Stikstofmodel Aerius van het RIVM al 15 jaar waardeloos

Voor Extinction Rebellion zijn datacenters de ultieme vertolking van de zondige, kapitalistische samenleving en mogen ze dus niet gebouwd worden. Energiebedrijven zitten er echter om te springen, want oh ironie, er wordt meer groene stroom opgewekt dan er vraag naar is. Tegelijkertijd krijgen burgers te horen dat ze meer stroom vragen dan het net zou aankunnen.

De hypocrisie van Exctinction Rebellion

De ‘vreedzame’ actiegroep Exctinction Rebellion (XR) gooide half juli ’s nachts ballonnen met chemicaliën op de fundering van een in aanbouw zijnde groot datacenter van Microsoft in Amsterdam Westpoort. In NRC vat een woordvoerder van XR samen waarom de organisatie het gemunt heeft op de datacenters: “Het vernietigen van natuur en mensen, het verspillen van water en stroom, terwijl er grote tekorten zijn, de antidemocratische macht van de allerrijkste mensen en de allergrootste bedrijven, onderdrukking en genocide – vergeet niet dat Microsoft in Middenmeer surveillancedata over Palestijnen opsloeg. De wereld staat in de fik, en wij bouwen nóg een datacenter. Het moet stoppen.”

Kortom, alle problemen in de wereld komen voor XR samen in datacenters. Een woordvoerder van Pure DC, het bedrijf dat de datacenters bouwt, wil “in de kantlijn” opmerken dat Extinction Rebellion meerdere “websites, fondswervingskanalen, nieuwsbrieven en sociale media-accounts heeft op Facebook, Instagram, TikTok, 𝕏, Bluesky, YouTube en Telegram – diensten die allemaal op datacenters leunen. Het is hypocriet om tegen iets te protesteren terwijl je er ook van profiteert.” Zo is het maar net. De actievoerders van XR dragen ook allemaal kleding.

AI als een economische kans?

Ondertussen droomt de Nederlandse ondernemer Han de Groot in de Volkskrant openlijk over zijn plan om een gigantische AI-fabriek te bouwen op een braakliggend stuk land in de Rotterdamse Europoort. Dat datacenter zou, als het helemaal voltooid is, meer stroom gaan gebruiken dan alle 200 datacenters die Nederland nu telt. Hij ziet AI vooral als een economische kans. “We hebben het veel over soevereiniteit, maar weinig over ons verdienvermogen. Met een gigafabriek kun je miljarden omzet naar Nederland halen, en dus miljoenen aan extra belastingen voor de schatkist.”

De Groot heeft een punt. Nederland en Europa zijn met hun veel te ambitieuze klimaatpolitiek bezig om hele sectoren in de economie om zeep te helpen. Chemie, raffinage, staalindustrie en in Duitsland de automobielindustrie (VW kondigde onlangs aan 100.000 te willen schrappen), het staat allemaal zwaar onder druk en de vraag is hoe lang deze sectoren nog kunnen overleven. In Nederland ligt landbouw, en dan met name de veeteelt, ook sterk onder vuur, mede als gevolg van een geconstrueerd stikstofprobleem. Hoe ziet de Nederlandse economie er straks uit als al deze sectoren weg of sterk geslonken zijn? Hoe behouden we welvaart?

Het ligt voor de hand om in ieder geval op het gebied van AI te proberen met de vaart der volkeren mee te gaan. Ook de politiek lijkt in te zien dat de boot niet gemist mag worden. Nota bene een Kamerlid van PRO diende een motie in die de regering verzoekt “om verschillende scenario’s uit te werken voor de ruimte en rekenkracht die nodig zijn om Nederland strategisch te positioneren binnen Europa op het gebied van AI”. Dezelfde PRO die hard inzet op klimaatneutraliteit in 2050.

Stroomverbruik datacenters

Datacenters gebruiken uiteraard stroom, soms veel stroom. Op dit moment gebruiken alle datacenters tezamen ongeveer 5 procent van ons totale elektriciteitsverbruik. Bedenk dan dat elektriciteit slechts 20 procent uitmaakt van ons totale energieverbruik. Kortom; datacenters zijn goed voor één procent van ons totale energieverbruik. Ter vergelijking; de verwarming van huizen en gebouwen is goed voor 20 procent van ons energieverbruik. Er zijn verschillende prognoses in omloop over hoe het stroomverbruik tot 2030 gaat toenemen, maar erg spectaculair is die toename nou ook weer niet. Zie de onderstaande afbeelding afkomstig van Martien Visser:

Zoals we eerder meldden bij Indepen is het stroomverbruik in Nederland al jaren min of meer constant of zelfs licht dalende. Tegelijkertijd horen we vrijwel dagelijks van experts over de nijpende netcongestie (het net zou overvol zitten), mede doordat we met z’n allen steeds meer stroom zouden verbruiken. Het is uitermate twijfelachtig of dat wel zo is. Veel aannemelijker is het dat de netcongestie veroorzaakt wordt door de almaar groeiende hoeveelheid wind- en zonnestroom die op het net gezet moet worden.

Dat geeft op winderige dagen enorme pieken die het net simpelweg niet aankan. Hoewel energiebedrijven en netbeheerders die cijfers niet prijsgeven, becijfert diezelfde Martien Visser dat op dit moment jaarlijks zo’n tien procent van de productie aan zon en wind moet worden afgeschakeld (een eufemisme voor weggegooid, of met een duurder woord curtailment genoemd). In het hierboven genoemde artikel voor Indepen stel ik dan ook dat we geen stroomtekort hebben maar een stroomoverschot. En dan te bedenken dat de overheid er 70 GW aan wind wil bijplaatsen op de Noordzee, iets wat Visser een “sprookje” noemt.

Meer of minder stroom?

Geheel in dit plaatje past de verzuchting op 19 juli 2026 in het FD van de topman van Eneco, Martijn Hagens, dat we te weinig economische groei hebben. “Eneco-topman: Zet meer datacenters neer om economische groei en vraag naar stroom te stimuleren”, was de opmerkelijke kop boven het stuk. Dus terwijl u en ik vrijwel dagelijks te horen krijgen dat we minder stroom moeten vragen van het net, vraagt de topman van Eneco juist om meer vraag! De auteur van het stuk leek de ironie hiervan te ontgaan.

Maar het past allemaal naadloos in de analyse die we eerder maakten. Nederland kampt met een overschot aan groene stroom en die datacenters zijn hard nodig om die stroom niet te hoeven weggooien. Die groene stroom veroorzaakt ook de netcongestie, maar daarvan geven ze ons als burgers liever de schuld, want wij mogen straks de 270 miljard euro gaan betalen die nodig is om het stroomnet uit te breiden.

Er is een zeer invloedrijke lobbyclub in Europa, opgericht en gevestigd in Den Haag, waar u vast nog nooit van gehoord heeft: de European Climate Foundation. Met een budget van honderden miljoenen euro’s per jaar, afkomstig van Amerikaanse miljardairs, lobbyt zij succesvol voor klimaatneutraliteit in Europa. In de media blijft het oorverdovend stil over deze club.

Als directeur van stichting Clintel krijg ik via social media wekelijks beschuldigingen naar mijn hoofd geslingerd over onze financiering. We zouden door de olie-industrie betaald worden om  desinformatie over klimaat te verspreiden. Dat narratief werd vakkundig de wereld ingeslingerd al vlak nadat Clintel werd opgericht in 2019, door de onderzoekredacties van Follow The Money (FTM) en tv-programma Pointer, dat ook tweemaal een uitzending aan ons wijdde, omdat we volgens hen, ondanks ons jonge bestaan, “zo invloedrijk” waren. Google maar eens ‘Follow The Money Clintel Guus Berkhout Shell en dit is het AI-resultaat:

Onderzoek van Follow the Money en Pointer legt een financieel oliespoor bloot van de fossiele industrie naar het klimaatsceptische platform Clintel van Guus Berkhout. Berkhout ontving miljoenen van tientallen oliebedrijven, waaronder Shell, voor zijn Delphi Consortium, waarvan een deel werd ingezet voor klimaatsceptisch werk.

Een “financieel oliespoor”, je moet het de journalisten van Pointer en FTM nageven, ze weten taal effectief in te zetten om het ‘juiste’ beeld op te roepen. Pointer stelde in hun tweede uitzending in 2022 doodleuk dat Clintel wordt betaald door de olie-industrie. Ik was de leugens van Pointer zat en begon met een klein budget een rechtszaak tegen Pointer, dat (met publiek geld) verdedigd werd door twee Zuidas-advocaten. De rechter tikte Pointer op dit punt toch op de vingers, maar Clintel verloor alsnog de rechtszaak omdat de rechter vond dat onze voorgestelde rectificatie niet goed was. Voor veel mensen maakt het echter niet uit, ‘betaald door de olie-industrie’ blijft de gemakkelijkste manier om ons aan de kant te schuiven.

European Climate Foundation

Het totale budget van Clintel varieert de laatste jaren tussen de 2 en de 2,5 ton per jaar. Het is afkomstig van vrijwel uitsluitend particuliere donateurs. In de wereld van de fondsenwerving zijn dat geen bedragen waar men van achterover zal slaan. Als de olie-industrie ons al zou financieren (niet dus), dan hebben ze er wel erg weinig voor over. In Nederland beschikt alleen al Milieudefensie over een jaarbudget van zo’n 30 miljoen euro waarvan bijna 3 miljoen euro rechtstreeks van de overheid komt.

Maar vandaag wil ik het hebben over een andere organisatie, de European Climate Foundation, (ECF) opgericht en gevestigd in Den Haag in 2008. Vraag tien willekeurige passanten op straat of ze deze club kennen en het antwoord zal vrijwel altijd ontkennend zijn. Dat is ook precies de bedoeling. Deze club fungeert als een doorgeefluik van lobbygeld van vooral Amerikaanse filantropen. Hoeveel geld? Heel veel! De ECF ontving volgens haar eigen aangifte in het kader van de ANBI-status in 2023 maar liefst 275 miljoen (!) euro aan fondsen van andere non-profit organisaties. Hier een overzicht van organisaties die hen miljoenen schenken, afkomstig van hun eigen website:

We zien een aantal hele grote Amerikaanse fondsen zoals de Rockefellers Brothers Fund (totaal vermogen ongeveer 1,4 miljard dollar, jaarlijkse uitgaven in de orde van 80 miljoen dollar), de William and Flora Hewlett Foundation (vermogen 14,2 miljard dollar, jaarlijks 625 miljoen dollar  besteed aan fondsen) en Bloomberg Philantropies van miljardair Michael Bloomberg (geschat vermogen circa 12,1 miljard dollar, geschatte jaarlijkse donaties in de orde van 3,7 miljard dollar mondiaal). Maar we zien ook Porticus en de Laudes Foundation, beide eigendom van de Brenninkmeijer-familie (van de C&A-keten). En de Nationale Postcodeloterij niet te vergeten.

DeSmog

De missie van de European Climate Foundation is heel duidelijk. Van hun eigen website: “Mensen in de hele samenleving in staat stellen om een wereld te creëren die klimaatneutraal is. Wij zijn Europa’s grootste klimaatfonds. Samen met honderden partners katalyseren we klimaatactie en bouwen we aan een veilig, veerkrachtig en democratisch Europa.”

Hoe succesvol zijn ze? Volgens het artikel ‘Revealed: Ed Miliband and the shady funding of net zero’ in de Britse krant The Spectator zeer succesvol: “Het heeft op verbluffende wijze succes geboekt in het beïnvloeden van beleid, het sturen van het debat en het via de rechter overrulen van democratisch gekozen regeringen. Het heeft olie- en gaswinning in de Noordzee geblokkeerd, energieprijzen hoog gehouden en ons steeds afhankelijker gemaakt van Chinese technologie.” ‘Het’ slaat in dit geval op meer dan alleen de European Climate Foundation, een breder netwerk van soortgelijke foundations, die nauw met elkaar verweven zijn.

Om te zien hoe dit werkt het volgende voorbeeld. De Engelse website DeSmog is een ‘journalistiek’ platform dat vrijwel iedere klimaatscepticus in de wereld kritisch in de gaten houdt (beter gezegd: probeert te besmeuren). Als je nog niet besproken bent door DeSmog, dan tel je echt niet mee als klimaatscepticus, zeg maar. Dus Clintel krijgt er aandacht en twee Nederlandse journalisten schreven een uitgebreid artikel over het Clintel-congres in Roelofarendsveen in 2024. DeSmog wordt onder andere gefinancierd door:

• de Joseph Rowntree Charitable Trust (een grote Britse stichting, meerdere subsidies van meer dan 400.000 pond in recente jaren),
• de Polden Puckham Charitable Foundation,
• de Climate Emergency Collaboration Group,
• de Minor Foundation (Noorse filantropische stichting, steunt klimaatjournalistiek).

Dus op het eerste gezicht geen financiering vanuit de European Climate Foundation. Maar wie zit er achter die Climate Emergency Collaboration Group (CECG)? De CECG is zelf weer een samenwerkingsverband van grote klimaatfilantropische organisaties waaronder de IKEA Foundation, het Rockefeller Family Fund en het Rockefeller Brothers Fund, en die financieren op hun beurt ook weer de European Climate Foundation (ECF). De ECF financiert ook het Britse journalistieke platform Carbon Brief dat uitgebreide stukken publiceert over klimaatwetenschap en klimaatbeleid. Ze schrijven: “Wij zijn dankbaar voor de steun van de European Climate Foundation en de Meliore Foundation, die ons filantropisch financieren. In het kader van transparantie maken wij vrijwillig bekend dat deze financiering in totaal £1.892.421 bedroeg voor 2025.”

Carbon Brief is daarmee een van de meer dan 700 organisaties die financiering van de ECF ontvangen en is ook in ieder geval een stuk transparanter dan de ECF zelf. Die geeft niet prijs hoeveel geld ze van welke donateur ontvangen en ook niet hoeveel geld er naar welk doel gaat.

Geheimzinnige organisatie

De geheimzinnigheid rond deze organisatie viel ook de Franse, in Brussel woonachtige journaliste Florence Autret op. Zij vroeg een interview aan met de CEO van de ECF, de Française Laurence Tubiana, die een geschat jaarsalaris ontvangt van 500.000 euro. Zij wordt wel omschreven als de architect van het Klimaatakkoord van Parijs dat in 2015 werd gesloten en dat de basis heeft gelegd voor het huidige Net Zero-beleid in 2050. Na maanden proberen kreeg ze te horen dat een interview er niet in zat. Toch lukte het Autret een goed beeld van de ECF te schetsen in een serie lange artikelen op haar website (dus niet in een mainstream krant!). De eveneens Belgische blog Firebreak vertaalde haar lange stuk in vijf grondige artikelen. Het eerste artikel begint met de volgende samenvatting: “In de afgelopen tien jaar heeft een mysterieuze organisatie, gecontroleerd door een handvol filantropische miljardairs, de Europese “civil society” overgenomen. Met andere woorden: ze hebben de Europese Unie overgenomen.”

In haar stukken wijst Autret op de enorme lobbykracht van de ECF. Een grafiek uit een door de ECF gefinancierd rapport duikt binnen enkele weken een-op-een op in een rapport van de Europese commissie zelf, maar dan zonder bronvermelding.

Wie ontvangen subsidies van de European Climate Foundation (ECF)?

Tot de belangrijkste ontvangers van ECF-subsidies behoort het European Environment Bureau (EEB), zelf weer een coalitie van ngo’s en een van de grootste lobbyorganisaties in Brussel. Het EEB heeft een jaarbudget van 5,6 miljoen euro en maar liefst 32 geaccrediteerde activisten in het Europees Parlement. Ter vergelijking: CEFIC, de belangenorganisatie van de gehele Europese chemische industrie, heeft er 39. Geaccrediteerd zijn betekent dat je vrij het Parlement kunt binnenlopen, alle openbare vergaderingen kunt bijwonen, door de gangen van de kantoren van Europarlementariërs en hun assistenten kunt lopen en gebruik kunt maken van de cafés en kantines. Het is ook een vereiste om een gesprek aan te vragen met een ambtenaar, een Eurocommissaris of een kabinetslid van de Europese Commissie.

Een andere belangrijke ontvanger van ECF-subsidies is CAN Europe, de Europese tak van het Climate Action Network. Deze koepelorganisatie is een belangrijke speler in de ‘civil society’ tijdens de jaarlijkse klimaatconferenties van de Verenigde Naties (COP’s). CAN Europe beweert 1.500 ngo’s te bundelen en 47 miljoen burgers te vertegenwoordigen. De ECF is veruit de grootste financier: in 2021 droeg zij 2,5 miljoen euro bij aan een totaalbudget van 4,5 miljoen euro. Zowel CAN Europe als het EEB beschikken over twee van de grootste lobbybudgetten binnen de EU, vergelijkbaar met die van grote financiële en industriële verenigingen en Big Tech.

Shell als voormalig werkgever

In Nederland zijn de traditionele media oorverdovend stil over de European Climate Foundation. Follow The Money noemde de ECF eind vorig jaar wel een keer in een kader bij een artikel getiteld “Amerikaanse bedrijven en miljardairs beïnvloeden EU-beleid via denktanks”.

Het artikel stelt: “‘De hoeveelheid geld die uit de VS komt, is schokkend. Het is in feite structurele buitenlandse inmenging, al tientallen jaren,’ zegt politicoloog Inderjeet Parmar, die uitgebreid onderzoek heeft gedaan naar denktanks.”

Het artikel beperkt zich tot de rol van denktanks en de verwijzingen naar de ECF zijn zo summier dat de omvang van de invloed van deze club de FTM-lezer ongetwijfeld zijn ontgaan. Verder moeten we het in Nederland hebben van de ‘alternatieve’ media. Wouter Roorda schreef twee lange stukken over de ECF en CAN Europe voor Wynia’s Week. Financieel journalist Arno Wellens haalde een keer uit naar de ECF vanwege een door hen gefinancierd TNO-onderzoek waarin koken op gas vanwege de uitstoot van fijnstof als erg gevaarlijk werd bestempeld.

In het artikel over Clintel maakt Follow The Money er een heel ding van dat Guus Berkhout van 1965 tot 1971 voor Shell werkte (hij werkte daarna 40 jaar aan de TU Delft). Maar bij de European Climate Foundation lijkt Follow The Money dat helemaal niet te interesseren. De oprichter en eerste CEO van de ECF is namelijk Jules Kortenhorst. Hij werkte na zijn studie economie aan de Erasmus Universiteit eerst acht jaar bij Shell, zat daarna twee jaar in de Tweede Kamer namens het CDA en begon meteen daarna in 2008 de European Climate Foundation.

Gemiste kans

Een beginnend Clintel met amper budget was voor de Nederlandse media genoeg aanleiding om er meerdere journalisten op te zetten. Diezelfde media slaan totaal niet aan op een al veel langer bestaand donkergroen lobbynetwerk, dat beschikt over honderden miljoen euro’s per jaar – voornamelijk afkomstig uit de VS – en dat van grote invloed is op het klimaat- en energiebeleid in Europa. Dit introducerende artikel maakt één ding duidelijk. De afwezigheid van de ECF in de Nederlandse media is een gemiste kans. Ik roep Follow The Money op een team van journalisten op dit dossier te zetten. Ik ben de eerste die het boek waartoe dat kan leiden zal kopen.

Het stroomnet is overvol, dat is inmiddels wel bij iedereen bekend. In enkele provincies is het al onmogelijk geworden een stroomaansluiting te krijgen voor een bedrijf, woning of zelfs een laadpaal. Dat het niet alleen piept en kraakt, maar zelfs uitgezet wordt is de volgende fase. Die fase is nu aangebroken. Rond Tilburg waren duizenden mensen recent de dupe nadat de stroom werd uitgeschakeld om te voorkomen dat het stroomnet overbelast zou raken, wat een domino-effect zou veroorzaken en nog veel meer bedrijven en particulieren zou treffen.

Balans in vraag en aanbod is zoek

Oorzaak van dit alles is wiebelstroom. Wiebelstroom wordt veroorzaakt wanneer vraag en aanbod van stroom in disbalans raken. Aangezien de stroomvraag in de afgelopen jaren niet significant is toegenomen ligt de oorzaak aan de aanbodkant. En die aanbodkant zijn windmolens, de meer dan 200 biomassacentrales en zonnepanelen. In het verleden werden vraag en aanbod in balans gehouden door de netbeheerders en de producenten samen. De producenten wisten wanneer er pieken of dalen in het stroomnet zouden optreden en konden snel bij- of afschakelen. Dat lukt niet meer als de aanbieders er honderdduizenden zijn (zonnepanelen), op efficiëntie draaiende biomassacentrales niet stil worden gezet omdat dit dan geld kost en windmolens onvoorspelbaar produceren. Voor de netbeheerder is er dan nog maar één mogelijkheid voor sturing bij een overschot: op afstand uitschakelen om grotere schade te voorkomen. De primaire oorzaak is dus heel kort te verwoorden: de energietransitie.

Overheidsdwang elektrisch rijden

Ondanks de vele waarschuwingen door experts voor de gevolgen van de energietransitie is de overheid in de afgelopen jaren doorgegaan met het faciliteren daarvan. Sterker nog, er komen regelingen aan die desastreus zullen zijn voor de stabiliteit van het stroomnet. Zo is vanaf 2027 iedere werkgever min of meer verplicht het wagenpark volledig elektrisch te maken, tenzij hij jaarlijks 12 procent van de nieuwwaarde per auto overmaakt naar Den Haag, bovenop de 24 procent die de werknemer al betaalt voor een hybride-, benzine- of dieselauto. Ze noemen dat in Den haag heel netjes de “pseudo-eindheffing” die feitelijk een straf is voor eenieder die niet volledig elektrisch wil rijden. Iedere nieuwe leaseauto van een werkgever zal dus met ingang van 1 januari 2027 theoretisch volledig elektrisch moeten zijn. Mensen woonachtig in bijvoorbeeld de provincie Utrecht krijgen echter geen laadpaal meer thuis. Maar ook mensen in appartementen of flats worden afhankelijk van gemeentelijke laadpalen die in bepaalde provincies ook niet meer mogelijk zijn door het overbelaste stroomnet.

Extra stroombehoefte uitbreiding elektrische leasevoertuigen haalbaar?

In Nederland zijn er circa 1.372.000 leasevoertuigen (personenauto’s en bestelwagens). 43 procent daarvan is momenteel volledig elektrisch. In de komende drie jaar zullen dus in theorie zo’n 782.000 elektrische auto’s extra ‘aan de stekker’ komen. Wanneer die elektrische auto’s allemaal stroom gaan laden? Als de landelijke piek maximaal is: zodra moeder de vrouw de piepers op het elektrische fornuis zet, de warmtepomp aanspringt en de zonnepanelen doven. Exact op dat moment zullen 782.000 extra elektrische auto’s stroom gaan vragen terwijl in veel provincies al geen capaciteit is.

Een woonhuis vraagt in Nederland gemiddeld 6 tot 7 kWh per dag (2.200 tot 2.550 per jaar zonder warmtepomp). Een volledig elektrische auto die 15-20.000 kilometer per jaar rijdt verbruikt 6-11 kWh per dag; dat is dus minimaal dezelfde hoeveelheid die een heel huishouden per dag ook al vraagt. Kortom, er komt in de komende drie jaar een behoefte aan stroom van minimaal 782.000 huizen erbij ‘dankzij’ deze dwangmaatregel van de overheid. Moeten wij dan nog uitleggen dat dit een ramp in slow-motion gaat worden? De donkere dagen voor Kerstmis zullen extra donker worden als de wind stilvalt en de zon ondergaat.

De energietransitie dendert door

Ook hier blijkt dus weer dat de energietransitie er zonder enige realiteitszin doorheen gedrukt wordt. Al staan netbeheerders op hun achterste poten, gaan gemeentes laadpalen noodgedwongen beperkt beschikbaar stellen en krijgt u thuis geen laadpaal geplaatst, Den Haag drukt onverminderd door. Werkgevers zullen hun werknemers dwingen volledig elektrisch te rijden om torenhoge boetes uit datzelfde Den Haag te voorkomen, en werknemers moeten het maar zien op te lossen. Oh, en die werknemer betaalt inmiddels weer 22 procent bijtelling want tja, die benzineauto gaat Den Haag niet veel meer opleveren.