Ontwikkelingshulp: Stientje van Veldhoven kost 1.000 euro per dag

Het World Resources Institute (WRI), waar staatssecretaris Stientje van Veldhoven (D66) vorig jaar plotseling directeur werd, boert goed bij de Nederlandse overheid. Zeker drie ministeries leggen jaarlijks meer dan 750.000 euro bij, Buitenlandse Zaken alleen al draagt bijna vijf miljoen per jaar bij.

Dat blijkt uit jaarverslagen, accountantsrapportages en Amerikaanse belastingverklaringen van het WRI, die voor deze lange reportage door Indepen zijn onderzocht. Want: wie zíjn die mensen die daar werken? En wat krijgen ze betaald?

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat pakt de rekening voor heel wat loonstrookjes bij het WRI, bleek al meteen nadat Van Veldhoven in de zomer van 2021 plotseling uit het kabinet vertrok. Ze had dankzij haar publieke functie al een tijdje zitting in een van de besturen binnen het WRI.

Het instituut wordt door klimaatjournalisten in de bladen van DPG media omschreven als ‘toonaangevende milieugroep’ en ‘gezaghebbende’ denktank. Het hoofdkantoor is gevestigd in Washington DC, in de Verenigde Staten. WRI wordt gefinancierd door donoren die aan ontwikkelingshulp doen, van ministeries uit westerse landen tot ngo’s, maar ook opvallend veel filantropen en mondiale bedrijven. In het meest recente jaarverslag zijn dat bijvoorbeeld de Bill & Melinda Gates Foundation, de Rockefeller Foundation, het World Economic Forum  en bedrijven met wereldwijde en lokale superstatus zoals Microsoft, Google, Apple, Unilever, Pfizer, Nestlé, Bloomberg, DSM, FrieslandCampina, Gates Ventures, Heineken, Philips, Rabobank en IKEA.

Het World Resources Instituut staat bekend als een non-gouvernementele organisatie zonder winstoogmerk. Maar dat is niet helemaal waar, blijkt uit bestudering van de accountantsrapportages die Grant Thornton jaarlijks opstelt, en die het WRI op grond van onder andere Amerikaanse regels transparant openbaar maakt op zijn website. Het WRI heeft een aantal ‘filialen’, zoals WRI Europe waar Van Veldhoven nu directeur is. Een van de belangrijkste filialen zit in India, waar (wetenschappelijk) onderzoek wordt uitgevoerd naar onderwerpen die te maken hebben met landgebruik, voedsel- en energiebehoefte en waterbeheer. Juist deze entiteit van het WRI mag wél winst maken.

Nederlandse sleutelrol

Dat zou nooit hebben gekund zonder de jarenlange financiële inzet van Nederland, valt jaar op jaar te lezen in het annual report van WRI. Uit antwoorden op Kamervragen van SP-Kamerid Leijten door premier Rutte na het opvallende vertrek van Van Veldhoven (kort na de ‘functie-elders’-crisis in de kabinetsformatie), bleek oktober 2021 al dat Stientjes ministerie subsidies had verstrekt voor verschillende projecten, oplopend tot in totaal 1,5 miljoen euro verspreid over meerdere jaren:

Vraag Leijten:

“Kunt u laten weten op welke momenten de subsidie aan het World Resources Institute binnen het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat zijn besproken en heeft de voormalig Staatssecretaris daar bemoeienis mee gehad?”

Antwoord minister-president:

“In november 2018 heeft de voormalige Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat besloten om een jaarlijkse bijdrage van 200.000 euro te verstrekken aan het Platform for Accelerating the Circular Economy (PACE) voor de periode 2019–2021. Het WRI voert het secretariaat van PACE. In maart 2021 heeft de voormalige Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat besloten om deze jaarlijkse bijdrage van 200.000 euro ook te verlenen voor de jaren 2022–2024.

Daarnaast heeft de voormalige Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat in maart 2021 besloten een éénmalige subsidie van 98.762 euro aan PACE te verstrekken om monitoringsonderzoek te doen naar de transitie van de circulaire economie, onder andere in het kader van de door Nederland georganiseerde WCEF+Climate conferentie.
In september 2018 is door de voormalige minister van Infrastructuur en Waterstaat een subsidie verstrekt van 760.000 euro aan WRI voor kennisontwikkeling op het gebied van klimaatadaptatie en de ondersteuning van de Global Commission on Adaptation.
In al deze gevallen is conform ambtelijk advies besloten”.

Dit is echter maar een tipje van de sluier, blijkt uit de jaarverslagen van WRI. Dit is te lezen in 2019, bijvoorbeeld: “Launched in October 2018 with the support of the Netherlands, the Global Commission on Adaptation seeks to elevate adaptation solutions on the global agenda, culminating in a Year of Action in 2020. WRI is the managing partner of the Commission, with the Global Center on Adaptation in Rotterdam and Groningen.”

Dat is een aparte projectorganisatie, waarbinnen een nieuw project wordt uitgevoerd. Nederland haalde hiermee een nieuw kennisinstituut naar Nederland, met bijbehorende werkgelegenheid maar vooral met prestige. De moederorganisatie dreef echter tot 2018 wel al jaren op Nederlands subsidiegeld, afkomstig van de begroting voor ontwikkelingssamenwerking. Nederland betaalt samen met de overheden van Zweden en Denemarken de ‘core funding’, de bekostiging van de basisorganisatie, van waaruit al dit soort projecten worden uitgevoerd.

Dat gaat volgens het accountantsrapport om 4,3 miljoen euro per jaar:

“In December 2017, Ministry of Foreign Affairs of the Netherlands awarded the Institute a $4,300,000 grant for the first year of a five year-program to support the implementation of Institute’s Strategic Plan 2018- 2022. In December 2018, a $4,300,000 grant for the second year was awarded for the project. With sufficient funds made available by the budget legislator, an additional $12,900,000 will be awarded for Year 3 to Year 5. As of September 30, 2019 and 2018, the Institute has received $8,600,000 and $4,300,000, respectively; and the Institute has spent $8,080,745 and $3,806,148, respectively”.

Buitenlandse Zaken is echter niet het enige ministerie dat bijdraagt. Ook Economische Zaken en Klimaat, Infrastructuur en Waterstaat, en Landbouw Natuur en Voedselkwaliteit staan in jaarverslagen van de afgelopen zes jaar vermeld, de meeste jaarlijks. Prins Jaime Bourbon-Parma zit in de raad van advies.

De bedragen die Nederland schenkt, lopen flink op. De annual review noemt de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken als speciale donor, goed voor in totaal 21,5 miljoen dollar in de vijf jaar van 2018-2022. In ruil daarvoor mag Nederland onder meer pronken met allerhande plannen op het wereldtoneel, zoals tijdens de klimaattop eind vorig jaar in Egypte, met een plan om de fiets wereldwijd op de kaart te zetten als CO2-neutraal vervoersmiddel.

Voer voor vleeshaters

In Nederland valt intussen vooral op hoe het WRI de toon zet in de activistische lobby die zich richt op het verminderen van de vleesconsumptie; niet door zelf op de trom te slaan, maar door het aanleveren van cijfers aan activisten. Dat slaagt regelmatig, blijkt uit een analyse van de publicaties met en over het instituut.

Zo schreef de Groene Amsterdammer in december 2022: “Als de huidige trends doorzetten is de vraag naar vlees halverwege deze eeuw nog eens verdubbeld, vooral door een toename van de vleesconsumptie in Aziatische landen waar het vleesrijke westerse dieet steeds meer geëvenaard wordt. In dit scenario, zo concludeerden onderzoekers van de Wereldbank, de Verenigde Naties en het World Resources Institute (denktank voor duurzaamheids- vraagstukken) in een alarmerend rapport getiteld Creating a Sustainable Food Future, moeten vrijwel alle bossen op aarde gekapt worden om plaats te maken voor landbouwgrond.”

In een interview met een vakblad voor milieuprofessionals legt Van Veldhoven uit dat dit precies de bedoeling is: niet zelf van de daken schreeuwen. Het blad schrijft:

“Veertig jaar geleden is het World Resources Institute (WRI) in Amerika opgericht. Inmiddels zijn er ook kantoren in China, India, Indonesië, Afrika, Europa, Brazilië en Mexico. “Ons werk doen we veelal op de achtergrond”, laat Van Veldhoven weten. “Het WRI is geen partij die de straat op gaat of een grote campagne voert. Wij brengen data bij elkaar en maken op basis daarvan analyses voor beleidsmakers.” Dit gebeurt op basis van wetenschappelijke data. “We houden bijvoorbeeld wereldwijd de ontbossing bij, net als de uitputting van de ondergrondse watervoorraden. Die kennis vertalen we naar mogelijke knelpunten, gekoppeld aan mogelijke oplossingen.””

Dat wil niet zeggen dat het alleen maar om die informatieverzameling gaat, ook al is die via de Indiase tak van het WRI dus winstgevend uit te voeren door Stientjes organisatie. Maar daar blijft het voor haar niet bij, zegt ze tegen de Groene Amsterdammer: “WRI zet zich in om met die kennis ook de noodzakelijke veranderingen tot stand te brengen. Rechtstreeks of via een aantal van de platforms die we hosten. We zijn dus een internationale denk- en doe-tank. Dat is misschien wel het speciale recept van WRI.”

Zo liep WRI in 2020 voorop bij het verspreiden van het ‘build back better evangelie’, en in de jaren daarna werd bereikt dat er een klimaatschadefonds onderdeel wordt van de VN-klimaatafspraken. Maar er bloeide nog iets veel mooiers binnen het WRI, te weten de beleggingsportefeuille. In het jaar dat Stientje de ngo kwam versterken, blijkt het geïnvesteerd vermogen te zijn verdubbeld, vooral door investeringen in equity funds, beleggingsfondsen:

Bron: jaarrekening WRI 2021

Transparantie

De komende tijd gaan we vermoedelijk nog meer horen van de ‘publieke werken’ van D66’er Van Veldhoven. Want het blijft niet bij de subsidies die hierboven zijn beschreven, en dankzij nieuwe transparantievereisten rond de verstrekking van overheidsgelden kunnen we allemaal meekijken in de bedrijfsvoering.

Neem bijvoorbeeld projecten die te maken hebben met watermanagement in derdewereldlanden, die Nederlandse bedrijven en kennisinstituten uitvoeren, in een coalitie waarin het WRI een leidende rol speelt. In de verslaglegging daarover staat zwart op wit wat uit de cijfers al wel opdoemde: Stientje krijg je niet voor een tientje. Medewerkers van haar kaliber kosten 100 keer zoveel. Per dag. Dat maximum is vastgelegd in de voorwaarden.

D66’ers klagen intussen dat de boerenstand verslaafd is aan overheidssubsidies. Maar dat gaat om heel andere bedragen: gemiddeld jaarlijks 19.000 euro per boerengezin (volgens Frank Kalshoven van de Argumentenfabriek in zijn column in De Volkskrant), maar dit is inclusief alle toeslagen.