Zorgen om Bovaer groeien: boeren doen aangifte

Introductie nieuwe Indepen-reeks geestelijke gezondheid.

De geestelijke gezondheid van Nederlanders gaat met het jaar verder achteruit, aldus cijfers van het CBS en het Trimbos Instituut. De effecten hiervan zien we terug in stijgend ziekteverzuim binnen organisaties, toename van het aantal echtscheidingen, daklozen en ‘verwarde personen’ en toename van criminaliteit. Maar er is ook een toename van depressieve mensen en het ontsporen van steeds meer (jonge) kinderen.

Kortom; een maatschappelijk probleemgebied dat onze aandacht verdient. Daarom start Indepen met een serie artikelen die de trends binnen de geestelijke gezondheid bespreekbaar wil maken, geschreven door Antoon Makkée, een auteur die onder pseudoniem werkt.

De onderwerpen zullen variëren van trends die CBS en Trimbos signaleren, tot de problematiek van opvoeding, multiculturele probleemwijken en de invloed van de politiek op al deze deelterreinen.

De serie start met een artikel over de effecten van een moeizame jeugd op de latere gezondheid, een thema dat vanuit Amerikaanse langjarige studies naar Europa is over komen waaien. Lees hieronder het eerste artikel van onze nieuwe rubriek.

Jeugdtrauma’s en latere gezondheidsklachten

Mijn jeugd was geen makkelijke en werd gekenmerkt door een combinatie van pech – een langdurig zieke moeder – en ouders met trauma’s uit de Tweede Wereldoorlog die (onbedoeld) op mijn broer en mij werden uitgeleefd. Zo’n jeugd heeft allerlei effecten op je latere leven; welke partners en welke banen je kiest, en hoe je gezondheid zich ontwikkelt naarmate je ouder wordt. Over al deze effecten is onderzoek gedaan. In dit artikel aandacht voor de gezondheidsklachten die op kunnen treden na een traumatische jeugd.

De ACE-studie

ACE staat voor Adverse Childhood Experiences, ofwel nadelige (negatieve) ervaringen in de kindertijd die de neurologische ontwikkeling van een kind beïnvloeden. De ACE-studie uit het eind van vorige eeuw toonde aan dat deze vroege ervaringen levenslange invloed op gezondheid en welzijn kunnen hebben.

Er werd aanvankelijk een vragenlijst met 17 vragen gebruikt met drie categorieën ACEs: misbruik (fysiek, emotioneel, verbaal), verwaarlozing (inclusief emotionele verwaarlozing) en stress in het gezin van oorsprong (zoals scheiding van de ouders, huiselijk geweld of een overlijden).

Bij herhaalde blootstelling aan stresserende ervaringen wordt stress toxisch en zelfs traumatisch dat het zich ontwikkelende brein en zenuwstelsel biologisch veranderen wegens een constante productie van cortisol.

Dat impliceert bijvoorbeeld een overontwikkelde amygdala (grotere emotionele gevoeligheid of hoog sensitiviteit) en kleinere hippocampus (geheugenproblemen). Het vervormde zenuwstelsel heeft dan op zijn beurt negatieve gevolgen voor het hormonale en immuunsysteem en alle andere systemen en organen.

De huidige ACE-studie kijkt naar 10 specifieke categorieën van jeugdtrauma. Iedere keer dat je in een categorie één of meerdere keren iets hebt meegemaakt tot je 18e levensjaar, krijg je 1 punt.

De ACE-test

De vragenlijst bestaat uit 10 ja/nee-vragen over je leven tot het 18e levensjaar, verdeeld over drie hoofdcategorieën:

Categorie 1: directe mishandeling (abuse)

1. Emotionele/verbale mishandeling: werd je regelmatig uitgescholden, beledigd, vernederd of bang gemaakt?
2. Lichamelijke mishandeling: werd je regelmatig geduwd, geknepen, geslagen of werden er dingen naar je gegooid?
3. Seksueel misbruik: werd je door een volwassene (of iemand die minstens vijf jaar ouder was) op een ongepaste, seksuele manier aangeraakt, of gedwongen tot seksuele handelingen?

Categorie 2: verwaarlozing (neglect)

4. Emotionele verwaarlozing: had je vaak het gevoel dat niemand in je familie van je hield, je speciaal of belangrijk vond, of dat het gezin elkaar niet steunde?
5. Fysieke verwaarlozing: was er vaak te weinig te eten, moest je in vuile kleding lopen, of was er niemand die voor je zorgde en je beschermde als dat nodig was?

Categorie 3: problemen binnen het huishouden (household dysfunction)

6. Scheiding of verlating: zijn je biologische ouders gescheiden, uit elkaar gegaan of is een van hen permanent weggevallen (bijvoorbeeld door overlijden of verlating)?
7. Huiselijk geweld: was je getuige van geweld van de ene tegen de andere ouder? Werd er regelmatig geduwd, geslagen, geschopt of bedreigd?
8. Middelenmisbruik: leefde je samen met iemand die een ernstig alcoholprobleem had of drugs gebruikte?
9. Psychische kwetsbaarheid: leefde je samen met een gezinslid dat depressief of psychisch ziek was, of deed een gezinslid een zelfmoordpoging?
10. Crimineel gedrag: is er ooit een gezinslid of huisgenoot naar de gevangenis gegaan?

Ieder ja antwoord levert één punt op. Hoe meer punten, hoe groter de kans op gezondheidsproblemen op latere leeftijd. Grofweg vanaf het 50ste levensjaar.

Wanneer wordt het (te) spannend met je persoonlijke score?

De meerderheid van de volwassenen scoort 1 tot en met 3 punten. Er is dan sprake van een beperkte stijging van gezondheidsrisico’s. Veel mensen met een score van 1 tot 3 ervaren later geen ernstige medische problemen, mede dankzij beschermende factoren (zoals een steunende grootouder, leraar of een veilige vriendengroep).

Het wordt spannend vanaf een score van 4 punten.

Personen met een score van ≥4 hebben een significant verhoogde kans op depressie, zelfmoordpogingen, hart- en vaatziekten, kanker en vroegtijdig overlijden in vergelijking met personen met een score van 0.

Volgens de Amerikaanse statistieken over de ACE-scores, hebben mensen met een score van 4 of meer een:

• 7× grotere kans op een alcoholmisbruik
• 12× grotere kans op een zelfmoordpoging
• 2× grotere kans op ischemische hartziekte
• 4× grotere kans op depressie
• aanzienlijk lagere levensverwachting (gemiddeld 20 jaar)

Welk ‘tegengif’ bestaat er bij hogere scores vanaf 4?

Als je 4 of hoger scoort op de ACE-vragenlijst, zijn er een aantal zaken die je kunt doen om het hogere risico op gezondheidsschade te beperken.

Een hoge ACE-score bepaalt niet per se iemands toekomst. Scores moeten geïnterpreteerd worden binnen de context van beschermende factoren die risico’s gerelateerd aan hoge ACE’s kunnen opvangen.

Tot die beschermende factoren behoren stabiele en liefdevolle relaties, toegang tot geestelijke gezondheidszorg, sterke sociale steunnetwerken, gemeenschapsprogramma’s, prettige  buurtcontacten en traumagerichte psychotherapie.

De ACE-score is een screeningsinstrument, geen diagnostisch middel.

Het gevaar van ‘soort zoekt soort’

In de klinische psychologie is het fenomeen waarbij mensen met een traumatische jeugd onbewust partners en vrienden zoeken met soortgelijke ervaringen uitgebreid onderzocht. Dit concept staat wetenschappelijk bekend onder termen als assortative mating.

Het risico is dus aanzienlijk dat mensen met een bepaalde ACE-score weer vrienden, (huwelijks-)partners, of zakenpartners uitzoeken met een vergelijkbare score en vervolgens niet het hierboven bedoelde ‘tegengif’ tot zich kunnen nemen om de negatieve gezondheidseffecten van hun jeugd teniet te doen.

Het risico op aanzienlijke gezondheidsschade als gevolg van een traumatische jeugd kan dus beperkt worden als iemand met een ACE score van 4 of hoger zich bewust is van die jeugddynamiek en ook bewust andere keuzes gaat maken voor het gezelschap waarin hij of zij wil verkeren.

Zulke keuzes kunnen ingrijpend zijn; van het verlaten van een geestelijk ongezonde romantische partner tot het opzeggen van ‘toxische’ vriendschappen en familierelaties. De kunst is om daar gezonde relaties voor in de plaats te krijgen.

U gaat genetisch gemanipuleerd voedsel eten. Ook als u bij de 25 procent van de Europeanen behoort die volgens peilingen geen genetisch gemanipuleerde organismen (GGO’s) op hun bord willen hebben. Sinds woensdag 17 juni 2026 heeft u dankzij de Europese Unie geen keuze meer.

Op die dag stemden de politici die u in het Europees Parlement vertegenwoordigen voor nieuwe regels voor GGO’s in voedsel. Die regels gaan niet over de genetische gemanipuleerde mais en soja die nu al op de markt zijn. Voor die ’oude’ GGO’s verandert er weinig. Fabrikanten mogen ze gebruiken in voedsel, maar moeten dat wel op de etiketten zetten. En omdat een grote groep Europeanen GGO’s niet vertrouwt en dus niet koopt, lopen de meeste voedingsbedrijven met een grote boog om GGO’s heen.

Dat moet anders worden bij de nieuwe generatie GGO’s die de grote biotechbedrijven willen lanceren. Die zijn gemaakt met technieken als CRISPR. Simpel geformuleerd komt het genetisch manipuleren van levende wezens op de oude manier neer op het beschieten van een stuk bos met zware artillerie. De impact van die manier van genetische manipulatie is grof en de veranderingen in het erfelijk materiaal zijn groot.

Het genetisch manipuleren op de nieuwe manier komt neer op het inzetten van bulldozers in hetzelfde bos. Veel verfijnder en preciezer, zeggen de biotechbedrijven. Een met CRISPR-gebulldozerd bos ziet er nog net zo uit als een bos waar nooit een bulldozer is geweest, beweren ze. En omdat onze europolitici die onzin geloven, hoeven voedselfabrikanten en winkels consumenten nu niet meer te vertellen of er gebulldozerde aardbeien in hun jam zitten of gebulldozerde champignons op hun diepvriespizza’s. De voedselketen mag met de nieuwe generatie GGO’s op dezelfde manier omgaan als met fruit, groenten en andere gewassen waarvan het DNA niet is gesleuteld.

Geen keuze meer

De politica die de nieuwe wet door het Europees Parlement heeft geloodst is de Zweedse christendemocraat Jessica Polfjärd. Polfjärd, lid van dezelfde Europese fractie waartoe ook het Nederlandse CDA en de BBB behoren, geloofde de beloften van Bayer-Monsanto, BASF, Syngenta en andere biotechbedrijven dat de nieuwe generatie GGO’s goed zou zijn voor het milieu. In Brussel hebben die bedrijven hun krachten gebundeld in lobbyorganisaties als Euroseeds, die verkondigen dat GGO’s minder bestrijdingsmiddelen en water nodig hebben en bovendien de Europese landbouw kunnen stimuleren.

“We hebben gekozen voor innovatie, een betere concurrentiepositie en voedselzekerheid”, verklaarde Polfjärd na goedkeuring van de wet. Of dat inderdaad het geval zal zijn, moeten we nog maar afwachten. Wel is nu al duidelijk dat Europese consumenten niet meer zelf kunnen kiezen of ze wel of niet GGO’s eten.

Voordat Polfjärd zich met de nieuwe generatie GGO’s ging bemoeien, vond het Europees Parlement nog dat consumenten die keuze wél moesten hebben. Die eis was al in de eerste versie van de nieuwe wet, die dankzij de christendemocraten tot stand kwam, verdwenen.

Het parlement vond ook dat, als er door fouten of ongelukken in een biotechlab gevaarlijke genetisch gemanipuleerde gewassen op de markt waren gekomen, Europa die moest kunnen terughalen. De bedrijven moesten dus bijhouden waar de nieuwe GGO’s allemaal terechtkwamen. Ook van die wens kwam niets van terecht.

De biotechbedrijven moesten, voordat ze de oude generatie gengewassen op de markt brachten, dierstudies laten zien waaruit bleek dat ratten en muizen niet ziek werden als ze GGO’s aten. De kwaliteit van die dierstudies was nogal mager, maar er was in ieder geval enige controle. Maar in de nieuwe regelgeving zijn voor de nieuwe GGO’s ook die dierstudies niet meer nodig.

‘Vuile streek’

Databases, waarin Brussel bijhoudt wat er nu precies voor GGO’s op de markt zijn, komen er evenmin. De biotechbedrijven hoeven zelfs geen dossiers te overhandigen aan een instantie, die daarin kan zien wat er genetisch allemaal is versleuteld. Ze hoeven ook geen tests te maken, waarmee opsporingsdiensten in noodgevallen gevaarlijke GGO’s kunnen opsporen. Als er iets misgaat, is er helemaal niets meer wat consumenten kan beschermen of de schade kan beperken.

Nina Holland van het Corporate Europe Observatory (CEO), een Brusselse organisatie die lobby‑invloed van bedrijven op EU‑beleid onderzoekt, windt er geen doekjes om. “Jessica Polfjärd heeft de democratie een vuile streek geleverd”, schreef Holland op de website van het CEO. Het CEO bestudeert het gentechbeleid omdat de biotechindustrie intensief lobbywerk uitvoert in Brussel. De sector probeert al sinds 2012 de regelgeving te veranderen zoals nu is gebeurd.

Kiezen voor biologisch

Wie geen gentechvoedsel wil eten, kan twee dingen doen. Het is nog steeds mogelijk om als individu of als groep zelf non-GGO-voedsel te verbouwen. Verkopers van zaden moeten nog wél vermelden of zaad genetisch is gemanipuleerd.

Een andere mogelijkheid is te kiezen voor biologisch verbouwd voedsel. Biologische telers en boeren mogen geen GGO’s gebruiken. Daarbij moet je trouwens wel bedenken dat Brussel ervan uitgaat dat het straks niet meer mogelijk is om de nieuwe GGO’s volledig uit de biologisch geproduceerde voedselketen te weren. Het kan straks dus zomaar gebeuren dat er toch een paar nieuwe generatie GGO’s in biologisch voedsel opduikt.

Boeren in de problemen

Overigens kunnen biotechbedrijven onder de nieuwe regels hun GGO’s patenteren. Een boer die deze GGO’s niet verbouwt, maar wel zijn eigen zaad wint, kan in theorie daardoor in de problemen komen. Als dat zaad per ongeluk tot stand is gekomen door bestuiving van een GGO in de buurt van zijn bedrijf, kan het biotechbedrijf dat de betreffende GGO heeft gepatenteerd ‘vergoeding’ eisen van de betreffende boer. In Canada en de VS is dat al een paar keer gebeurd.

Eigenlijk had het Europees Parlement patenten op de nieuwe GGO’s willen verbieden, om te voorkomen dat telers en boeren in de problemen zouden komen. Maar ook dat heeft Polfjärd naast zich neergelegd.

Mocht u zich afvragen hoe het in hemelsnaam mogelijk is dat er uit Brussel zulke rampzalige wetten komen, kijkt u dan naar de videoboodschap die Sander Smit op 17 juni 2026 op 𝕏 heeft gezet. Smit zit namens de BBB in het Europees Parlement en maakt deel uit van de christendemocratische fractie. Hij is als een kind zo blij met de nieuwe regels.

In zijn video spreekt Smit over ‘een historische dag’. Volgens hem gaan de nieuwe regels niet over genetische manipulatie, maar over ‘versnelde veredeling van planten en zaden’ en over ‘wetgeving die innovatie voor boeren, tuinders en veredelaars eindelijk de ruimte geeft’. Van zulke politici hebben we natuurlijk niets te verwachten.

We hebben op Indepen meermaals geschreven over huisarts Jan Vingerhoets, die vermorzeld werd door autoriteiten die niet toestonden dat hij ivermectine voorschreef aan zijn patiënten. De intenties van Jan Vingerhoets zijn altijd zuiver geweest en gebaseerd op de artseneed, de eed van Hippocrates die iedere arts aflegt alvorens aan zijn ambt te beginnen.

In de corona-hoorzitting van 17 juni 2026 werd huisarts Rob Elens uitgenodigd om onder andere uit te leggen wat zijn rol is geweest tijdens de eerste maanden van corona. Hij schetste een beeld van een huisarts die van het NHG (Nederlands Huisartsen Genootschap) als enige instructie kreeg: paracetamol, en als dat niet werkt de ambulance bellen. Elens had echter een probleem: de toeloop op zijn praktijk als gevolg van corona was zeer groot, het aantal overleden patiënten in zijn praktijk nam hand over hand toe en het dichtstbijzijnde ziekenhuis kon geen patiënten meer opnemen. Wat nu?

Hij werd getipt dat in Amerika een huisarts een protocol had opgesteld, het zogenaamde Zelenko-protocol, waarmee de eerste successen werden behaald. Elens nam contact op met zijn apotheek met de vraag of zij HCQ, zink en azitromycine op voorraad hadden en schreef samen met de apotheek een lokaal protocol. Met de achterliggende informatie en zijn ervaring in de tropen durfde Elens het wel aan. Zijn eerste patiënt, een tachtiger die absoluut niet naar het ziekenhuis wilde, stelde hij voor het protocol uit te voeren. De patiënt was binnen vier dagen genezen. De tien volgende patiënten volgden hetzelfde protocol en allen genazen. Tijdens de hoorzitting wist Elens de werking helder uit te leggen.

Wat Elens in 2020 vervolgens overkwam, is met geen pen te beschrijven. Elens werd op agressieve toon benaderd door de inspectie en kreeg te horen dat hij met onmiddellijke ingang moest stoppen met zijn protocol. Elens deed dat, maar constateerde dat de eerstvolgende patiënt prompt overleed. Daarna was voor Elens de zaak wel helder: zijn artseneed dwong hem zijn patiënten te helpen in plaats van hen te laten overlijden omdat paracetamol nu eenmaal niet werkte.

Het gevolg was een persoonlijke klopjacht van Hugo de Jonge op de persoon Rob Elens. Uit WOB-/WOO-stukken is hier meermaals bewijs voor terug te vinden en Elens werd geconfronteerd met berispingen, boetes, rechtszaken, onverwachte bezoeken van de inspectie en een heksenjacht door de media.

Rob Elens was in zijn betoog helder: de inzet van het Zelenko-protocol was in de eerste lijn en in een vroegtijdig stadium uitermate succesvol en zeer zeker geen kwakzalverij, zoals Hugo de Jonge het betitelde. Daarnaast voorkwam het ziekenhuisopnames, exact waar de focus op lag tijdens corona. Ondanks de dreigementen van Hugo de Jonge dat Elens „de vaccinatiebereidheid ondermijnde”, bleek niets minder waar. Volgens Elens kunnen beide naast elkaar bestaan, maar door alle bemoeienissen van Hugo de Jonge was de zogenaamde eerste lijn (het huisartsenbezoek) volledig weggehaald door diezelfde Hugo de Jonge.

Van de commissie kwam uiteindelijk dan toch de prangende vraag: „Waarom denkt u dat Hugo de Jonge dat deed?” Het antwoord was helder: de tijdelijke goedkeuring van het vaccin zou ondermijnd worden indien er andere geneesmiddelen op de markt zouden komen. De geneesmiddelen die Elens voorschreef waren goedkoop en ruim beschikbaar; het vaccin was duur en had een tijdelijke toelating. En daarmee is de drive van Hugo de Jonge (en met hem vele buitenlandse ministers) verklaard: het ging om geld en verplichtingen, niets anders. Immers, zelfs in dat vroege stadium was volgens Hugo de Jonge de enige weg uit de pandemie het vaccin.

Hoe een leraar basisonderwijs in staat is geweest als eenling de artseneed te vermorzelen, komt vast nog aan de orde in de volgende hoorzittingen. Hoeveel extra doden zijn gevallen omdat een aantoonbaar goed werkend protocol door een leraar basisonderwijs is tegengehouden, is een vraag die alleen het RIVM zou kunnen beantwoorden. Hugo de Jonge heeft gelukkig goede connecties aldaar om te zorgen dat de door hem gewenste grafieken op tafel komen; hij kon ze op recept of bestelling krijgen.