Woningcrisis(1): Annemarie (36) woont noodgedwongen met 1,5-jarige dochtertje op vakantiepark

Er zijn volgens het CBS circa 35.000 Russen in ons land woonachtig en ik heb er een aantal leren kennen via mijn werk als interim bestuurder. Ik was werkzaam bij een welzijnsorganisatie en medeverantwoordelijk voor de opvang van Oekraïners in onze gemeente. We zochten bij de opvang van Oekraïners naar tolken en vonden die onder de Russische inwoners in de omgeving. Vele in Nederland wonende Russen bleken ook gevlucht om verschillende redenen. (De namen hieronder zijn fictief.)

De Russische populatie in ons land

Voor de oorlog in Oekraïne woonden al  ruim 35 duizend mensen met een Russische herkomst in Nederland, aldus het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Ruim een kwart van de inwoners met een Russische herkomst is in Nederland geboren. Driekwart is geboren in Rusland zelf.

Volgens deze website kwamen er anderhalf maal zoveel Russische vrouwen dan mannen naar Nederland. De redenen hiervan kom ik op terug. De Russen – vooral vrouwen – kwamen vanaf 2001 naar ons land, met een explosieve stijging vanaf 2020.

De huidige populatie van Russen in ons land is grotendeels tussen de 18 en 45 jaar oud. Onder en boven die leeftijd kom je niet veel Russen tegen.

De meeste Russen leven in de Randstad – Noord- en Zuid Holland – gevolgd door Noord-Brabant, Gelderland en Utrecht.

Redenen om naar Nederland te vertrekken

Niet alle Russen in ons land komen uit Rusland zelf. Een aanzienlijk deel komt uit de Baltische staten waar zij, sinds het Stalin-regime, een minderheid vormden van circa 20 procent. Deze  Russen waren de eersten die naar ons land vertrokken in het begin van de jaren ’90 (vorige eeuw) vanwege ernstige discriminatie in de Baltische staten na de val van de USSR.

Na de onafhankelijkheid van Estland, Letland en Litouwen kregen veel daar – al generaties – wonende Russen van de nieuwe regeringen geen paspoort meer en werden staatloos. Daarnaast werd het gebruik van de Russische taal in de Baltische staten zeer ontmoedigd omdat het een veiligheidsrisico zou beteken volgens politici in de Baltische staten, zoals in dit rapport is te lezen.

Discriminatie ging zover dat vele in de Baltische staten levende Russen hun baan kwijt raakten en ook geen nieuwe meer konden vinden, zo vertelde mij Olga, die 15 jaar als supermarktmanager in Vilnius had gewerkt voordat ze in 1992 werkloos werd.

Eind jaren’90 kwamen tientallen Russische joden uit Oezbekistan naar Nederland vanwege discriminatie aldaar, zo ook Svetlana die inmiddels een mooi carrière in ons land op wist te bouwen.

Een derde golf Russen – vooral vrouwen met jonge kinderen – kwam begin deze eeuw naar Nederland. De Tweede Tsjetsjeense Oorlog begon aan het eind van de vorige eeuw en vanaf 2001 werd er actief onder 18-jarigen geronseld voor de Russische dienstplicht. Vooral hoger opgeleide Russische vrouwen met kinderen die de dienstplicht naderden, kozen ervoor om hun moederland te ontvluchten om zo hun kinderen te redden van een zinloze oorlog.

De grootste toename van Russen in Nederland dateert vanaf 2021, aldus deze grafieken op de site van AlleCijfers.nl. Dat zal te maken hebben gehad met de oplopende spanningen rondom de oorlog met Oekraïne die in februari 2022 begon, maar is niet onderzocht.

Hoe kijken Nederlandse Russen tegen hun eigen land en de oorlog aan?

Instituut Clingendael bracht in 2023 dit rapport uit over zowel de Russen als Oekraïners in Nederland.

Dat rapport beschrijft bevindingen (pagina 33) die overeenkomen met wat ik zelf heb gehoord via mijn persoonlijke gesprekken:

“De respondenten met een Russische achtergrond hebben een uiterst gecompliceerde relatie met Rusland. Velen van hen zijn stille, en in enkele gevallen openlijke, tegenstanders van de regering Poetin, en van haar militaire agressie jegens Oekraïne. Tegelijkertijd blijven zij Rusland beschouwen als hun moederland, en kijken zij met warmte terug op hun jeugd, en voelen ze vaak een sterke band met hun familie en vrienden die zijn achtergebleven.”

“Een vrouw van tussen de 30 en 40 jaar zegt er het volgende over: ‘Als ik aan Rusland denk, denk ik niet aan slechte dingen zoals politiek. Ik denk aan mijn vrienden, ouders, Moskou, aan de mooie herinneringen die ik aan mijn jeugd heb. Mijn huidige relatie met Rusland is pijnlijk.’ Een andere vrouw (60-70 jaar) heeft eveneens een moeilijke relatie met Rusland: ‘Het blijft mijn moederland. Ik heb nachtmerries over wat daar gebeurt en over de oorlog.’”

De Russen die ik sprak – vrijwilligers bij de opvang van Oekraïners in onze gemeenschap –hebben allen een vergelijkbare boodschap als hierboven is geciteerd. Ze houden van hun land, maar schamen zich diep over hun politiek en de oorlog met buurland Oekraïne. Een land dat ze als familie zien. Familie die hun politiek leiders aan het uitmoorden zijn.

Een Russin vertelde me dat haar vader uit Rusland kwam, maar haar moeder uit Oekraïne en dat ze in beide landen familie heeft wonen. Iets dat voor miljoenen Russen zou gelden. Ook dat haar hele familie door deze oorlog uit elkaar wordt getrokken “om de belangen van Poetin en zijn oligarchenkliek te dienen”.

Visie op Nederland en de situatie hier

De Russen die ik sprak wonen al een aantal jaren in Nederland en spreken onze taal. Ze zijn gelukkig in ons land en willen niet meer terug. Het conflict met Oekraïne is uiterst pijnlijk voor hen omdat ze er totaal niet in geloven en graag de Oekraïense vluchtelingen hier zouden willen helpen. Dat valt – om begrijpelijke redenen – niet altijd in goede aarde bij de Oekraïners. Toch ben ik inmiddels ook getuige geweest van een paar vriendschappen tussen gevluchte Oekraïners en jaren geleden naar Nederland gevluchte Russen.

Desgevraagd naar hun situatie in Nederland, krijg ik van de Russen te horen dat ze zich ook toenemend zorgen maken over de ontwikkelingen hier. De Russen die ik sprak zijn allen hoog opgeleid en volgen de internationale ontwikkelingen op de voet, alsook die in hun moederland.

De zorgen die ze hebben betreffen vooral de oorlogsretoriek tegenover hun moederland vanuit NAVO en EU. Alhoewel de staatspropaganda van Rusland ook niet stilzit, kan geen enkele Rus die ik sprak zich voorstellen dat hun land – een tweede wereldland – de middelen of de wens heeft om de EU aan te vallen. Dat zou politieke zelfmoord zijn.

De gedachte achter die vrijwel dagelijkse oorlogsretoriek van ‘het Westen’ tegen Rusland is volgens de hier wonende Russen dezelfde als ten tijde van Ronald Reagan veertig jaren geleden: het spekken van de portefeuille van de wapenindustrie middels belastinggelden van de Europese burgers.

De vakantie ging dit jaar naar Hongarije, vooral Boedapest. Een schitterende stad die ik ooit nogmaals wilde zien, na een bezoek 15 jaar geleden. Onderweg uiteraard de nodige gesprekken aangeknoopt met mensen in restaurants en op terrassen, of in de metro. Daaruit ontstond een heel andere visie op de EU dan wat je hier hoort en leest. Ook lijkt er een EU-coup tegen Orbán in de maak. Een reisverslag.

 De reis via Duitsland, Tsjechië en Slovakije

De kortste reis vanuit ons huis is via bovengenoemde landen bijna 1.400 kilometer.

Gezien de lengte van de reis een overnachting in Dresden geboekt. Dresden is schitterend mooi, maar een soort van misleiding. De stad werd aan het einde van de Tweede Wereldoorlog door de Engelsen en Amerikanen in twee nachten voor 85 procent verwoest door meer dan 2.000.000 kilo aan bommen waarbij ongeveer 35.000 burgers om het leven kwamen en zo’n 500.000 op de vlucht sloegen.

Dresden werd in twee fasen herbouwd, te beginnen in de periode 1945-1970. De tweede fase na de val van de muur in de jaren ’90. De restauratie van de wereldberoemde Frauenkirche werd pas in 2005 gerealiseerd.

Direct buiten Dresden heerst verkommering en de AfD is er het populairst

Een avondje Dresden en je denkt dat de hele Duitse Wiedervereinigung één groot succes is. Maar de schoonheid en welvaart van Dresden ben je gauw vergeten als je in de directe omgeving rond gaat rijden en een stad als Meißen bezoekt.

Op internet zijn mooie plaatjes van Meißen te vinden; het is één van de weinige oude Duitse steden die niet met de grond gelijk werd gemaakt door de geallieerden. Loop je er zelf doorheen, dan zie je gevels die nog kogelgaten uit de Tweede Wereldoorlog bevatten, verlaten schoolgebouwen en een verwaarloosd stadspark.

In gesprek met een restauranthouder aldaar wordt me uitgelegd waarom er zoveel AfD-kiezers in het oosten van Duitsland wonen.

“Heb je de armoede hier gezien? De sporen van de Tweede Wereldoorlog zijn nog overal in de buurt zichtbaar. Niet mooi gerestaureerd zoals in Dresden en in het westen van Duitsland. En wat doet onze regering? In plaats van geld uit te geven aan het herstel van voormalig Oost-Duitsland, smijten ze met miljarden naar Oekraïne en naar de EU. Zaken die ons geen sodemieter opleveren, behalve de dreiging van een de Derde Wereldoorlog, terwijl we hier de restanten van de tweede nog op moeten ruimen!” Verbazing en woede dus over de Duitse regering in het oosten van het land.

Tijd om door te reizen naar Boedapest!

Op reis door Tsjechië en Slovakije

Een uurtje rijden van Dresden passeer je de grens met Tsjechië over een tolweg die met geld van de EU is aangelegd. De weg is in topstaat en je kunt er lekker doorrijden omdat er weinig grote steden aan liggen. Wat wel opvalt is het onstuimige rijgedrag van de Tsjechen.

Vier uur later passeer je de grens met Slowakije. De snelweg – ook met EU-geld aangelegd – kent een hoger toltarief dan in Tsjechië. Ook valt op dat de rustplaatsen langs de snelweg simpeler zijn aangelegd en minder voorzieningen kennen dan in buurland Tsjechië.

Dat is niet vreemd; volgens gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is Slowakije aanmerkelijk armer dan Tsjechië.

Eindelijk in Boedapest!

Iets meer dan 1.200 kilometer van Nederland passeren we de grens met Hongarije. Dan is het nog twee uur rijden naar de hoofdstad Boedapest. Met bijna twee miljoen inwoners is die stad twee keer zo groot als Amsterdam en drie keer als Rotterdam.

Een paar dingen vallen direct op als je door de binnenstad rijdt:

• nergens graffiti op muren of gebouwen
• nergens rommel op straat
• schone straten en pleinen
• nauwelijks tot geen andere nationaliteiten dan Europeanen op straat
• een ontspannen sfeer overal

Die indrukken worden later bevestigd als je ook de buitenwijken van de stad bezoekt en de metro neemt. Het is een super schone en nette stad, zeker gezien het inwoneraantal. In de avond en nacht lopen veel vrouwen nog alleen over straat.

De omvang van de stad  berust op de voormalige functie als hoofdstad van het Habsburgse koninkrijk Hongarije, dat driemaal zo groot was als de huidige republiek. De meeste historische gebouwen zijn ook afkomstig uit die Habsburgse tijd zodat je heel veel prachtige  Jugendstil architectuur tegenkomt.

De mooiste locaties vonden wij de historische burchtwijk en de vele schitterende historische badhuizen.

In tegenstelling tot 15 jaar geleden is Boedapest geen voordelige plaats meer om uit te gaan, althans niet in het centrum. Daar zijn de cafés en restaurants vergelijkbaar in prijs met Nederland.

Orbán moet weg?

We hebben het twee keer meegemaakt dat er een felle discussie over Viktor Orbán werd gevoerd in het Engels. De eerste werd gevoerd tussen een Hongaarse en een Servische parlementariër, beiden van een pro-EU-partij.

De Hongaar was voornamelijk aan het woord over EU-standpunten. Volgens hem voert Orbán de agenda van Hongaarse oligarchen en mkb-familiebedrijven uit, en remt dat de groei van Hongarije. Het ware beter als er een president zit die de agenda van de EU steunt. Daarmee zou het land veel sneller in welvaart groeien. Zijn hoop is gevestigd op een man uit Orbáns eigen Fidesz-partij: Péter Magyar. Die verliet vlak voor de Europese verkiezingen in 2024 de partij van Orban en richtte een eigen partij – genaamd Tisza – op.

Magyar werd vervolgens lid van het Europees Parlement in 2024 en keerde zich tegen zijn oud-partijgenoot Orbán. Voor de EU is hij de grote hoop op verandering in Hongarije en de kandidaat om te steunen als opvolger van Orbán, aldus de Hongaarse parlementariër.

Meer ruimte voor multinationals en voor de euro in Hongarije moeten het land een enorme boost geven, zo is zijn gedachte. Dat betekent dat de partij van Magyar aan de macht moet worden geholpen. Een plan dat de openlijke steun van de EU en Oekraïne geniet. Péter Magyar is inmiddels ook goed bevriend met EU-voorzitter Ursula von der Leyen, aldus laatstgenoemd artikel.

Een dag later op een zonnig terras kregen we een tegenovergestelde mening te horen: lof voor Orbán vanwege zijn toewijding aan de eigen Hongaarse cultuur en tegen de almaar uitdijende macht van de EU. Steun voor een blijvend soeverein Hongarije zonder de euro.

Ook in Hongarije wordt een felle machtsstrijd gevoerd tussen pro-EU-globalisten en op soevereiniteit gerichte inwoners, opdat de globalisten de Verenigde Staten van Europa weten te realiseren.

‘Brussel’ werkt aantoonbaar hard aan dit idee met allerlei nieuwe wetgeving en steun aan politici zoals Magyar die Orbán bestrijden. Het wordt afwachten wie dit in Hongarije wint.

De woningmarkt ligt in puin en veel mensen vallen tussen wal en schip. Ze verdienen te weinig voor een hypotheek, maar de prijzen van particuliere huurwoningen rijzen ook de pan uit. Na haar echtscheiding dreigde Mignon (36) uit Leerdam op straat te belanden, samen met haar twee jonge kinderen van 5 en 7. Betaalbare woonruimte vinden bleek een mission impossible. “Ik woonde in een vrijstaande woning. Nu zit ik met mijn twee kinderen van 5 en 7 op zolder, bij mijn moeder. Dat is wel een contrast.”

Mignon woont sinds oktober vorig jaar met haar twee kinderen van vijf en zeven op de bovenverdieping van haar moeders huis, een seniorenwoning. Ze werkt als zelfstandig ondernemer: sinds een jaar heeft ze haar eigen bedrijf in het bereiden en bezorgen van maaltijden. Ze heeft er bewust voor gekozen om niet in loondienst te werken maar als zzp’er, omdat het ondernemerschap makkelijker te combineren is met de zorg voor haar kinderen.

Een jaar eerder ziet het leven van Mignon en haar kinderen er heel anders uit. Samen met haar ex woont ze in een vrijstaande woning. Na een huwelijk van zeventien jaar, besluiten zij er een punt achter te zetten. “Heel toevallig kreeg mijn moeder in die tijd een huis in Leerdam toegewezen. Toen durfde ik de scheiding toch door te zetten.”

Huur is gemiddeld tussen 1500 en 2000 euro

Ze woonde tijdelijk bij haar ex, terwijl ze naar andere woonruimte zocht. “Maar een nieuwe woning laat lang op zich wachten”, vertelt ze. “Ik kon geen lening voor een koophuis krijgen, omdat ik nog maar een jaar als zzp’er werk. Bovendien is de particuliere huur in regio Utrecht extreem duur. Ik betaal dan maandelijks tussen de 1500 en 2000 euro per maand, dat is voor mij niet te doen.” Ze wil het liefst wel in deze regio blijven: haar kinderen gaan hier naar school en opnieuw een verhuizing zou hen nog meer ontregelen.

Vorig jaar vond haar moeder een seniorenwoning: ze wilde kleiner gaan wonen, en dichter in de buurt van haar twee dochters. “Toen mijn moeder het huis toegewezen kreeg, vroeg ik: ‘Mam, mag ik tijdelijk niet bij jou wonen?’ Ik zag het echt als een noodoplossing. Mij met de kinderen op straat zetten, was ook geen optie.”

Mislopen van toeslagen

Het klinkt als een goede tussenoplossing, maar het brengt wel de nodige problemen met zich mee. Omdat haar moeder toeslagen misloopt door haar dochter en kleinkinderen in huis te nemen, heeft Mignon een ander inschrijfadres geregeld. Ze is dankbaar dat ze met haar kinderen bij haar moeder kan wonen, maar ziet dit niet als duurzame oplossing. “Ik ben onwijs blij dat ik bij haar terecht kan. De bovenverdieping hebben we omgetoverd tot slaapzolder voor de kids. Toch blijft het mega frustrerend dat ik qua woonruimte nergens voor in aanmerking kom.”

Ze reageert veel op woningen, maar vist steeds naast het net. “Het liefst zou ik in dit dorp willen blijven wonen, maar dat is financieel gezien gewoon niet te doen. Koopwoningen komen niet onder de 385.000 euro. Daarvoor kom ik als zzp’er sowieso niet in aanmerking.” Ze heeft urgentie aangevraagd, maar die is afgewezen, omdat de kinderen ook bij hun vader terecht kunnen. “Doordat mijn ex het huis houdt, hebben de kinderen een dak boven hun hoofd, was de redenering van de urgentiecommissie om mijn urgentieaanvraag af te wijzen. Bovendien betaal ik voor die aanvraag honderd euro per keer, dus dat is ook niet iets wat je wekelijks doet.”

Onvoldoende wachttijd voor sociale huurwoningen

Voor sociale huurwoningen heeft ze onvoldoende wachttijd opgebouwd: pas sinds januari heeft zij zich op verschillende sites ingeschreven, omdat ze daarvoor nooit verwachtte dat haar huwelijk geen stand zou houden. “De wachtlijst is immens groot. Gelukkig heb ik een groot netwerk, veel mensen kijken voor mij uit naar een particuliere huurwoning.” Die particuliere huurwoningen vallen echter wel ruim boven haar budget.

Een moeder en een meerderjarige dochter met haar kinderen die samen wonen in een seniorenwoning: zorgt dat niet voor de nodige frustraties? “Het bevalt goed, we lopen nog niet echt tegen frustraties of ergernissen aan”, zegt Mignon. “We zijn er ook ingegaan met een open insteek: het is niet anders. Voor mijn moeder brengt het ergens ook voordelen met zich mee: zij is jarenlang alleen geweest en heeft twee kleinkinderen om zich heen.” Bovendien, nuanceert ze haar eigen woorden: “We wonen pas sinds oktober samen. Maar dit is natuurlijk geen situatie voor de lange termijn.”

Zorgen om woonruimte veroorzaken veel stress

Mignon probeert bij het moment te leven, maar tegelijk bezorgt de situatie haar veel stress en piekert ze over de toekomst. “Het is heel lastig om bezig te zijn met de toekomst; ik kan er wil daar nog niet te ver over nadenken. Ons leven is helemaal overhoopgegooid. Ik hoop dat mijn kinderen en ik meer rust vinden met een eigen huis. Maar tussen hoop en werkelijkheid zit een groot verschil.”

Ze heeft haar verwachtingen naar beneden toe bijgesteld, vertelt ze. “Een tweekamerappartement zou ik direct aannemen, ik zou helemaal door het dolle heen zijn. Het liefst wel in de regio, want de kinderen zitten hier nog op school. Het lijkt mij heerlijk om mijn eigen plekje te hebben, waar ik helemaal mezelf kan zijn en geen rekening hoef te houden met anderen. Dat mis ik nog het meeste. Ondanks dat we goed met elkaar omgaan, mis ik het soms wel dat ik aan niemand verantwoordelijkheid hoef af te leggen.”

Oplopende spanningen als voorbode van de scheiding

Vorig jaar waren de rollen nog omgedraaid voor Anja (64), de moeder van Mignon. Begin dat jaar verbleef ze nog bij haar dochter, toen ze moest revalideren van een blaasoperatie, maar er geen plaats voor haar was in een revalidatiecentrum. “Toen voelde ik de spanningen al wel bij Mignon”, vertelt ze, doelend op haar relatie die later zou eindigen in een echtscheiding. “Als je 24/7 bij iemand bent, kun je niet constant de schone schijn ophouden en krijg je veel mee van wat er gebeurt. Maar wat er precies speelt, daar kon ik toen niet de vinger opleggen.”

Een paar maanden later, in juni, kreeg Anja een seniorenwoning toegewezen, schuin tegenover de woning waar Mignon en haar ex dan nog wonen. “Ik merkte dat het tussen Mignon en haar ex echt niet meer ging. Op een dag kwam mijn dochter naar mij toe, om te vertellen dat ze gingen scheiden. Ze vroeg of ze bij mij mocht komen wonen, omdat ze zo snel geen woonruimte kon vinden.” Anja aarzelde daar geen moment over. “Het huis is voor mij alleen groot genoeg: beneden heb ik een badkamer en slaapkamer, boven is een grote zolderkamer, waar Mignon met haar kinderen verblijft. Als moeder en oma, wil je hen heel graag helpen. Je doet wat je hart je ingeeft.”

Sinds oktober delen ze de woning. “Het valt mij niet tegen, maar dat komt ook omdat ik goed met Mignon kan communiceren”, zegt Anja. “We gaan ook elk onze eigen gang, dat is ook belangrijk. De opvoeding van de kinderen laat ik helemaal bij haar, ik ga mij daar niet mee bemoeien. We vullen elkaar ook wel op een goede manier aan: als zij een afspraak heeft, kan ik voor de kindjes zorgen.”

‘Co-ouderschap wordt gepromoot, maar uiteindelijk ben je zelf de pineut’

Het gaat haar aan het hart dat haar dochter zoveel barricades moet overwinnen en zich in alle bochten moet wringen om aan woonruimte te komen. “Het vinden van een huis, brengt zoveel hindernissen met zich mee. Co-ouderschap wordt gepromoot, maar als je dat gaat doen, dan ben je uiteindelijk zelf de pineut. Je krijgt dan geen urgentie voor een woning, omdat de vader nog in beeld is.”

*Om privacy redenen worden de achternamen van de personen niet genoemd. Ook de woonomgeving is om deze reden veranderd.