Overheidsgebruik, of -misbruik van influencers?

De Europese Unie presenteert zichzelf als een bolwerk van democratie, rechtsstaat en gelijkheid. Het is een prachtig verhaal. Maar achter de glanzende façade van Brusselse persconferenties gaat een ontluisterende werkelijkheid schuil: een groeiende greep van de superrijken op het beleid en de instellingen van de EU. Zonder dringende maatregelen riskeert de Unie te verworden tot een totalitair systeem dat privilege beschermt ten koste van de gewone burger en de democratische fundamenten waar het prat op gaat, volledig uitholt.

De toegenomen greep van een kleine elite op de Brusselse macht

De combinatie van extreem geconcentreerde rijkdom, een ondoorzichtig lobbycircuit en de ondermijning van maatschappelijke tegenkrachten door van allerlei digitale controlesystemen zoals de DSA, creëert een speelveld dat kantelt in het voordeel van een kleine elite.

Volgens de pro-EU-mediaplatform EUobserver, drijft de EU af naar een autoritair geleide supranationale organisatie ten dienste van Europese oligarchen.

De EUobserver schrijft dat de rijkste mensen van Europa gezamenlijk 2,6 biljoen euro bezitten en invloed binnen de EU uitoefenen die veel verder reikt dan hun economische imperiums.

De ultrarijken domineren niet alleen de markten, maar vormen ook de publieke opinie, beïnvloeden het beleid en bepalen de bestuursstructuren binnen de EU in hun eigen belang.

Media-eigendom, lobbynetwerken en filantropische verhalen zijn instrumenten geworden om hun macht te consolideren, waarbij steeds vaker afwijkende meningen worden onderdrukt en gewone burgers en de middenklasse worden gemarginaliseerd.

Een academische studie levert bewijs

De vijftig jaar geleden door de EU zelf opgerichte Universiteitsvereniging voor Hedendaagse Europese Studies, de UACES, deed onderzoek naar deze – voor de Europese burgers uiterst bedreigende – ontwikkeling.

De resultaten van de studie liegen er niet om; de EU is op weg naar een oligarchische constitutionele orde!

De versnelling in dit proces is – net zoals in de VS – ontstaan vanaf de coronapandemie en het daarmee gepaard gaande proces van biljoenen aan euro’s/dollars bijdrukken door de ECB/FED en de rente te verlagen naar nul.

Het onderzoek begint met de constatering dat mondiale ongelijkheid sterk is toegenomen. Het aantal miljardairs is sinds de coronamaatregelen in 2020 fors gegroeid, evenals hun gezamenlijke vermogen. Tegelijkertijd zijn belastingen voor hoge inkomens in veel westerse landen vanaf 2020 aanmerkelijk verlaagd en is de verzorgingsstaat aantoonbaar verzwakt. Deze combinatie leidt volgens de auteurs tot een structurele verschuiving van economische én politieke macht richting de superrijken ten koste van de middenklasse en ‘gewone burgers’.

De superrijken beschikken over middelen om beleid, regelgeving en publieke opinie te beïnvloeden, waardoor algemeen belang, gedeelde welvaart en democratische besluitvorming toenemend worden afgebroken.

Wie zijn die Europese superrijken en oligarchen?

Het onderzoek definieert de superrijken als individuen met een vermogen van minstens 30 miljoen dollar (Ultra High Net Worth Individuals). Niet iedereen in deze groep is automatisch een oligarch.

Europese oligarchen zijn specifiek die superrijken die hun vermogen actief inzetten om politieke en maatschappelijke processen binnen de EU te beïnvloeden en te sturen.

De kern van het onderzoek is het concept van een oligarchische constitutionele orde. Dit verwijst naar een systeem waarin:

• instituties (zoals wetgevers en rechtspraak),
• normen (zoals “vrije markt” en “technocratie”),
• regelgeving (bijvoorbeeld belastingbeleid),
• en procedures (zoals beleidsvorming)

structureel hoofdzakelijk de belangen van de superrijken bevoordelen.

Volgens het onderzoek gebeurt dit nooit openlijk, maar via geleidelijke institutionele veranderingen en beleidskeuzes die ogenschijnlijk neutraal zijn, maar in de praktijk ongelijkheid versterken. Daarbij wordt de medewerking gezocht van nationale overheden. Wij zien dat terug in het coalitieakkoord 2026.

Hoe kon de EU zo snel afglijden naar een organisatie die de Europeanen niet meer dient?

Een belangrijk deel van de verklaring voor het afglijden van de EU ligt volgens het rapport in het neoliberale karakter van de Europese integratie. Beleidsprincipes zoals:

• marktliberalisering,
• deregulering,
• kapitaalvrijheid,
• en bezuinigingsbeleid (austerity measures)

hebben geleid tot een afbouw van sociale voorzieningen en lagere belastingen voor bedrijven en vermogenden.

Hoewel deze maatregelen vaak door de macht in Brussel worden gepresenteerd als noodzakelijk voor economische groei en stabiliteit, hebben ze volgens het onderzoek als effect dat:

• rijkdom zich concentreert aan de top,
• sociale vangnetten verzwakken,
• en de ongelijkheid toeneemt.

Hoe beïnvloeden de superrijken de EU?

Het rapport onderscheidt verschillende manieren waarop de superrijken hun macht binnen de EU uitoefenen:

1. Staatsovername (“state capture”)

Dit betreft directe invloed op politieke besluitvorming, bijvoorbeeld via lobbyen, de machtige ERT met directe ingangen tot de Europese Commissie, politieke donaties, benoemingen van CEO’s van multinationals binnen de Europese Commissie zoals voormalig Atos-CEO Thierry Breton.

2. Controle over het publieke domein (“public sphere capture”)

Hierbij beïnvloeden CEO’s van in de EU gevestigde multinationals rechtstreeks:

• de media (bijvoorbeeld via eigendom van kranten en zenders),
• onderwijs en kennisproductie,
• denktanks, politieke partijen en maatschappelijke organisaties,
• filantropie (als middel om legitimiteit te creëren).

Deze indirecte invloed is vaak subtieler, maar minstens zo effectief.

3. Gebruik van juridische systemen (“lawfare”)

De superrijken maken intensief gebruik van rechtbanken en juridische procedures om hun EU-belangen te beschermen, bijvoorbeeld rond eigendomsrechten en belastingkwesties. Een voorbeeld daarvan is de rechtzaak van de firma Dyson tegen de Europese Commissie om energie labels te kunnen omzeilen.

4. Gebruik/misbruik van media en mediawetging

De alom gevreesde inperking van vrije meningsuiting op social media platforms door de Digital Services Act blijkt vooral ingegeven door Europese brancheverenigingen voor mediabedrijven zoals EBU, News Media Europe en het beruchte kranten- en tijdschriften- kartel European Publishers Council (EPC).

Bij deze organisaties bestond grote bezorgdheid dat een handjevol Amerikaanse platforms de informatievoorziening en het publieke debat bepaalt, ten koste van ‘onafhankelijke’ media.

Hoewel de DSA zich richt op de digitale platforms, was de bescherming van de positie van media-eigenaren en hun inhoud dus een belangrijke reden om deze wetgeving op te stellen. Met andere woorden; zonder de directe invloed van de grootste Europese mediabedrijven was de DSA er waarschijnlijk niet gekomen.

Spanningen rondom democratie en mensenrechten

Het belangrijkste thema van deze studie is de spanning tussen Europese oligarchische macht en democratische EU-waarden. Volgens het hier besproken rapport ondermijnt de groeiende invloed van de superrijken de politieke gelijkheid en representativiteit van de EU, alsook de Europese democratie en de bescherming van kwetsbare groepen.

Vele pro-EU-partijen en politici zijn zich geheel niet bewust van deze bedreigende ontwikkeling voor de Europese bevolking.

Het rapport waarschuwt dat deze ontwikkeling kan leiden tot een fundamentele uitholling van democratie en sociale rechtvaardigheid binnen de EU. Tegelijkertijd benadrukt het dat er ook tegenkrachten bestaan (alternatieve media, sociale bewegingen), maar dat hun effectiviteit afhankelijk is van hoe zij met tegenwerking van de macht om weten te gaan.

Ik vind het positief dat een door de EU zelf opgerichte organisatie – UACES – deze conclusies trekt.

Zes weken voor de verkiezingsdag in 2025 organiseerde de Autoriteit Consumenten en Markten (ACM) een “rondetafelgesprek over verkiezingen in het kader van de Digital Services Act”. Aanwezig waren toezichthouders van de Europese Commissie en Nederlandse vertegenwoordigers van bedrijven zoals Alphabet, Meta, Microsoft, TikTok en 𝕏, en ‘censuur-ngo’s’.

Onderwerp: hoe “schadelijke content” rond verkiezingen aangepakt moest worden — en welke extra maatregelen nodig waren. Dat roept een fundamentele vraag op: waar ligt de grens tussen het beschermen van verkiezingen en het sturen van het publieke debat?

Mees Wijnants legt het uit in zijn eigen woorden. Hier kan je het nog eens nalezen.

Ik probeer me oprecht te verplaatsen in Rob Jetten om zijn gedachtegang te volgen. Je hebt als idealist de ‘missie’ om de wereld te redden van de ondergang, en met 0,000036 graden minder opwarming van de aarde is je bijdrage significant, tenminste, dat denk je. En als de hele wereld het niet doet, dan ben jij de aangewezen persoon om dat alsnog te gaan bereiken. Vanuit die gedachtegang zul je ook het ‘steunpakket’ moeten bekijken, want met logica of gezond verstand kom je er echt niet, sterker nog, je brein komt in disbalans.

Onverwachte extra opbrengst hoort in de zakken van Den Haag

De onverwachte opbrengst van de kapitaalroof aan de pomp is plots te duur om terug te geven, terwijl er in geen enkel scenario op gerekend was… dat kan alleen een ambtenaar bedenken die de volgende dag op het Malieveld protesteert omdat hij de gevolgen van zijn eigen beleid ook echt begint te voelen, en plots zijn onverwachte inflatiecorrectie niet heeft ontvangen. En dat terwijl tijdens corona duizenden bedrijven omkiepten en hij tijdens corona zelfs nog een pleepapier- en koffievergoeding van zijn werkgever heeft ontvangen.

Sigaar uit eigen doos

De kloof tussen ambtenarij en werkende bevolking kan welhaast niet groter zijn. De ‘oplossing’, die men gemakshalve ‘steunpakket’ noemt is bovendien een sigaar uit eigen doos, of gratis bier zoals dat bij de vrijdagmiddagborrel heet. Immers, de benzineprijs is de afgelopen tijd met zo’n 45 cent omhoog gegaan. Daar 21 procent btw van is praktisch die 10 cent waar ze sowieso al een miljard euro extra aan verdienen in de staatskas. Een miljard gaat het ‘kosten’ in ambtenarentaal, eerst roven en dan dankbaar zijn… Wie dat mag betalen? Het geografisch benadeelde deel van de populatie waarvoor het zinloos is in de buurlanden te gaan tanken.

Miljarden euro’s aan benzine-accijnzen en btw stromen er inmiddels over de grenzen weg richting de staatskassen van België en Duitsland, met deze nieuwe maatregel worden dat nog meer miljarden. Natuurlijk wordt er niets aan de bron van de ellende gedaan, de van belasting stijf staande energie, daar had men immers al op ‘gerekend’ en een extra meevaller is al uitgegeven voordat deze nog binnen is gestroomd.

In Den Haag klotst het geld van de burger inmiddels tegen de plinten. Dat geld wordt vervolgens met blanco cheques weer uitgegeven aan oorlog, klimaatwaanzin, ambtenarij en asielzoekers. De werkende burger heeft het nakijken. Het ‘steunpakket’ is dan ook geen oplossing, geen gebaar of een tegemoetkoming. Het ‘steunpakket’ kost ook geen geld.

Het ‘steunpakket’ is het opzettelijk zand in de ogen strooien om vooral de weg vrij te houden voor idealisme. Als de staat (volgens de rechter dan) burgers moet beschermen tegen klimaatverandering over 100 jaar, dan moet de staat dat ook tegen energie-onzekerheid en energie-onbetaalbaarheid op dit moment. Het goedkope treinkaartje dat alleen bruikbaar is voor studenten en pensionado’s, subsidie op het isoleren van je huis en een kilometervergoeding op rekening van de werkgever is dan ook alleen maar afleiding.