid, criminaliteit, veiligheid en druk op bestaande voorzieningen. Ondanks de ingrijpende effecten van de komst van een azc, blijkt uit onderzoek dat in 2015 al 69 procent van de Nederlanders geen gelegenheid tot inspraak kreeg bij een gemeentelijk besluit tot het plaatsen van een azc.

Ondanks alle ophef over nieuwe azc’s sinds 2015, blijft de overheid vasthouden aan het plaatsen van nieuwe centra zonder consultatie van de eigen bevolking. Mensen voelen zich vaak bedonderd door de gemeente waarin ze leven. Azc’s worden overal in Nederland mensen ‘door de strot geduwd’ zonder een fatsoenlijk democratisch inspraakproces!

Recente voorbeelden van schendingen van elementaire burgerrechten vonden plaats in deze gemeenten:

• Nijkerkerkerveen
• Budel
• Gooise Meren
• Aalten

Verwoesting van sociale cohesie in de leefgemeenschap

De aanwezigheid van een azc kan een beroep doen op de sociale samenhang. Soms ontstaan spanningen, zeker als communicatie en voorbereiding door desbetreffende gemeente tekortschieten zoals de hierboven genoemde voorbeelden.

In 2016 bracht de Universiteit van Utrecht deze studie uit naar de vraag of een leefbare buurt behouden kan blijven als daar een asielzoekerscentrum in – of naast – wordt gevestigd.

Het rapport schrijft onder andere:

“De aankondiging van een nog te openen azc heeft meer dan eens geresulteerd in protesten vanuit de gemeenschap uit de directe omgeving van de nieuwe azc locatie.”

“Mensen zullen over het algemeen alleen in actie komen wanneer de azc-locatie binnen hun eigen leefomgeving valt. Dit is een duidelijk voorbeeld van het Not in my backyard of NIMBY-principe”.

“Het woongenot wordt na de komst van een azc mogelijk aangetast door een vermindering van de privacy, meer drukte op straat, een verslechterde reputatie en meer criminaliteit (Theebe, 2002). Een ander genoemd argument bij de protesten tegen de komst van een azc in de buurt is de waardedaling van de woningen rondom het azc.”

Objectief gezien veranderen bij de vestiging van een azc de samenstelling en het inwonersaantal van de buurt; subjectief gezien kan de komst van een azc een rol spelen in de waardering van bewoners over kenmerken van de eigen buurt, zoals het veiligheidsgevoel en de ervaren overlast. Dat kan  –  zeker in wijken met huurwoningen – leiden tot een versneld vertrek van de oorspronkelijke bewoners waardoor de sociale cohesie in de wijk verwoest wordt.

Gaat het om een buurt met veel koopwoningen, dan vertrekken de oorspronkelijke bewoners minder snel omdat  –  vooral in dunbevolkte gebieden – de huizenprijzen fors dalen nadat er een azc is gevestigd en mensen dus hun vermogen zien verdampen door de komst van een azc.

Druk op gemeentelijke voorzieningen en ontwikkeling van schoolkinderen

Lokale gemeenschappen maken zich regelmatig zorgen over de druk op scholen, huisartsen en openbare diensten. Vooral kleinere gemeenten kunnen moeite hebben om op korte termijn voldoende capaciteit te organiseren.

Alleen als een groot azc wordt gevestigd – met minimaal 300 asielzoekers – blijkt die vrees minder terecht. Zo is de gemeente Aalten van plan zo’n groot centrum toe te laten omdat dan het COA ook eigen voorzieningen mee financiert waardoor de lokale druk op die voorzieningen niet toeneemt.

Het effect van de komst van asielzoekers op de kwaliteit van het onderwijs is een beladen onderwerp. Uit alle onderzoeken blijkt Nederlands onderwijs het snelst achteruit te zijn gelopen op het gebied van (Nederlandse) taalbeheersing, taalvaardigheid en het hieraan verbonden taalkundig redeneervermogen. Een onderzoek van de Universiteit van Leiden legt de duidelijke link met immigratie.

De plannen van het huidige kabinet versus die van de EU

Een belangrijke reden om voor de huidige coalitie te stemmen, waren de plannen om de asielinstroom fors te beperken en de gevreesde Spreidingswet weer af te schaffen. Wat minister Marjolein Faber betreft had dat al eind 2024 gebeurd moeten zijn.

Helaas! Naar nu blijkt, zal de wet pas in de loop van 2026 worden afgeschaft. Ondertussen meldt RTL Nieuws dat de Spreidingswet effect heeft: “grootste deel gemeenten heeft plannen asielopvang”.

Nederland mag geen asielstop invoeren volgens het asielrecht van de EU. Ook het meest recente verzoek van minister Faber voor een opt-out voor het Nederlandse asielbeleid  belandde in de prullenbak van Brussel, nadat de Europese Commissie het verzoek van de Nederlandse regering had afgewezen. Volgens de Europese Commissie zou voor een opt-out een (migratie)verdragswijziging nodig zijn en daartoe is Brussel niet bereid.

Kortom; de huidige asielzoekersproblematiek, de explosieve groei van het aantal azc’s en de maatschappelijke ontwrichting van ons land zal niet wijzigen zolang Nederland lid van de EU blijft!

Tot slot; wil je weten of er ook in jouw gemeente nieuwe plannen voor een azc worden ontwikkeld krachtens de Spreidingswet, kijk dan even hier en zoek de naam van jouw gemeente in de lijst.