25.000 statushouders vrijgesteld van inburgeringsexamen

Geen examen, wel inburgering voor 25 duizend statushouders: vertienvoudiging sinds Rutte-III

Vrijstelling van inburgeringsexamen voor statushouders

De afgelopen vier jaar zijn 25.000 statushouders vrijgesteld van inburgeringsexamen omdat ze na jaren leren nog steeds amper Nederlands spreken. Die is eigenlijk verplicht voor latere naturalisatie. Maar dat geldt niet meer voor een derde van de nieuwkomers.

Nederland stelde ze voor als ‘ingenieurs en apothekers’, maar zelfs na jaren taalles lukt het een derde van de statushouders niet om het simpelste inburgeringsexamen te halen. Het kabinet stelt ze daarom vrij van die eis.

In totaal 28 duizend keer, tegenover 58 duizend geslaagden. De afgelopen jaren blijkt in stilte een generaal pardon verleend, gezien de astronomische stijging: het is negen keer zoveel als in totaal over de periode 2013-2019. De aantallen kunnen nog oplopen, het is de stand van 1 januari 2023, uit cijfers van de Dienst Uitvoering Onderwijs, die de voortgang bijhoudt van mensen die inburgeren.

Andere inburgeraars, denk bijvoorbeeld aan vakantieliefdes die bij hun Nederlandse partner intrekken, krijgen slechts in 5 procent van de gevallen een ontheffing omdat ze het niveau niet aankunnen.

INFOGRP

https://public.flourish.studio/visualisation/13313470/

Leenstelsel en problemen met taalscholen

Van 2013 tot aan vorig jaar leenden statushouders voor hun inburgering geld bij de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO), zoals gewone studenten dat ook kunnen doen. Wel gold voor asielmigranten een ander regime dan onder het leenstelsel: wie op tijd z’n inburgeringsdiploma haalt, krijgt kwijtschelding van de studieschuld met een maximum van 10.000 euro.

Het was een van de weinige wetten die het eerste kabinet Rutte door het parlement kreeg. Maar Den Haag kreeg spijt van het privatiseren van de markt voor taalonderwijs. Toen Nederland in 2015-16 vele tientallen asielzoekers erbij kreeg, stortten geldwolven zich op de statushoudersruif met inburger-studiefinanciering. Dat ging heel ver: soms werden cursisten in de les overvallen door concurrerende aanbieders. Menigeen probeerde met cadeaubonnen of gratis laptops de leerlingen te verleiden over te stappen.

Kort na zijn aantreden kondigde in 2017 D66-minister Koolmees aan dat hij in zou grijpen bij deze excessen. Dat is gebeurd, maar het gaat om veel bedrijven, die cursisten niet genoeg les gaven (of soms zelfs amper, of alleen online), terwijl ze de volle mep incasseerden.

Gevolgen voor arbeidsmarkt en taalvaardigheid

Gevolg: een hele generatie asielzoekers komt tekort op de arbeidsmarkt. Dit is mede doordat ze voor hun inburgering lang in azc’s zaten, waar ze niet mochten taallessen.

Juist deze groep is het vaakst niet in staat om na 600 uur onderwijs het Nederlands te kunnen lezen en spreken op A2-niveau, wat net  genoeg is om je in het dagelijks leven te redden, bijvoorbeeld met boodschappen doen. Voor een baan is het eigenlijk te weinig, aldus het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en Centraal Planbureau (CPB) in 2020.

INFOGRAPHIC EMBED CODE

weblink https://public.flourish.studio/visualisation/13312481/

Overdracht van beleid aan gemeenten en nieuwe routes

Het was zo’n puinhoop, dat Rutte-III het beleid uit handen gaf: sinds ruim een jaar is het een taak van gemeenten. Zij mogen de vrijstelling niet meer verlenen. Maar daarmee is het probleem niet opgelost. Want opnieuw lijkt er een geitenpaadje te zijn aangelegd om in de toekomst statushouders die het examen niet halen, niet uit het land te hoeven zetten. Dat blijkt uit een analyse op Binnenlands Bestuur:

“Onder de Wet inburgering 2021 bestaat niet langer de ontheffingsmogelijkheid op basis van aantoonbare inspanningen, zoals die onder de Wet inburgering 2013 bestond. In plaats daarvan kunnen inburgeraars met een lage leerbaarheid de Zelfredzaamheidsroute (Z-route) volgen.

Wat betekent dit nu voor naturalisatie? Deze groep wordt niet ontheven van de inburgeringsplicht en behaalt geen examen op taalniveau A2. Daardoor komen zij niet (automatisch) in aanmerking voor naturalisatie.

Willen zij hiervoor toch in aanmerking komen? Dan moeten zij aanvullend een naturalisatietoets maken. Van deze groep is echter vastgesteld dat zij waarschijnlijk het taalniveau A2 niet halen. Juist daarom volgen ze de Z-route. Dit brengt dus een tegenstrijdigheid met zich mee. Onder de Wet inburgering 2013 komt deze groep inburgeraars wel in aanmerking voor naturalisatie, terwijl dezelfde groep onder de Wet inburgering 2021 daarvoor niet (automatisch) in aanmerking komt.”

Toekomstige juridische conflicten en studiefinanciering

Dit gaat pas spelen over een jaar of drie, als termijnen aflopen. Maar dat er rechtszaken zullen komen staat op voorhand al vast: de asieladvocatuur in Nederland staat om dit soort proefprocessen internationaal bekend.

Zo is het zelfs nog maar de vraag of de overheid de studiefinanciering van een statushouder wel terug mag eisen, als deze niet inburgert. De Nederlandse Raad van State twijfelt hier namelijk openlijk over. Het heeft deze kwestie daarom nu voorgelegd aan het Europese Hof van Justitie.

Effecten van inburgering op werk en integratie

Statushouders hebben daar evenwel weinig aan. “Onderzoek uit verschillende landen laat een positief verband zien tussen inburgering, taalbeheersing en de kans op werk”, rapporteerde drie jaar geleden het SCP.

Dat werkt het best door financiële prikkels: “In Denemarken werd in 2002 een verlaging van 40% van de uitkering ingevoerd. Dit bleek een overall positief effect op de arbeidsparticipatie van vluchtelingen te hebben, zowel op de korte als de lange termijn.”

Wel deed het pijn dat juist de kwetsbaarste vluchtelingen, toch al met de meest ongunstige arbeidsmarktvooruitzichten, het minst gevoelig voor deze negatieve financiële prikkel waren. Daarmee op voorhand politiek onbespreekbaar, van D66 tot SP. De statushouders zijn de dupe: ze hebben eerst jarenlang zitten niksen in een azc, daarna pas taalles, en dat maar 3 dagdelen per week. Maar werken hoeft nog niet.

Minder dan de helft heeft een baan, maar dan wel middels oproepcontracten. Juist omdat ze slecht Nederlands kunnen, zijn er weinig kansen op de arbeidsmarkt, aldus het CPB.

Gevolgen voor het imago van de verzorgingsstaat

De landing op de verzorgingsstaat wordt in herkomstlanden hierdoor intussen alleen maar meer gezien als ‘gratis leven’. Mensensmokkelaars, van alle beroepsmisdadigers de meest wrede, kunnen geen betere reclame wensen. De wereld keek verbaasd mee vorige week toen Amsterdam reclame maakte, speciaal om Britse jongeren op te roepen voortaan niet meer naar Amsterdam te komen. Maar de video’s vol rijkdom uit de polder, die zijn al lang ingeburgerd.