RePlanet: hoe een 76-jarige Nederlandse hoogleraar een jongerenbeweging opricht

Jonge klimaatactivisten die meer kerncentrales willen, en daarom Greenpeace de oorlog verklaren: het was wereldnieuws, van de nieuwe ngo RePlanet. Hun boegbeeld is de 18-jarige Ia Aanstoot uit Zweden, ze deed nog mee met klimaatstakingen van Greta Thunberg. Maar de Drentse professor die RePlanet heeft opgericht is al lang geen 18 meer, maar even oud als het logo van de Verenigde Naties: uit eind 1946.

Oprichter Rudy Rabbinge raakte later als Nederlands diplomaat bij de VN bevriend met de hoogste baas Kofi Annan. De landbouwkundig professor wist vanuit zijn vakgebied veel over kunstmest en het innoveren van teeltmethoden, door het delen van die kennis kon de productie van landbouw wereldwijd enorm groeien.

Rabbinge behoorde tot de Nederlandse wetenschappelijke top. Ook was hij oud-bestuurder van Wageningen Universiteit. En nu is hij, lang na pensionering, degene die najaar 2022 in Gentbrugge in Vlaanderen een handtekening zette onder de eerste akten van ‘vereniging zonder winstoogmerk’ RePlanet. Zo’n vereniging zonder winstoogmerk (vzw) is te vergelijken met een ANBI in Nederland. RePlanet zegt een koepel te zijn van ‘grassroots’ organisaties, bewegingen die vanuit de maatschappij zijn opgebloeid.

Lid commissie-Remkes

Maar Rabbinge is eerder een vertegenwoordiger van de bestuurlijke kant; hij was topdiplomaat in de vele klimaatonderhandelingen bij de Verenigde Naties. Namens Nederland was hij speciaal voedselgezant bijvoorbeeld. In deze rol kon hij zijn kennis over het verhogen van de productie per hectare in de akkerbouw bijvoorbeeld delen via ontwikkelingssamenwerking. Naast dit soort opdrachten deed hij ook veel bestuurlijk werk in Nederland.

Hij zat vlak voor oprichting van RePlanet vzw nog in de commissie-Remkes die het kabinet moest adviseren in de stikstofcrisis. En van 1999 tot 2007 was hij Eerste Kamerlid voor de PvdA.

Hij was niet alleen lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) en bestuurder van de Wageningen Universiteit, maar ook topgezant namens Nederland bij de Verenigde Naties.

Vooruitgangsdenken

Rabbinge is een van de aanvoerders van een denkrichting in de klimaatwetenschappen die ‘ecomodernisme’ wordt genoemd. Waar de huidige plannen van de VN klimaatakkoorden en de EU-ingrepen in het consumptiegedrag veelal zijn gericht op (via belastingen en subsidies) verminderen van consumptie, is het ecomodernisme op zoek naar alternatieven uit innovatie en natuurwetenschappelijke kennis.

De vraag of atoomstroom een klimaatvriendelijke brandstof is, verdeelt de milieubeweging al langer tot op het bot. Omdat kernafval niet te recyclen is en het nog tot in lengte van dagen gevaarlijk radioactief blijft, is het niet duurzaam, aldus de anti-fossiele stroming. Greenpeace maakt hiervan onderdeel uit.

Maar kernenergie is dan weer wel helemaal CO2-vrij op te wekken, en dat dan ook nog eens jarenlang en op een stabiel aanvoertempo. Dit argument is wat technisch, maar wint steeds meer terrein, nu de EU-plannen van ‘Fit for 55’ en de Green Deal van commissaris Timmermans in de praktijk gebracht worden. Het energienet raakt op steeds meer plekken in Nederland vol.

Wispelturige bronnen

Wind en zon zijn te wispelturig voor wat nodig is voor uitbreiding van het net: een stabiele netspanning (220 V uit het stopcontact). Dit gebeurt al terwijl nog maar net de transitie naar stroom op gang komt. Dat frustreert in een tijd waarin steeds meer mensen een e-auto hebben of koken op inductie- en andere elektrische fornuizen.

Als alle zonnepanelen in de zomer staan te loeien, is er teveel stroomaanbod. Dit is een van de redenen dat nu het mes gaat in de regels voor het terugleveren van energie aan het net door consumenten.

Parijs onhaalbaar

Tegen deze achtergrond is RePlanet positief ontvangen. Maar de juridische ingreep in de procedure van Greenpeace tegen de Europese Commissie is tegelijkertijd een greep aan de noodrem. Immers: mocht Greenpeace gelijk krijgen van de hoogste EU-rechters, dan verliest kernenergie definitief zijn label ‘groene stroom’, en dat betekent dat de reductiedoelen van het VN-klimaatakkoord van Parijs in Europa in 2050 feitelijk niet meer haalbaar worden.

Als dat tot de mensheid zou doordringen, zou het draagvlak voor de 1000 miljard euro kostende ingrepen in de deals van eurocommissaris Timmermans op veel meer plekken in de Europese maatschappij wegvallen, dan nu gebeurt onder invloed van prijsverhogingen en belastingen en verboden op het nuttigen van veel vlees of zuivel.

Ironisch genoeg is de angst voor verlies aan draagvlak, ook een van de katalysatoren bij Greenpeace om á la Johan Vollenbroek in Nederland op het hoogste Europese niveau de juridische strijd aan te gaan tegen het ‘groen’ labelen van kernenergie. Een centraal leerstuk in deze milieubeweging is dat kernenergie ook slecht is als oplossing, omdat er zeer makkelijk heel veel extra stroom mee kan worden opgewekt. En als die er overvloedig is, dan merken gewone consumenten niets van de schaarste die er is aan natuurlijke hulpbronnen in de wereld. Dan wil niemand meer meedoen, is de vrees.

D66 meteen om

RePlanet heeft intussen een groeiende aanhang. D66 haakte meteen vorige week al aan, en laat zijn twijfels over kernenergie varen, kondigde nota bene de demissionair minister van Klimaat Rob Jetten aan, toen hij als nieuwe voorman het verkiezingsprogramma presenteerde.

De PvdA is altijd écht tegen kernenergie geweest, D66 hield de deur al een tijdlang op een kiertje. Voor Frans Timmermans kan dit in de verkiezingscampagne een heikel punt worden. Hij was immers de Eurocommissaris die van plan was om het opstoken van hout in energiecentrales wél als groene stroom te labelen, en kernenergie niet. Dat is door ingrijpen van Europese regeringsleiders later aangepast. Door deze Brusselse draai ontstond, dankzij dit voorstel van Timmermans, een juridisch haakje voor Greenpeace om kernenergie aan te vechten.

Nobelprijswinnaar

Rudy Rabbinge opent niet voor het eerst de aanval op het linkse milieubeleid. Eerder was hij, samen met andere topwetenschappers onder wie Nobelprijs winnend natuurkundige Ben Feringa, al fel tegen de bijstook van biomassa. De politiek sloeg die noodkreet destijds in de wind. Maar inmiddels raakt het bos op, net als vele miljarden euro’s subsidie. Die geldstroom vloeide naar energiebedrijven, en werd betaald als opslag op de torenhoge gasrekeningen van de afgelopen jaren.

RePlanet is hiermee een midscheepse aanval op het beleid en de resultaten van de premierskandidaat van GroenLinks en PvdA. Wat vindt Timmermans van RePlanet? Nota bene opgericht door een voormalig partijprominent uit eigen kring?

Bij de PvdA hebben ze ervaring met bèta-wetenschappers in de politiek. Zo hadden ze 22 jaar geleden een stelletje ‘Rode Ingenieurs’ rondlopen, zoals leden met een technische studieachtergrond zichzelf hadden gedoopt. Ze zouden het programma wel eens op z’n kop zetten. Voorop gingen Diederik Samsom, de architect van Timmermans’ klimaatbeleid (en z’n assistent in Brussel), en Jeroen Dijsselbloem, die een decennium later voorzitter van de Eurogroep werd.

Gelukkig voor Frans Timmermans is de kans klein dat Rudy Rabbinge nog grote politieke ambities heeft bij de PvdA.