Toename van (gewelds)misdrijven in de EU

Er is veel te doen over asielzoekers die overlast veroorzaken in – en vanuit – een opvangcentrum (COA). Een greep uit de berichtgeving van de afgelopen jaren: ‘Buschauffeurs met angst achter het stuur door bedreigingen en overlast asielzoekers’, ‘Overlast veilige landers bij dorpen: dweilen met de kraan open’, ‘Forse toename van agressie en geweld door asielzoekers’. Maar over wat voor asielzoekers gaat het dan? Nemen de aantallen toe en doet de overheid wel genoeg om dit te bestrijden? Een overzicht.

Probleemschets

Er is veel te doen over asielzoekers die overlast veroorzaken. Hoe zit dat nu eigenlijk? Om wat voor gedrag gaat het? Wie zijn deze asielzoekers? Wat wordt ertegen gedaan? En hoe verhoudt de overlast zich tot de overlast die wordt veroorzaakt door de eigen Nederlandse bevolking?

Naar alle bovenstaande vragen zijn onderzoeken gedaan zoals deze waarvan de resultaten duidelijk zijn, doch vrijwel nooit in de reguliere media worden besproken. Dat gat in essentiële informatievoorziening vult Indepen graag op!

Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) rapporteert jaarlijks over overlastgevend gedrag op COA-locaties. Het gaat dan zowel om incidenten als om crimineel gedrag. Bij incidenten is bijvoorbeeld sprake van schelden, dreigen met woorden, of fysiek geweld. Incidenten kunnen impact hebben op andere mensen die op een COA-locatie wonen of werken.

Misdrijven zijn zwaardere strafbare feiten die kunnen leiden tot een veroordeling door de rechter en een gevangenisstraf.

Fors toegenomen overlast op COA- en crisisnoodopvanglocaties

De overlast die asielzoekers op en rondom COA- en crisisnoodopvanglocaties veroorzaken is de laatste jaren toegenomen, aldus de Adviesraad Migratie. Dat geldt ook voor het aantal COA-bewoners dat betrokken is bij incidenten (stijging van 89 procent in de periode 2017-2022).

Ter vergelijking: het aantal bewoners van COA- en crisisnoodopvanglocaties nam in die periode toe met 32 prcent. De toename van het aantal bewoners dat betrokken is bij incidenten is dus aanmerkelijk groter dan de toename van het aantal asielzoekers dat in de asielopvang en de (crisis)noodopvang verblijft.

In 2017 waren er op iedere honderd bewoners vijf betrokken bij een incident. In 2022 was dit gestegen tot ruim zeven.

Aantal misdrijven geëxplodeerd in de periode 2022-2024

Ook het aantal asielzoekers dat verdacht wordt van het plegen van een misdrijf is, na een daling in de coronajaren 2020 en 2021, fors gestegen: van 1.815 in 2017 tot 5.875 in 2024, een explosieve stijging van maar liefst 224 procent, aldus de gegevens van het WODC.

Veruit de meeste verdachte asielzoekers worden beschuldigd van het plegen van vermogensdelicten (77 procent), vooral winkeldiefstallen en inbraak. Daarnaast gaat het om zaken als heling, afpersing, bedrog of valsheid in geschrifte en witwassen.

Levensmisdrijven – moord en doodslag – vormen ongeveer 1 procent van het totaalaantal verdachtenregistraties.

Grafiek: Stijging aantal incidenten en misdrijven asielzoekers 2017-2024

Bron: WODC

 Vergelijking met de Nederlandse bevolking

Het WODC heeft eerder onderzoek gedaan naar criminaliteit onder asielzoekers. Uit dat onderzoek, dat betrekking had op de peiljaren 2005, 2010 en 2015, bleek dat het percentage asielzoekers dat verdacht werd van criminaliteit in alle onderzochte jaren hoger was dan gemiddeld onder de Nederlandse bevolking.

Bewoners van COA- of crisisnoodopvanglocaties die een crimineel feit zouden hebben gepleegd worden relatief veel vaker verdacht van het plegen van vermogensdelicten dan Nederanders: 73 procent versus 31 procent (in 2021). Het gaat dan vooral om winkeldiefstal.

 Grafiek: soorten incidenten en misdrijven asielzoekers 2017-2024

Bron: WODC

Welke asielzoekers veroorzaken de meeste overlast en criminaliteit?

Welke asielzoekers het vaakst overlast veroorzaken zijn vooral mannen: in 2022 waren zij verantwoordelijk voor 87 procent van de incidenten en voor 97 procent bij gepleegde misdrijven. En dan ook vaak jonge mannen: het overgrote deel is tussen de 18 en 39 jaar oud.

Het meest recente rapport van het WODC van 30 juni 2025 bevestigt het bovenstaande nogmaals, maar voegt eraan toe dat het voornamelijk minderjarige asielzoekers zijn die de meeste problemen veroorzaken.

Ruim 33 procent van de alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’s) is betrokken bij incidenten op de opvanglocatie – ten opzichte van 11 procent van alle COA-bewoners. En 22 procent van de verdachten van misdrijven is minderjarig, dat is een stijging van 11 procent ten opzichte van 2023.

Amv’s worden ook het meest verdacht van een misdrijf: 8 procent tegenover 3 procent van alle COA-bewoners.

De laatste jaren had circa 30 procent van de betrokkenen bij incidenten de Syrische nationaliteit. Syriërs vormen ook al jaren de grootste groep in de opvang. In 2022 vormden zij ruim een derde van het aantal personen dat in een COA- of crisisnoodopvanglocatie verbleef. Het is dan ook logisch dat zij oververtegenwoordigd zijn in de cijfers.

‘Veiligelanders’ het grootste probleem?

‘Veiligelanders’ zijn asielzoekers die afkomstig zijn uit landen die door de Nederlandse overheid als veilig worden beschouwd. Dit betekent dat er volgens de Rijksoverheid in deze landen geen sprake is van systematische vervolging of ernstige mensenrechtenschendingen. Mensen uit veilige landen maken weinig kans op een verblijfsvergunning in Nederland.

De volledige lijst veilige landen  is hier te vinden.

De instroom van veiligelanders – ook wel economische vluchtelingen genoemd – is relatief klein. In 2024 dienden 32.175 mensen een eerste asielaanvraag in. Slechts 3 procent van hen kwam uit een land dat als veilig wordt beschouwd.

De meeste veiligelanders zijn afkomstig uit Marokko, Tunesië, Algerije en Nigeria.

Van de Marokkaanse en Algerijnse asielzoekers was 27 procent betrokken bij een incident, van de Nigeriaanse 15 procent.

Doet de Nederlandse regering genoeg?

Tegen asielzoekers die de gastvrijheid van Nederland misbruiken, voor overlast zorgen en/of zich crimineel gedragen, past een harde aanpak. Maar gebeurt dat ook?

Er bestaat een Nationale aanpak overlast asielzoekers met een waslijst van maatregelen.

Die aanpak werkt duidelijk onvoldoende, of zelfs niet, als je de bovenstaande trend in grafieken en cijfers ziet.

Dat die aanpak niet werkt, bleek ook al uit het feit dat de laatste twee kabinetten zijn gevallen op dit onderwerp:

• Kabinet-Rutte IV viel op 8 juli 2023 vanwege de mislukte pogingen om de asielinstroom te reduceren.
• Kabinet-Schoof viel op 3 juni 2025 vanwege de terugtrekking van de PVV omdat er te weinig voortgang was geboekt op het gebied van asielmaatregelen.

De PVV pleit nu – net als bij de vorige verkiezingen – voor een volledige asielstop, dus niemand meer toelaten. Dat is in strijd met de EU-regelgeving en daarom praktisch onhaalbaar, tenzij Nederland bereid is het voorbeeld van Hongarije te volgen.

Hongarije heeft besloten om – in strijd met EU-wetgeving – geen immigranten meer toe te laten anders dan uit de EU zelf en uit aangrenzende landen als Oekraïne. Die weigering heeft er in 2024 toe geleid dat de EU aan Hongarije een boete van 200 miljoen euro heeft opgelegd, vermeerderd met een boete van 1 miljoen euro per dag dat de weigering voortduurt.

Gaat een nieuwe Nederlandse regering ook zo ver?