De profeten van nu zijn de wappies van toen

De Europese Unie kent steeds meer essentiële kenmerken van het oude systeem van de Sovjet-Unie: gecentraliseerde leiding over een aantal landen met verschillende talen en culturen, een steeds meer centraal geleide economie en toenemende politieke repressie. Net als met dat vroegere Sovjetsysteem gaat het economisch steeds slechter met de aangesloten landen naarmate de centrale macht vanuit Brussel wordt uitgebreid. Tijd voor een vergelijking.

Het probleem waardoor gecentraliseerde macht wordt nagestreefd

Anders dan de Verenigde Staten – waar in alle staten dezelfde taal en cultuur heersen – hebben zowel de voormalige Sovjet-Unie als de huidige Europese Unie te maken met een zeer uiteenlopende waaier aan talen, culturen en geschiedenissen. Om dat allemaal onder één noemer  te krijgen, lijkt een sterk gecentraliseerde macht over alle aangesloten landen de enige werkbare optie.

De Unie van de Socialistische Sovjetrepublieken (USSR), kortweg Sovjet-Unie, bestond uiteindelijk uit vijftien unierepublieken. De EU telt 27 lidstaten en erkent 24 officiële talen.

Wat gebeurt er wanneer zulke verschillende politieke gemeenschappen onder één gemeenschappelijke rechtsorde worden gebracht? Vooral de wat ouderen onder ons kennen de geschiedenis van de USSR en de economische ontwikkelingen daarvan. De EU lijkt duidelijk een vergelijkbaar pad op te zijn gegaan, aldus de VS.

Op 5 december 2025 werd de nieuwe National Security Strategy van de VS door het Witte Huis gepubliceerd. In die strategie meerdere pagina’s over het grootscheepse economische verval van Europa sinds de jaren ’90 van de vorige eeuw.

Onderstaande grafiek van The Economist visualiseert het structureel falen van de EU op haar belangrijkste thema: groei stimuleren van de Europese economie. Een ontwikkeling die ook binnen de toenmalige USSR onder de leiding van Gorbatsjov zichtbaar werd.

De USSR en EU: federalisme op papier, centralisme in de praktijk

De Sovjet-Unie had formeel een federale structuur van republieken. Historische analyses tonen echter dat autonomie zeer beperkt was en dat de communistische partij via het principe van ‘democratisch’ centralisme de politieke hiërarchie beheerste.

Binnen de EU zijn ook sterke stromingen en partijen actief met het realiseren van een federale Europese Unie waarbij nagenoeg al het nationale beleid van de lidstaten wordt overgedragen aan Brussel; gecentraliseerde macht zoals dat in de USSR het geval was.

Een eerste poging tot die federale EU werd ondernomen in 2005 door het in stemming brengen van de Europese Grondwet. Deze werd door Frankrijk en Nederland weggestemd, maar later – in alle stilte – vervangen door het Verdrag van Lissabon: een vergelijkbare grondwet, maar dan zonder de naam.

De Commissie had van het in stemming brengen van de Europese Grondwet geleerd dat democratische inspraak niet werkt als je een centraal geleide federatie wil realiseren.

De EU presenteert zichzelf (nog) niet als een centrale staat, maar gedraagt zich wel zo

De EU presenteert zichzelf niet als een centrale staat. Juridisch is zij dat ook niet. Maar voor de Europese burger is het effect van Europese wetgeving wel degelijk bovenstatelijk: nationale wetgeving moet wijken wanneer zij strijdig is met toepasselijk Unierecht.

Dit is steeds vaker het geval gezien de onvoorstelbare stortvloed aan nieuwe wetten die de EU jaarlijks uitbrengt en waarover ons parlement niets te vertellen heeft.

De EU bezit op afgebakende beleidsterreinen een rechtsorde die nationale wetgeving overstemt. Dat geldt inmiddels voor de meeste beleidsterreinen die binnen een lidstaat van de EU een rol spelen.

De Europese Commissie heeft vrijwel het monopolie over alle nieuwe wetten

Een van mijn grootste bezwaren tegen de huidige EU is dat een niet door het volk gekozen orgaan de hoogste wetgever is geworden op de meeste Nederlandse beleidsterreinen.

De Europese Commissie heeft grotendeels het monopolie op het formele wetgevingsinitiatief in ons land. Het Europees Parlement kan de Commissie verzoeken wetgeving voor te stellen, maar kan niet simpelweg zelfstandig een wetsvoorstel indienen zoals een nationaal parlement dat kan. Ook nationale parlementen hebben niets in te brengen bij die oppermachtige Europese Commissie.

De hoogste wetgevende macht in de USSR was de Opperste Sovjet. De structuur en werkwijze daarvan is overwegend vergelijkbaar met de rol die de Europese Commissie – en haar voorzitter – kreeg sinds het Verdrag van Maastricht.

De interne hiërarchie van de Europese Commissie is sterk gecentraliseerd. De voorzitter deelt nu de portefeuilles uit, kan de politieke richtlijnen bepalen en individuele Eurocommissarissen dwingen om af te treden.

Wat is dan nog de invloed van Nederlandse politici op Brussel?

Een Nederlandse minister onderhandelt mee over nieuwe wetgeving in Brussel. Nederlandse ambtenaren zitten in voorbereidende werkgroepen. Vervolgens komt dezelfde regelgeving als verordening (wet) terug naar Nederland zonder dat ons parlement zich hierover heeft kunnen buigen.

Het lijkt alsof ‘Brussel’ iets externs heeft opgelegd. Dat is ten dele waar. Alleen een minister kan invloed op die EU-wetgevingsmachine uitoefenen. Ons parlement niet. Door de enorme hoeveelheid nieuwe EU-wetten, is het voor onze ministers niet meer bij te houden.

De Europese Ombudsman, Emily O’Reilly, heeft forse kritiek geuit op de transparantie van het wetgevingsproces. In haar onderzoek stelde zij dat onvoldoende zichtbaar was welke lidstaat tijdens voorbereidende onderhandelingen welk standpunt innam.

Hierdoor is het niet duidelijk voor Europese burgers in het belang van welk land en welke industrie nieuwe EU-wetgeving tot stand is gekomen.

Een belangrijke overeenkomst: onteigening van privébezit

Bij de start van de Sovjet Unie ging het er meteen hard aan toe; systematisch en zonder compensatie werd privébezit afgeschaft. Dit gebeurde op basis van de marxistisch-leninistische ideologie, waarin productiemiddelen in handen van de gemeenschap (de staat) moesten zijn.

Die onteigening omvatte alle privébezittingen: grond en landerijen, vastgoed en huizen, fabrieken en bedrijven, banken en kapitaal, landbouwproducten en vee.

In één klap alles kwijt!

De EU pakt dit veel subtieler aan en bouwt privébezit in een langzaam tempo af door zelf belastingen te gaan heffen – bovenop de reeds geldende nationale belastingen – en door lidstaten aan te moedigen hun eigen burgers financieel uit te kleden.

Een paar praktijkvoorbeelden:

• Vanaf 2027 gaat de EU directe belastingen op brandstoffen voor particulieren heffen bovenop de toch al krankzinnige literprijzen.
• In het jaarplan voor Nederland 2022, heeft de EU ons land opgedragen de hypotheekrenteaftrek af te schaffen.
• Bovenop de vermogensbelastingen in box 2 en 3, overweegt de EU om rechtstreeks vermogensbelastingen te gaan heffen bij Europese burgers om de explosief toegenomen eigen kapitaalbehoefte te dekken.
• Nederland is mede aansprakelijk voor de circa 400 miljard euro schuld die de EU inmiddels is aangegaan.
• Voor de nieuwe begroting 2028-2035 wil de EU 800 miljard euro meer aan contributie van de lidstaten heffen. Dat zal leiden tot hogere belastingen in de lidstaten.

Kortom: de EU groeit langzaam naar het oude USSR-model. Het voordeel voor Brussel van dit lage tempo is dat de meeste Europeanen niet door hebben wat er gaande is.

De EU volgt het gekooktekikkersyndroom.

Het Europees Parlement heeft op 7 juli 2026 gestemd voor een onderzoek naar het Europa van Soevereine Naties (ESN) – de Europese politieke tak van FVD en de Duitse AfD – vanwege vermeende schendingen van EU-waarden. Een overgrote meerderheid van de Europarlementariërs stemde vóór de procedure: 414 stemden voor, 224 tegen en 18 onthielden zich van stemming. Het toenemend succes van ESN-partijen is duidelijk een bedreiging geworden voor EU-beleid dat burgers benadeelt.

Wat omvat zo’n onderzoek en wat zijn de consequenties?

Europa van Soevereine Staten (ESN) is de overkoepelende fractie van verschillende nationale rechts-populistische partijen op EU-niveau. De ESN werd in 2024 mede opgericht door Alternatief voor Duitsland (AfD). Naast AfD zijn ook partijen als Forum voor Democratie (FVD) en Revival uit Bulgarije lid.

De Autoriteit voor Europese Politieke Partijen en Europese Politieke Stichtingen (APPF) gaat nu – op verzoek van het Europees Parlement – onderzoek doen naar mogelijke schendingen van de fundamentele EU-waarden door ESN.

Indien schendingen worden vastgesteld, riskeert de ESN haar status als Europese politieke partij plus haar EU-financiering te verliezen.

Sinds vorig jaar is de Europese wetgeving op het gebied van politieke partijen aangepast en dienen alle partijen zich te houden aan de waarden die zijn vastgelegd in de EU-verdragen.

De APPF geeft aan dat dit de eerste procedure is met betrekking tot de naleving van Europese waarden nadat vorig jaar wetgeving is aangepast.

Een verbod op partijen die nationale belangen vooropstellen, zou de meeste Europese politici mooi uitkomen. Geen weerwoord meer op de nu al steeds verdergaande plannen om de Europeanen van hun privé vermogen en vrijheden te beroven ten behoeve van een centraal aangestuurd Europa.

Wat willen FVD en AfD met de EU?

FVD en AfD zijn beide euro-sceptische partijen die de huidige structuur van de Europese Unie (EU) fundamenteel afwijzen, maar zij hanteren een net iets andere benadering inzake de EU.

AfD wil fundamentele hervorming (of op termijn Dexit): De EU is in haar huidige vorm een ‘mislukt project’. De partij eist een heroprichting als een lossere ‘bond van naties’. Mocht dit mislukken, dan streeft de partij naar een uittreding van Duitsland uit de EU.

FVD wil een volledige uittreding van Nederland uit de Europese Unie (Nexit). De partij wil de nationale soevereiniteit herstellen, zodat Nederland weer zeggenschap krijgt over de eigen grenzen, wetten, financiën en visserij.

Net zoals Zwitserland en Noorwegen wil FVD enkel economische handelsverdragen sluiten zonder een politieke unie.

Beide partijen eisen dat nationaal recht weer boven Europees recht komt te staan in plaats van andersom.

Waar gaat de juridische strijd tussen de EU en de ESN precies over?

Het gaat in dit geschil om een faliekante botsing tussen de basisuitgangspunten van FVD en AfD – die beiden het nationale burgerbelang vooropstellen – en de Europese Unie die stelt dat de uitgangspunten van Artikel 2 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) in het geding zijn.

Het conflict zou zich op de volgende onderwerpen afspelen:

• Het actieve pleidooi van FVD en AfD voor grootschalige ‘remigratie’ (het terugsturen van migranten) botst direct met het Europese verbod op discriminatie.
• De rechtsstaat vereist onafhankelijke rechtspraak. Dat zou beter gegarandeerd zijn door een overkoepelende en dominerende Europese rechtspraak, aldus de EU. FVD en AfD trekken de legitimiteit van supranationale gerechtshoven geregeld in twijfel. Het ondermijnen van het gezag van deze instituten wordt door Brussel gezien als een directe bedreiging voor de Europese structuur.
• FVD en AfD kwalificeren de huidige Europese democratie geregeld als een ‘dictatuur’ of een onwettig ‘globalistisch’ project en dat wordt door Brussel als ‘bedreigend voor de Europese democratie’ gezien.
• Hoewel geen wettelijke waarde onder Artikel 2, streeft de EU naar een ‘steeds hechtere unie’ en een sterk centraal geleid Europa. FVD streeft openlijk naar een volledige Nexit (uittreding uit de EU) en AfD pleit voor de ontmanteling van de huidige EU ten gunste van een losse statenbond.
• Hun felle verzet tegen Europese overdracht van vermogen van rijke naar armere lidstaten en gezamenlijke financiële verplichtingen, staat haaks op het Brusselse ‘solidariteitsbeginsel’ waarbij het reduceren van welvaart in de ene lidstaat ten behoeve van groeiende welvaart in de andere, als normaal wordt gezien.

AfD en FVD zien het volledig anders dan de EU

Beide partijen verwerpen de beschuldigingen vanuit het Europees Parlement resoluut. Zij stellen dat hun standpunten juist de nationale democratie en de soevereiniteit van de burger beschermen tegen een ondemocratische Brusselse bureaucratie. Volgens hen misbruiken de gevestigde Europese machtsblokken de term ‘Europese waarden’ als een politiek instrument om rechts-conservatieve partijen de mond te snoeren.

Een extreme vorm van dat monddood willen maken is de per 7 juli 2026 aangespannen procedure om een aantal partijen die de Europese burgers op de eerste plaats zetten, uit het Europees Parlement te kunnen zetten.

Hoe gaat dit verder?

Toezichthouder APPF zegt geen precieze termijn voor de herzieningsprocedure te kunnen geven. Na ontvangst van het herzieningsverzoek door het Europees Parlement stelt de APPF de ESN hiervan op de hoogte en verzoekt om een ​​verklaring. De partij krijgt tevens de gelegenheid om corrigerende maatregelen te nemen, doorgaans binnen een maand.

Een speciale commissie van onafhankelijke deskundigen krijgt vervolgens twee maanden de tijd om een ​​advies uit te brengen. Pas daarna kan de APPF een besluit nemen over het verzoek. Het Europees Parlement en de Raad van de lidstaten kunnen vervolgens binnen drie maanden in beroep gaan tegen dit besluit, aldus dit artikel.

Kortom: reken op minimaal vier tot zeven maanden voordat duidelijk is of FVD en AfD uit het Europees Parlement kunnen worden gezet.

De timing van deze EU-procedure is logisch

Als je de vele EU-artikelen op de site van Indepen een beetje hebt gevolgd, dan zijn de volgende zaken bekend:

• De visie van de EU op Nederland is niet super positief en Brussel streeft veel wijzigingen van Nederlands beleid na. Het uitschakelen van FVD zal daarbij behulpzaam zijn.
• De EU heeft vanaf COVID-19 veel meer macht naar zich toegetrokken ten nadele van nationale parlementen.
• De EU overweegt extra vermogensbelastingen bovenop box 3-heffing.
• Een belangrijke studie van een EU-orgaan zelf toont aan dat een groeiende groep van superrijken het beleid en de instellingen van de EU aanstuurt en dus de belangen van Europese burgers daaraan ondergeschikt worden gemaakt.
• Ursula von der Leyen streeft een steeds meer autoritaire werkwijze met minder inspraak van wie dan ook na.

Met al die koerswijzigingen naar een meer centraal, autoritair en ondemocratisch geleid Europa, past het uitschakelen van partijen die de Europese burger centraal stellen.

Naarmate meer Europeanen zich bewust worden van de bovenstaande dynamiek, groeit weerstand.

Volgens berichten van Politico van 17 juni 2026, zijn een aantal leden van de Europese Commissie haar autoritaire, ondemocratische en arrogante stijl van werken en leiding geven meer dan zat. Dat is het gevolg van een behoorlijk aantal missers die Ursula von der Leyen tegenover haar eigen Commissie beging in de afgelopen jaren. Die missers heb ik op een rijtje gezet. Als gevolg van die weerstand zou Von der Leyen een derde termijn niet meer nastreven, terwijl dat altijd wel de bedoeling was.

Von der Leyen stopt ermee na haar tweede termijn

Als je deze podcast van Politico (17 juni 2026) beluistert, hoor je dat anonieme Commissieleden tegenover Politico hebben aangegeven dat Von der Leyen het voor gezien houdt na haar tweede termijn. Gezien haar streven naar de centrale macht over de EU en de recente plannen om alle grote uitgaven van die EU door haar persoonlijk goed te laten keuren, ging Brussel uit van een derde termijn. Op zich vrij uitzonderlijk. De enige die dit ooit kreeg was Jacques Delors, decennia lang geleden.

De groeiende weerstand van haar collega Commissieleden en een aanzienlijk deel van de staf van de Commissie zou haar afzien van die derde termijn hebben veroorzaakt. Voordat deze beslissing genomen werd, heeft de rechterhand van Ursula – Björn Seibert – nog maandenlang gevochten om haar populariteit binnen de Commissie te herstellen. Seibert is al 20 jaar, sinds haar tijd als minister in Duitsland, de rechterhand van Von der Leyen.

Volgens Politico organiseerde Seibert de laatste maanden zeer periodiek indrukwekkende diners voor de Commissieleden waarin hij de keuzes van Von der Leyen, meestal door hem zelf mede bedacht, aan de rest van de Commissie uitlegde en motiveerde.

Het mocht niet baten…..

Centrale besluitvorming over spenderen EU-belastinggeld moet bij Von der Leyen liggen?

Het meest recente probleem dat – een volledig van empathie en inlevingsvermogen gespeende – Von der Leyen wist te creëren, is haar reorganisatieplan om in principe alle afdelingen op te heffen die over deeluitgaven van de Europese begroting gaan.

Momenteel bestaan er nog aparte afdelingen die bijvoorbeeld de subsidies op landbouwgebied, infrastructuur, cohesiebeleid en sociaal beleid uitkeren. Al deze afdelingen zouden opgeheven worden en vervangen door een centrale – door Von der Leyen geleide – organisatie die zou bepalen of het geld überhaupt wordt uitgegeven en onder welke condities.

Eind 2024 kwam Von der Leyen al met een herzien plan om alle EU-budgetten direct onder haar zeggenschap te plaatsen. Bij de presentatie van dit nieuwe plan, legde Von der Leyen uit hoe zij landen onder druk wil zetten om belangrijke economische hervormingen door te voeren als zij toegang willen tot de EU-geldpot.

Dat plan uit 2024, waar grote weerstand tegen bestond, werd in mei 2026 opnieuw door haar uit de kast gehaald als onderdeel van de nieuwe EU-begroting voor de periode vanaf 2028, met als begroting: 2.000 miljard euro!

Zoiets doe je natuurlijk niet als je niet door zou willen na je tweede termijn.

Veel Europese Commissieleden hadden al jaren genoeg van Von der Leyen

Ik besteedde in februari 2025 in dit artikel al uitgebreid aandacht aan de grote impopulariteit van Von der Leyen.

Een ronduit vernietigend rapport, over het gebrek aan bestuurlijke kwaliteiten en intern draagvlak bij Von der Leyen, kwam een paar weken voor haar herverkiezing in 2024 uit. Dat zou de doodsteek voor haar herbenoeming geweest kunnen zijn als de EU als normale democratie had gefunctioneerd. Van het hele rapport is helaas niets terug te vinden in de mainstreammedia.

“De voorzitter van de Europese Commissie is geheimzinnig en controlerend. Sommige van haar commissarissen hebben er genoeg van”, schreef Politico al in 2023. Eind van dat jaar heeft een leger van topambtenaren en commissarissen ontslag genomen uit onvrede met het optreden en de autoritaire stijl van Ursula von der Leyen, aldus dit artikel.

Europese Commissieleden onder toezicht van Von der Leyen en Seibert gesteld

Met de hulp van rechterhand Seibert heeft Von der Leyen haar macht in haar tweede termijn uit weten te bouwen. Er kwamen onder andere nieuwe regels voor hoe en wat de Eurocommissarissen mogen communiceren met de buitenwereld.

Net als online platforms en burgers die aan censuur worden onderworpen middels de – onder Seibert en Von der Leyen ontwikkelde – Digital Service Act (DSA), worden ook de eigen commissarissen en hun directe medewerkers onder toezicht van Von der Leyen gesteld.

In 2024 leidde Seibert ten faveure van Von der Leyen een machtsstrijd om kritische commissarissen te vervangen door meer loyale, maar minder gekwalificeerde kandidaten. Hij speelde ook een sleutelrol bij het uitbannen van de dissidente Franse commissaris Thierry Breton.

De EU als buitensporig ‘autoritaire organisatie’

Zowel Von der Leyen als Seibert worden een autoritaire stijl van besturen verweten door vele hooggeplaatste EU-medewerkers.

De voormalige hoofdonderhandelaar van de Europese Unie over de Brexit, Michel Barnier, beschuldigt zijn voormalige baas Ursula von der Leyen ervan dat zij tijdens haar ambtstermijn als voorzitter van de Europese Commissie een “autoritaire koers” heeft ingeslagen. Volgens Barnier luisteren Von der Leyen en Seibert niet meer naar wat de Europeanen willen, noch wat de andere leden van de Europese Commissie willen en streven ze een EU na waarin alleen hun wil wet is.

Von der Leyen wordt al lang beschuldigd van het terzijde schuiven van critici, het promoveren van bondgenoten, het regeren via nauw aan haar persoon verbonden medewerkers en het hanteren van een machiavellistische strategie van verdeel en heers tijdens haar jaren aan het hoofd van de Europese Commissie. De partijen die haar destijds hebben benoemd, ondersteunen dit gedrag blijkbaar.

Angst voor opvolger Von der Leyen groot onder commissieleden

Het debat over de herstructurering van financiën binnen de EU lokt bredere discussies uit over de koers van de Commissie. Volgens een hoge EU-functionaris, die betrokken is bij de bredere besprekingen over een meer centraal geleide EU, wilden sommige aanwezigen bij het laatste door Seibert georganiseerde diner weten wie Von der Leyen zou opvolgen.

Het besef bij de Commissieleden lijkt aanwezig dat een keuze voor iemand als Von der Leyen niet op een democratische manier tot stand komt, doch via achterkamerpolitiek die – in het verleden – vooral door de economische belangen van Frankrijk en Duitsland werden bepaald.

Zeker nu uit een Europese academische studie blijkt dat de superrijken feitelijk bepalen wat er in de EU gebeurt in plaats van de Europese bevolking, zou zomaar een Ursula von der Leyen 2.0 als opvolger kunnen verschijnen, is de vrees.

Aan ons de taak om aan zoveel mogelijk mensen uit te leggen wat er feitelijk in Brussel gebeurt in plaats van de holle pr-retoriek te volgen van sommige, kritiekloze pro-EU-partijen in ons land.