Rutte-doelstelling van 5 procent bbp naar defensie: rampzalig voor Nederland

De voormalige premier van ons land, gaat als secretaris-generaal van de NAVO door met de sloop van Nederland. Hij heeft recentelijk opgeroepen tot een drastische verhoging van de defensie-uitgaven naar 5 procent van ons bruto binnenlands product (bbp) in plaats van de huidige richtlijn van 2 procent. Volgens politieke analisten is deze koerswijziging vermoedelijk beïnvloed door eerdere druk van Amerikaans president Donald Trump. Wat zijn de gevolgen als Nederland daadwerkelijk 5 procent van zijn bbp aan defensie zou uitgeven? In dit artikel analyseren we de potentiële impact op de Nederlandse economie, maatschappij en politieke verhoudingen.

Op 9 mei 2025 sprak een onhandige Schoof zijn mond voorbij

Secretaris-generaal Mark Rutte van de NAVO wil dat de lidstaten van het bondgenootschap uiterlijk in 2032 de verhoogde norm van 5 procent halen voor hun defensie-uitgaven, aldus de NOS. Deze nog vertrouwelijke informatie heeft premier Schoof per ongeluk naar buiten gebracht op zijn wekelijkse persconferentie. Tot nu toe was zowel het percentage als het exacte tijdspad formeel geheim.

Op zijn persconferentie bevestigde Schoof het circulerende percentage en het jaartal. Het leek alsof hij ervan uitging dat deze informatie openbaar was. “Zoals u weet heeft de SG van de NAVO alle partners een brief geschreven met de inzet van 3,5 procent harde militaire uitgaven te behalen in 2032 en 1,5 procent met daaraan gerelateerde uitgaven, zoals infrastructuur en cybersecurity en dat soort zaken”, aldus Schoof.

Huidige situatie: hoeveel geeft Nederland nu uit aan defensie?

In 2024 besteedde Nederland 1,95 procent van zijn bbp aan defensie, net onder de NAVO-doelstelling van 2 procent. Dat komt neer op circa 18 miljard euro. Voor het lopende jaar – 2025 – is de defensiebegroting met 4 miljard euro opgehoogd naar 22 miljard euro. Daarmee zit Nederland net boven de huidige NAVO norm van 2 procent.

Als het percentage verhoogd wordt naar 5 procent, zou dat neerkomen op ruim 46 miljard euro per jaar – een verdrievoudiging van het huidige defensiebudget. Dat zal ten koste gaan van andere begrotingsposten.

Waar moet dat vele extra NAVO-geld vandaan komen?

1. Extra belastingen of bezuinigingen

Om deze toename te financieren, moet de overheid keuzes maken: óf belastingen verhogen, óf fors bezuinigen op andere terreinen zoals zorg, onderwijs, infrastructuur of sociale zekerheid.

Rutte gaf eind 2024 al aan de eisen van Donald Trump te willen volgen. Een paar dagen later gaf Rutte aan waar de Nederlandse regering dat geld vandaan moet halen, namelijk de pensioenen, de zorg en de sociale zekerheid zoals WW, bijstand en WAO-uitkeringen.

Honderdduizenden Nederlanders zullen hierdoor in de problemen en in armoede terechtkomen.

2. Inflatoire druk

Een dergelijke verschuiving in overheidsuitgaven zou de binnenlandse economie sterk beïnvloeden. Hogere overheidsinvesteringen in wapensystemen, militaire infrastructuur en personeel kunnen leiden tot economische groei in bepaalde sectoren, maar ook tot oververhitting van de arbeidsmarkt. Vooral in de techniek, ICT en logistiek zou een tekort aan personeel kunnen ontstaan, met looninflatie als gevolg die zich weer zal vertalen in nog hogere jaarlijkse inflatie dan de huidige 4 procent.

3. Verschraling van publieke diensten

Een verdrievoudiging van het defensiebudget betekent dat minder geld beschikbaar is voor essentiële diensten zoals gezondheidszorg en onderwijs. Vooral kwetsbare groepen in de samenleving zullen hiervan de dupe worden, aangezien sociale vangnetten al sinds kabinet-Rutte I werden afgebroken.

Maatschappelijke gevolgen: militarisering van de Nederlandse maatschappij

1. Publieke opinie en draagvlak

In Nederland leeft een brede pacifistische en humanitaire traditie. Uit recente peilingen blijkt dat de meningen over militarisering een sterke verdeling binnen de samenleving oproept. Een verhoging naar 5 procent van het bbp kan resulteren in een verdere polarisering van de Nederlandse samenleving met oplaaiende spanningen tussen bevolkingsgroepen en zelfs binnen families, zoals we in de coronatijd gezien hebben.

2. Normalisering van militarisering

Een groter defensiebudget zal onvermijdelijk leiden tot meer zichtbaarheid van het leger in het publieke domein. Denk aan vaker voorkomende militaire oefeningen, meer agressieve wervingscampagnes, het slopen van woningen en bedrijven om ruimte te maken voor defensie en mogelijk een grotere aanwezigheid van buitenlandse NAVO-troepen op Nederlands grondgebied. Voor steeds meer burgers kan dit leiden tot een gevoel van onveiligheid of vervreemding binnen de grenzen van ons land.

3. Verschuiving in nationale prioriteiten

Als defensie één van de grootste posten op de Rijksbegroting wordt, verandert dat onvermijdelijk de politieke en maatschappelijke focus. Waar nu thema’s als duurzaamheid, woningnood en bestaanszekerheid centraal staan, kunnen deze overschaduwd worden door veiligheid, militaire industrie en internationale NAVO- en EU-verplichtingen. Dat zal weer tot een toename in spanningen tussen de verschillende politieke stromingen in ons land leiden.

Internationale implicaties: meer afhankelijkheid van NAVO en EU

1. Versterking NAVO-bondgenootschap

Nederland zou met een bijdrage van 5 procent een koploper binnen de NAVO worden. Dit kan de diplomatieke invloed van Nederland versterken, vooral richting de VS, die al langer klagen over de “free riders” binnen het bondgenootschap. Het zou vooral de positie van Rutte als NAVO-leider fors versterken.

2. Verhoogd risico op escalatie

Een grotere militaire capaciteit binnen Europa zou door andere grootmachten – met name Rusland en China – gezien kunnen worden als escalatie. Dit verhoogt mogelijk de internationale spanningen, en zou Nederland nadrukkelijker op de radar zetten als potentieel doelwit in een gewapend conflict of cyberaanval.

3. Europese strategische autonomie onder druk

De NAVO is in essentie Amerikaans geleid. Door meer te investeren in NAVO-verplichtingen in plaats van in een autonome Europese defensie, vergroot Nederland zijn afhankelijkheid van de VS. Dit staat haaks op de roep vanuit Frankrijk en andere EU-landen om meer Europese soevereiniteit in veiligheidsvraagstukken.

Hoe realistisch zijn de plannen van Rutte en Schoof?

Een verhoging naar 5 procent is op korte termijn nauwelijks haalbaar, zowel politiek als economisch. De huidige economische groeiverwachtingen voor 2025 en verder zijn belabberd – 1,5 procent volgens De Nederlandsche Bank zonder de Amerikaanse importheffingen – en begrotingskaders laten weinig ruimte voor zo’n mega-investering. Bovendien zou een dergelijk besluit breed maatschappelijk en parlementair draagvlak vereisen – iets wat in de huidige politieke versnippering lastig te organiseren is.

Het door de VS voorgekookte voorstel van secretaris-generaal Rutte om 5 procent van het bbp aan defensie te besteden is zonder twijfel controversieel en ingrijpend. Voor Nederland zou dit een fundamentele koerswijziging betekenen, met grote gevolgen voor de economie, de armoede in Nederland, de polarisering ,het sociale stelsel, en het maatschappelijk debat.

De NOS verwacht dat op de NAVO-top op 24 en 25 juni 2025 in Den Haag het besluit over de ophoging naar de 5 procent zal worden genomen. Trump gaf aan niet te zullen komen als dit besluit niet op de agenda staat, aldus de NOS op 2 mei 2025.

Het is overigens niet de bedoeling dat die 5 procent aan Europese wapens worden besteed. Trump wil dat de extra aankopen in de VS worden gedaan.

Nederland gaat zo ten onder aan de EU en de VS.