Laatste palingvisser van Volendam blijft strijdbaar

Gerrit Hiemstra mocht verleden week in de talkshow van Eva Jinek minutenlang leeglopen over de hete en droge zomer. Uiteraard was die het gevolg van klimaatverandering en een oplossing had Hiemstra ook: stoppen met tanken en stoppen met gehaktballen eten. Marcel Crok fileert in onderstaande artikel de claims uit Hiemstra’s betoog. Het blijkt klimaatdemagogie van de bovenste plank te zijn, een publieke omroep onwaardig.

De redactie van het tv-programma Eva (Jinek) moet geïnspireerd zijn geweest door de (inmiddels bijna vergeten) documentaire An Inconvenient Truth van Al Gore. De film uit 2006 is gebouwd rond een publiekspresentatie van de voormalige vicepresident van Amerika. Een Britse rechter betichtte Al Gore in 2007 van maar liefst negen wetenschappelijke fouten. Alle fouten waren uiteraard overdrijvingen: zes meter zeespiegelstijging zonder te vermelden dat zoiets duizenden jaren zou duren, verdrinkende ijsberen linken aan smeltend ijs terwijl de beren in kwestie omkwamen in een storm et cetera.

Tot zo’n rechtszaak zal de uitzending van Eva uiteraard niet leiden, maar gelijkenissen zijn er wel. Het programma nodigde voormalig NOS-weerman, ondernemer en klimaatactivist (want zo mogen we hem toch wel noemen) Gerrit Hiemstra uit om net als Al Gore het publiek in de zaal (en thuis voor de buis) toe te spreken over klimaatverandering. Wat volgde was een sterk staaltje klimaatdemagogie. De extreme zomer van 2026 was volgens Hiemstra zonder klimaatverandering niet mogelijk geweest. Hiemstra: “En de oorzaak is verrassend simpel. Dat zijn we zelf. Elke keer als we benzine of diesel tanken, elke kuub aardgas die we verstoken, elke vlucht die we boeken, elke gehaktbal die we bakken, draagt bij aan klimaatverandering.”

Fragment Gerrit Hiemstra bij Eva

Uiteraard volgde aan het einde de stichtelijke boodschap van ‘dominee’ Hiemstra dat we moeten “stoppen met olieproducten, met aardgas, stoppen met steenkool en stoppen met vlees en zuivel. En hoe eerder we dat doen, hoe beter het is.”

In de studio zat een van onze bekendste wetenschappers, natuurkundige Robbert Dijkgraaf amechtig te knikken. In een eerste reactie zei hij: “Je mag toch hopen […] dat dit […] de zoveelste wake up call is. Maar we zijn natuurlijk door een heleboel wekkers heen geslapen.”

Aanleiding voor het minutenlange betoog van Hiemstra was uiteraard de hete zomer van 2026. Enigszins tot mijn verbazing zei hij nog wel dat deze zomer extreem was en nog niet het nieuwe normaal was, maar, voegde Hiemstra eraan toe, “dit wordt wel het nieuwe normaal”.

Omega-blokkade

Hiemstra is meteoroloog dus het eerste wat je zou mogen verwachten is een weerkundige analyse van de mooie zomer (want dat was het!) die we in West-Europa hebben mogen beleven. Die gaf hij niet. Het langdurige mooie weer was het gevolg van een zogenaamde omega-blokkade: een vastzittend hogedrukgebied in Ω-vorm die hete, droge Saharalucht dagenlang boven West- en Midden-Europa vasthield. De jonge en op social media zeer actieve Amerikaanse meteoroloog Chris Martz betoogde op 𝕏 dat dit fenomeen volstrekt natuurlijk is en dat het niets met klimaatverandering of broeikasgassen te maken heeft.

Voor Hiemstra staat juist vast dat deze zomer alles te maken heeft met ‘klimaatverandering’ waarmee hij bedoelt de uitstoot van CO2 door steenkool, aardolie, aardgas, maar ook de broeikasgassen die vrijkomen bij de productie van vlees en zuivel. Bewijs daarvoor levert hij niet eens meer, het is gewoon een vaststaand feit geworden voor hem. Dat is kortzichtig en onwetenschappelijk. In 2022 verscheen verreweg de meest elegante en doorwrochte studie over klimaatverandering in Nederland. De wiskundigen Han en Jippe Hoogeveen, vader en zoon, bestudeerden alle weerkaarten (dag na dag) vanaf 1836 tot heden en kwamen er daardoor achter dat een verandering van de windrichting de belangrijkste verklaring is voor de opwarming in Nederland. De titel van hun paper zegt alles: “Winds are changing: An explanation for the warming of the Netherlands.” Zij concluderen letterlijk dat CO2 geen direct effect lijkt te hebben op de temperatuurontwikkeling in Nederland.

Dit is niet alleen een heel bijzondere paper, Jippe Hoogeveen is een uitzonderlijk talentvolle jonge wiskundige. Hij won als middelbare scholier twee keer brons en één keer goud bij de Internationale Wiskunde Olympiade. Stel je nu eens voor dat deze briljante jongen na zijn monnikenwerk (hij bestudeerde 165 jaar x 365 dagen is ruim 60.000 weerkaarten!) tot de conclusie was gekomen dat CO2 dé oorzaak was van de klimaatverandering in Nederland. Hij zou ongetwijfeld op het schild gehesen zijn door de media, door het KNMI, en waarschijnlijk zou hij langs hebben mogen komen bij de koning. Maar nu? De lezer heeft nog nooit van deze studie en van Jippe gehoord. Ik tipte destijds een journalist van de Telegraaf en die schreef een mooi verhaal. Maar daar bleef het bij.

Veel meer zon

Hun paper laat zien dat sinds de jaren tachtig de wind vaker uit het zuiden is gaan waaien en daarmee warmere lucht aanvoert, precies wat er deze zomer ook weer gebeurde. Hoewel zij dit zelf niet onderzocht hebben, is er een opvallende overeenkomst met de hoeveelheid zonneschijn in onze contreien: die is spectaculair gestegen!

Bron: Copernicus

Dus om vanaf de jaren tachtig zijn de grootschalige weerpatronen in West-Europa veranderd, wat voor reden dan ook. Vaker wind uit het zuiden, veel vaker zonnig. Met deze veranderingen is de opwarming van Nederland en de buurlanden goed te verklaren. Ook het KNMI erkent in zijn jaarverslagen (zoals dat over 2025) dat we steeds meer zonneschijn hebben maar het koppelt die toename helemaal niet aan de opwarming. Het lijkt een vorm van struisvogelpolitiek.

Bosbranden

Uiteraard kwamen de verschrikkelijke bosbranden voorbij die deze zomer woedden in Spanje en Frankrijk. Zonder verdere uitleg van Hiemstra werd duidelijk de indruk gewekt dat bosbranden deze zomer enorm hevig waren. Niets is echter minder waar. Wereldwijd was het volgens cijfers van het Global Wildfire Information System zelfs een uitzonderlijk rustig jaar:

Ja maar, in Europa was de situatie toch wel degelijk ernstig? Zelfs dat niet:

De lezer kan hier zelf landen en continenten selecteren. Slechts in Spanje en Frankrijk was de omvang van de branden vrij uitzonderlijk, maar Griekenland en Portugal bijvoorbeeld beleven een vrij rustig jaar. Bedenk ook dat bosbranden heel vaak door menselijk handelen ontstaan. In Frankrijk zijn maar liefst 474 mensen opgepakt vanwege betrokkenheid bij de bosbranden. Het kan gaan om nalatigheid (denk aan peuk weggooien) maar ook om bewuste brandstichting. Natuurlijk waren de omstandigheden voor branden deze zomer door hitte en droogte gunstig. Maar die omstandigheden veroorzaken nog geen brand. Hoe groot een brand wordt hangt ook sterk af van bosbeheer. Er is in veel landen beleid om dood hout in het bos te laten liggen want dat is goed voor de biodiversiteit. Maar meer dood hout betekent meer brandstof bij een brand. Ook is van belang hoe snel een brand ontdekt wordt en hoeveel geld en middelen een land bereid is om in te zetten bij de bestrijding. Het is dus sowieso al vrij onzinnig om bosbranden een-op-een te linken aan klimaatverandering. Hoe dan ook, wereldwijd daalt de trend van het totale afgebrande areaal. Al deze data zijn in een mum van tijd voor iedere leek te vinden. Er is geen excuus waarom Hiemstra zo ongenuanceerd over bosbranden praat.

Rijn
De droogte leidde deze zomer tot historisch lage waterstanden in de Rijn, de Donau en de Po. Op 17 augustus 2026 was de etmaalgemiddelde afvoer bij Lobith met 565 meter per seconde zelfs recordlaag. Jinek en Hiemstra besteden er logischerwijs veel aandacht aan. Maar ook hier ontbreekt de context en de nuance. Komen dit soort lage waterstanden vaker voor en is er een trend te bespeuren? Rob de Vos van de website klimaatgek.nl zocht het uit en het antwoord zal u wellicht toch verbazen.

Bron: klimaatgek.nl

Deze zomer was zoals gezegd een record maar ook in de jaren 1929, 1947,1949, 1953 en 1954 stond de Rijn erg laag. Belangrijker; een analyse van de laagste jaarlijkse waarden sinds 1900 laat geen enkele trend zien! De Vos bekeek tevens de jaarlijkse hoogste waarden en ook die vertonen geen enkele trend:

Bron: klimaatgek.nl

Het KNMI verkondigt al jaren het verhaal dat de zomers droger worden en de winters natter. In de Rijn zien we van die ontwikkeling nog weinig tot niets terug.

Hittedoden
Er was zeker sprake van extreme hitte deze zomer in Europa en dat leidt ontegenzeggelijk ook tot meer hittedoden. Hiemstra meldt een schatting van 35.000 hittedoden in Europa. Ook hier laat hij na genuanceerd en objectief te zijn. Hiemstra is ongetwijfeld bekend met studies uit The Lancet (deze en deze) die laten zien dat er wereldwijd tien keer zoveel mensen sterven aan koude dan aan hitte. De bekende milieueconoom Bjorn Lomborg hamert hier voortdurend op in zijn artikelen en social media-uitingen. Deze zomer plaatste hij de cijfers van Europa op 𝕏:

Bron: Bjorn Lomborg

Extreme hitte (die niet zo vaak voorkomt) is de temperatuur-gerelateerde doodsoorzaak die de minste slachtoffers eist! Er is overigens een uiterst praktische oplossing om sterfte door extreme hitte (die vooral 80-plussers treft) drastisch terug te brengen. Zorg dat kwetsbare groepen beschikken over airconditioning. Hiemstra rept er met geen woord over. Hij wil dat we allemaal minder tanken en geen gehaktballen meer eten.

In Europa blijft het gebruik van airconditioning met 19 procent ver achter bij de VS (76 procent) en Japan (90 procent). De Amerikaanse klimaatwetenschapper Roger Pielke Jr becijferde op zijn Substack dat Europa in 2022 ongeveer 26.000 hittedoden had kunnen voorkomen (van de in totaal 62.000 hittedoden die er in dat jaar zouden zijn geweest) als het dezelfde penetratiegraad van airconditioning had gehad als de VS. Hiemstra neemt het woord airconditioning niet in de mond en ook de algemenere term ‘adaptatie’ gebruikt hij niet. Een gemiste kans.

Klimaatschade
Naast hittedoden heeft Hiemstra ook nog iets te zeggen over schade. Hij zegt: “Volgens economen is er door de droogte in Europa al een economische schade ontstaan van zo’n 180 miljard euro.” Het is tv en er is dus geen tijd voor een bronvermelding laat staan een toelichting. Het is hem vergeven. De bron blijkt een rapport van de Triodos Bank te zijn dat deze zomer verscheen. Dat rapport noemt inderdaad de 180 miljard euro. Maar schade is hier wel een misleidende term. Want door droogte en schade in één adem te noemen, suggereert hij te praten over klimaatschade. Dat is schade door extreem weer, denk aan schade door overstromingen, stormen en ja ook droogte kan schade geven, bijvoorbeeld aan landbouwgewassen. Maar het Triodos-rapport doet heel iets anders, het probeert te schatten wat het effect is van de droge en hete zomer op het bruto nationaal product (bnp), ook door indirecte effecten zoals bijvoorbeeld verminderde productiviteit. Het komt tot een schatting van zo’n 1 procent van het Europese bnp.

Maar waarom niet gewoon vermelden wat we weten over échte klimaatschade. Zoals Roger Pielke Jr in dit artikel uitlegt neemt de voor inflatie gecorrigeerde schade in Europa toe. Maar dat komt omdat de Europese economie sinds 1980 meer dan verdubbelde. Corrigeer je daarvoor dan ontstaat het volgende beeld:

Bron: Roger Pielke Jr

Hier zien we de klimaatschade als percentage van het bnp. Veel variatie van jaar tot jaar, zoals je verwacht omdat het over rampen gaat, maar geen trend. De schade ligt gemiddeld net iets boven 0,1 procent van het bnp. Vervelend maar overkomelijk.

Net als Al Gore in zijn film is Hiemstra lekker selectief te werk gegaan bij wat hij deelde met de kijkers van Eva. Alles was gericht op maximaal effectbejag. Noem gewoon zoveel mogelijk records en extremen, breng die in verband met klimaatverandering (zelfs als dat verband helemaal niet bestaat) en stel vervolgens dat “de kraan dicht moet” (een woordspeling die hij eerder in de zomer bij EenVandaag gebruikte). Elke nuance ontbreekt. Uiteraard mag Hiemstra persoonlijke opvattingen hebben, maar ze op deze demagogische wijze de ether ingooien bij nota bene de publieke omroep (Eva wordt uitgezonden door de AVROTROS) is ongekend. Een klacht indienen bij de Ombudsman ligt voor de hand. In zo’n klacht valt er nog veel meer te zeggen, bijvoorbeeld over het gebrek aan trends in extremen wereldwijd, dat gerapporteerd is door het IPCC maar dat door Hiemstra gemakshalve genegeerd wordt. Roger Pielke Jr heeft sinds kort een website geopend waarin hij al deze trends heel gemakkelijk inzichtelijk maakt. Je kunt daar in één oogopslag zien dat met uitzondering van hitte (meer) en koude (minder) er verder nagenoeg geen trends te bespeuren zijn in extremen:

Bron: Roger Pielke Jr

Hiemstra deed tevens nog een ‘RCP8.5-je’. Hij toonde beelden uit het NOS Journaal van 20.00 uur waarin Peter Kuipers Munneke de zomertemperaturen doortrekt naar de toekomst aan de hand van de KNMI-scenario’s. Hij suggereert op basis van het hoge uitstootscenario dat dit soort hete zomers straks heel gewoon zullen zijn. Maar dat hoge scenario, RCP8.5 geheten, is onlangs afgeserveerd door zelfs het IPCC. Bij Indepen schreef ik er in mei 2026 over. Op de Clintel-website waarschuwde ik toen al dat dit scenario “dood is maar nog niet begraven”. Het KNMI weigert ook na Kamervragen van Henk Vermeer van BBB afstand te nemen van dit doemscenario en zo duikt het via de NOS ook weer op bij Eva, zonder enige kanttekening aan te brengen.

Klimaatwetenschap nog geloofwaardig?

Tot slot, wat mij persoonlijk het meest verbaast en teleurstelt is de totale stilte vanuit de klimaatwetenschap. Zoals gezegd, de data en grafieken die in dit artikel getoond worden ter nuancering en ontkrachting van Hiemstra’s betoog zijn in dit AI-tijdperk in een handomdraai te vinden. Klimaatwetenschappers weten dat Hiemstra hier ver over de grens van het geloofwaardige heen gaat. Ze zwijgen enerzijds omdat ze het vermoedelijk eens zijn met zijn politieke boodschap (“stoppen met fossiel”) en anderzijds omdat ze waarschijnlijk bang zijn voor de reputatieschade die ze kunnen oplopen als ze publiekelijk tegen hem ingaan (“je bent  toch geen klimaatontkenner?”). Met die houding verspeelt de klimaatwetenschap echter haar geloofwaardigheid.

Roger Pielke Jr, die in dit artikel meerdere malen genoemd is, spreekt op zondag 11 oktober in Driebergen. Tickets zijn hier online te boeken.

Voor Extinction Rebellion zijn datacenters de ultieme vertolking van de zondige, kapitalistische samenleving en mogen ze dus niet gebouwd worden. Energiebedrijven zitten er echter om te springen, want oh ironie, er wordt meer groene stroom opgewekt dan er vraag naar is. Tegelijkertijd krijgen burgers te horen dat ze meer stroom vragen dan het net zou aankunnen.

De hypocrisie van Exctinction Rebellion

De ‘vreedzame’ actiegroep Exctinction Rebellion (XR) gooide half juli ’s nachts ballonnen met chemicaliën op de fundering van een in aanbouw zijnde groot datacenter van Microsoft in Amsterdam Westpoort. In NRC vat een woordvoerder van XR samen waarom de organisatie het gemunt heeft op de datacenters: “Het vernietigen van natuur en mensen, het verspillen van water en stroom, terwijl er grote tekorten zijn, de antidemocratische macht van de allerrijkste mensen en de allergrootste bedrijven, onderdrukking en genocide – vergeet niet dat Microsoft in Middenmeer surveillancedata over Palestijnen opsloeg. De wereld staat in de fik, en wij bouwen nóg een datacenter. Het moet stoppen.”

Kortom, alle problemen in de wereld komen voor XR samen in datacenters. Een woordvoerder van Pure DC, het bedrijf dat de datacenters bouwt, wil “in de kantlijn” opmerken dat Extinction Rebellion meerdere “websites, fondswervingskanalen, nieuwsbrieven en sociale media-accounts heeft op Facebook, Instagram, TikTok, 𝕏, Bluesky, YouTube en Telegram – diensten die allemaal op datacenters leunen. Het is hypocriet om tegen iets te protesteren terwijl je er ook van profiteert.” Zo is het maar net. De actievoerders van XR dragen ook allemaal kleding.

AI als een economische kans?

Ondertussen droomt de Nederlandse ondernemer Han de Groot in de Volkskrant openlijk over zijn plan om een gigantische AI-fabriek te bouwen op een braakliggend stuk land in de Rotterdamse Europoort. Dat datacenter zou, als het helemaal voltooid is, meer stroom gaan gebruiken dan alle 200 datacenters die Nederland nu telt. Hij ziet AI vooral als een economische kans. “We hebben het veel over soevereiniteit, maar weinig over ons verdienvermogen. Met een gigafabriek kun je miljarden omzet naar Nederland halen, en dus miljoenen aan extra belastingen voor de schatkist.”

De Groot heeft een punt. Nederland en Europa zijn met hun veel te ambitieuze klimaatpolitiek bezig om hele sectoren in de economie om zeep te helpen. Chemie, raffinage, staalindustrie en in Duitsland de automobielindustrie (VW kondigde onlangs aan 100.000 te willen schrappen), het staat allemaal zwaar onder druk en de vraag is hoe lang deze sectoren nog kunnen overleven. In Nederland ligt landbouw, en dan met name de veeteelt, ook sterk onder vuur, mede als gevolg van een geconstrueerd stikstofprobleem. Hoe ziet de Nederlandse economie er straks uit als al deze sectoren weg of sterk geslonken zijn? Hoe behouden we welvaart?

Het ligt voor de hand om in ieder geval op het gebied van AI te proberen met de vaart der volkeren mee te gaan. Ook de politiek lijkt in te zien dat de boot niet gemist mag worden. Nota bene een Kamerlid van PRO diende een motie in die de regering verzoekt “om verschillende scenario’s uit te werken voor de ruimte en rekenkracht die nodig zijn om Nederland strategisch te positioneren binnen Europa op het gebied van AI”. Dezelfde PRO die hard inzet op klimaatneutraliteit in 2050.

Stroomverbruik datacenters

Datacenters gebruiken uiteraard stroom, soms veel stroom. Op dit moment gebruiken alle datacenters tezamen ongeveer 5 procent van ons totale elektriciteitsverbruik. Bedenk dan dat elektriciteit slechts 20 procent uitmaakt van ons totale energieverbruik. Kortom; datacenters zijn goed voor één procent van ons totale energieverbruik. Ter vergelijking; de verwarming van huizen en gebouwen is goed voor 20 procent van ons energieverbruik. Er zijn verschillende prognoses in omloop over hoe het stroomverbruik tot 2030 gaat toenemen, maar erg spectaculair is die toename nou ook weer niet. Zie de onderstaande afbeelding afkomstig van Martien Visser:

 

 

Zoals we eerder meldden bij Indepen is het stroomverbruik in Nederland al jaren min of meer constant of zelfs licht dalende. Tegelijkertijd horen we vrijwel dagelijks van experts over de nijpende netcongestie (het net zou overvol zitten), mede doordat we met z’n allen steeds meer stroom zouden verbruiken. Het is uitermate twijfelachtig of dat wel zo is. Veel aannemelijker is het dat de netcongestie veroorzaakt wordt door de almaar groeiende hoeveelheid wind- en zonnestroom die op het net gezet moet worden.

Dat geeft op winderige dagen enorme pieken die het net simpelweg niet aankan. Hoewel energiebedrijven en netbeheerders die cijfers niet prijsgeven, becijfert diezelfde Martien Visser dat op dit moment jaarlijks zo’n tien procent van de productie aan zon en wind moet worden afgeschakeld (een eufemisme voor weggegooid, of met een duurder woord curtailment genoemd). In het hierboven genoemde artikel voor Indepen stel ik dan ook dat we geen stroomtekort hebben maar een stroomoverschot. En dan te bedenken dat de overheid er 70 GW aan wind wil bijplaatsen op de Noordzee, iets wat Visser een “sprookje” noemt.

Meer of minder stroom?

Geheel in dit plaatje past de verzuchting op 19 juli 2026 in het FD van de topman van Eneco, Martijn Hagens, dat we te weinig economische groei hebben. “Eneco-topman: Zet meer datacenters neer om economische groei en vraag naar stroom te stimuleren”, was de opmerkelijke kop boven het stuk. Dus terwijl u en ik vrijwel dagelijks te horen krijgen dat we minder stroom moeten vragen van het net, vraagt de topman van Eneco juist om meer vraag! De auteur van het stuk leek de ironie hiervan te ontgaan.

Maar het past allemaal naadloos in de analyse die we eerder maakten. Nederland kampt met een overschot aan groene stroom en die datacenters zijn hard nodig om die stroom niet te hoeven weggooien. Die groene stroom veroorzaakt ook de netcongestie, maar daarvan geven ze ons als burgers liever de schuld, want wij mogen straks de 270 miljard euro gaan betalen die nodig is om het stroomnet uit te breiden.

Er is een zeer invloedrijke lobbyclub in Europa, opgericht en gevestigd in Den Haag, waar u vast nog nooit van gehoord heeft: de European Climate Foundation. Met een budget van honderden miljoenen euro’s per jaar, afkomstig van Amerikaanse miljardairs, lobbyt zij succesvol voor klimaatneutraliteit in Europa. In de media blijft het oorverdovend stil over deze club.

Als directeur van stichting Clintel krijg ik via social media wekelijks beschuldigingen naar mijn hoofd geslingerd over onze financiering. We zouden door de olie-industrie betaald worden om  desinformatie over klimaat te verspreiden. Dat narratief werd vakkundig de wereld ingeslingerd al vlak nadat Clintel werd opgericht in 2019, door de onderzoekredacties van Follow The Money (FTM) en tv-programma Pointer, dat ook tweemaal een uitzending aan ons wijdde, omdat we volgens hen, ondanks ons jonge bestaan, “zo invloedrijk” waren. Google maar eens ‘Follow The Money Clintel Guus Berkhout Shell en dit is het AI-resultaat:

Onderzoek van Follow the Money en Pointer legt een financieel oliespoor bloot van de fossiele industrie naar het klimaatsceptische platform Clintel van Guus Berkhout. Berkhout ontving miljoenen van tientallen oliebedrijven, waaronder Shell, voor zijn Delphi Consortium, waarvan een deel werd ingezet voor klimaatsceptisch werk.

Een “financieel oliespoor”, je moet het de journalisten van Pointer en FTM nageven, ze weten taal effectief in te zetten om het ‘juiste’ beeld op te roepen. Pointer stelde in hun tweede uitzending in 2022 doodleuk dat Clintel wordt betaald door de olie-industrie. Ik was de leugens van Pointer zat en begon met een klein budget een rechtszaak tegen Pointer, dat (met publiek geld) verdedigd werd door twee Zuidas-advocaten. De rechter tikte Pointer op dit punt toch op de vingers, maar Clintel verloor alsnog de rechtszaak omdat de rechter vond dat onze voorgestelde rectificatie niet goed was. Voor veel mensen maakt het echter niet uit, ‘betaald door de olie-industrie’ blijft de gemakkelijkste manier om ons aan de kant te schuiven.

European Climate Foundation

Het totale budget van Clintel varieert de laatste jaren tussen de 2 en de 2,5 ton per jaar. Het is afkomstig van vrijwel uitsluitend particuliere donateurs. In de wereld van de fondsenwerving zijn dat geen bedragen waar men van achterover zal slaan. Als de olie-industrie ons al zou financieren (niet dus), dan hebben ze er wel erg weinig voor over. In Nederland beschikt alleen al Milieudefensie over een jaarbudget van zo’n 30 miljoen euro waarvan bijna 3 miljoen euro rechtstreeks van de overheid komt.

Maar vandaag wil ik het hebben over een andere organisatie, de European Climate Foundation, (ECF) opgericht en gevestigd in Den Haag in 2008. Vraag tien willekeurige passanten op straat of ze deze club kennen en het antwoord zal vrijwel altijd ontkennend zijn. Dat is ook precies de bedoeling. Deze club fungeert als een doorgeefluik van lobbygeld van vooral Amerikaanse filantropen. Hoeveel geld? Heel veel! De ECF ontving volgens haar eigen aangifte in het kader van de ANBI-status in 2023 maar liefst 275 miljoen (!) euro aan fondsen van andere non-profit organisaties. Hier een overzicht van organisaties die hen miljoenen schenken, afkomstig van hun eigen website:

We zien een aantal hele grote Amerikaanse fondsen zoals de Rockefellers Brothers Fund (totaal vermogen ongeveer 1,4 miljard dollar, jaarlijkse uitgaven in de orde van 80 miljoen dollar), de William and Flora Hewlett Foundation (vermogen 14,2 miljard dollar, jaarlijks 625 miljoen dollar  besteed aan fondsen) en Bloomberg Philantropies van miljardair Michael Bloomberg (geschat vermogen circa 12,1 miljard dollar, geschatte jaarlijkse donaties in de orde van 3,7 miljard dollar mondiaal). Maar we zien ook Porticus en de Laudes Foundation, beide eigendom van de Brenninkmeijer-familie (van de C&A-keten). En de Nationale Postcodeloterij niet te vergeten.

DeSmog

De missie van de European Climate Foundation is heel duidelijk. Van hun eigen website: “Mensen in de hele samenleving in staat stellen om een wereld te creëren die klimaatneutraal is. Wij zijn Europa’s grootste klimaatfonds. Samen met honderden partners katalyseren we klimaatactie en bouwen we aan een veilig, veerkrachtig en democratisch Europa.”

Hoe succesvol zijn ze? Volgens het artikel ‘Revealed: Ed Miliband and the shady funding of net zero’ in de Britse krant The Spectator zeer succesvol: “Het heeft op verbluffende wijze succes geboekt in het beïnvloeden van beleid, het sturen van het debat en het via de rechter overrulen van democratisch gekozen regeringen. Het heeft olie- en gaswinning in de Noordzee geblokkeerd, energieprijzen hoog gehouden en ons steeds afhankelijker gemaakt van Chinese technologie.” ‘Het’ slaat in dit geval op meer dan alleen de European Climate Foundation, een breder netwerk van soortgelijke foundations, die nauw met elkaar verweven zijn.

Om te zien hoe dit werkt het volgende voorbeeld. De Engelse website DeSmog is een ‘journalistiek’ platform dat vrijwel iedere klimaatscepticus in de wereld kritisch in de gaten houdt (beter gezegd: probeert te besmeuren). Als je nog niet besproken bent door DeSmog, dan tel je echt niet mee als klimaatscepticus, zeg maar. Dus Clintel krijgt er aandacht en twee Nederlandse journalisten schreven een uitgebreid artikel over het Clintel-congres in Roelofarendsveen in 2024. DeSmog wordt onder andere gefinancierd door:

• de Joseph Rowntree Charitable Trust (een grote Britse stichting, meerdere subsidies van meer dan 400.000 pond in recente jaren),
• de Polden Puckham Charitable Foundation,
• de Climate Emergency Collaboration Group,
• de Minor Foundation (Noorse filantropische stichting, steunt klimaatjournalistiek).

Dus op het eerste gezicht geen financiering vanuit de European Climate Foundation. Maar wie zit er achter die Climate Emergency Collaboration Group (CECG)? De CECG is zelf weer een samenwerkingsverband van grote klimaatfilantropische organisaties waaronder de IKEA Foundation, het Rockefeller Family Fund en het Rockefeller Brothers Fund, en die financieren op hun beurt ook weer de European Climate Foundation (ECF). De ECF financiert ook het Britse journalistieke platform Carbon Brief dat uitgebreide stukken publiceert over klimaatwetenschap en klimaatbeleid. Ze schrijven: “Wij zijn dankbaar voor de steun van de European Climate Foundation en de Meliore Foundation, die ons filantropisch financieren. In het kader van transparantie maken wij vrijwillig bekend dat deze financiering in totaal £1.892.421 bedroeg voor 2025.”

Carbon Brief is daarmee een van de meer dan 700 organisaties die financiering van de ECF ontvangen en is ook in ieder geval een stuk transparanter dan de ECF zelf. Die geeft niet prijs hoeveel geld ze van welke donateur ontvangen en ook niet hoeveel geld er naar welk doel gaat.

Geheimzinnige organisatie

De geheimzinnigheid rond deze organisatie viel ook de Franse, in Brussel woonachtige journaliste Florence Autret op. Zij vroeg een interview aan met de CEO van de ECF, de Française Laurence Tubiana, die een geschat jaarsalaris ontvangt van 500.000 euro. Zij wordt wel omschreven als de architect van het Klimaatakkoord van Parijs dat in 2015 werd gesloten en dat de basis heeft gelegd voor het huidige Net Zero-beleid in 2050. Na maanden proberen kreeg ze te horen dat een interview er niet in zat. Toch lukte het Autret een goed beeld van de ECF te schetsen in een serie lange artikelen op haar website (dus niet in een mainstream krant!). De eveneens Belgische blog Firebreak vertaalde haar lange stuk in vijf grondige artikelen. Het eerste artikel begint met de volgende samenvatting: “In de afgelopen tien jaar heeft een mysterieuze organisatie, gecontroleerd door een handvol filantropische miljardairs, de Europese “civil society” overgenomen. Met andere woorden: ze hebben de Europese Unie overgenomen.”

In haar stukken wijst Autret op de enorme lobbykracht van de ECF. Een grafiek uit een door de ECF gefinancierd rapport duikt binnen enkele weken een-op-een op in een rapport van de Europese commissie zelf, maar dan zonder bronvermelding.

Wie ontvangen subsidies van de European Climate Foundation (ECF)?

Tot de belangrijkste ontvangers van ECF-subsidies behoort het European Environment Bureau (EEB), zelf weer een coalitie van ngo’s en een van de grootste lobbyorganisaties in Brussel. Het EEB heeft een jaarbudget van 5,6 miljoen euro en maar liefst 32 geaccrediteerde activisten in het Europees Parlement. Ter vergelijking: CEFIC, de belangenorganisatie van de gehele Europese chemische industrie, heeft er 39. Geaccrediteerd zijn betekent dat je vrij het Parlement kunt binnenlopen, alle openbare vergaderingen kunt bijwonen, door de gangen van de kantoren van Europarlementariërs en hun assistenten kunt lopen en gebruik kunt maken van de cafés en kantines. Het is ook een vereiste om een gesprek aan te vragen met een ambtenaar, een Eurocommissaris of een kabinetslid van de Europese Commissie.

Een andere belangrijke ontvanger van ECF-subsidies is CAN Europe, de Europese tak van het Climate Action Network. Deze koepelorganisatie is een belangrijke speler in de ‘civil society’ tijdens de jaarlijkse klimaatconferenties van de Verenigde Naties (COP’s). CAN Europe beweert 1.500 ngo’s te bundelen en 47 miljoen burgers te vertegenwoordigen. De ECF is veruit de grootste financier: in 2021 droeg zij 2,5 miljoen euro bij aan een totaalbudget van 4,5 miljoen euro. Zowel CAN Europe als het EEB beschikken over twee van de grootste lobbybudgetten binnen de EU, vergelijkbaar met die van grote financiële en industriële verenigingen en Big Tech.

Shell als voormalig werkgever

In Nederland zijn de traditionele media oorverdovend stil over de European Climate Foundation. Follow The Money noemde de ECF eind vorig jaar wel een keer in een kader bij een artikel getiteld “Amerikaanse bedrijven en miljardairs beïnvloeden EU-beleid via denktanks”.

Het artikel stelt: “‘De hoeveelheid geld die uit de VS komt, is schokkend. Het is in feite structurele buitenlandse inmenging, al tientallen jaren,’ zegt politicoloog Inderjeet Parmar, die uitgebreid onderzoek heeft gedaan naar denktanks.”

Het artikel beperkt zich tot de rol van denktanks en de verwijzingen naar de ECF zijn zo summier dat de omvang van de invloed van deze club de FTM-lezer ongetwijfeld zijn ontgaan. Verder moeten we het in Nederland hebben van de ‘alternatieve’ media. Wouter Roorda schreef twee lange stukken over de ECF en CAN Europe voor Wynia’s Week. Financieel journalist Arno Wellens haalde een keer uit naar de ECF vanwege een door hen gefinancierd TNO-onderzoek waarin koken op gas vanwege de uitstoot van fijnstof als erg gevaarlijk werd bestempeld.

In het artikel over Clintel maakt Follow The Money er een heel ding van dat Guus Berkhout van 1965 tot 1971 voor Shell werkte (hij werkte daarna 40 jaar aan de TU Delft). Maar bij de European Climate Foundation lijkt Follow The Money dat helemaal niet te interesseren. De oprichter en eerste CEO van de ECF is namelijk Jules Kortenhorst. Hij werkte na zijn studie economie aan de Erasmus Universiteit eerst acht jaar bij Shell, zat daarna twee jaar in de Tweede Kamer namens het CDA en begon meteen daarna in 2008 de European Climate Foundation.

Gemiste kans

Een beginnend Clintel met amper budget was voor de Nederlandse media genoeg aanleiding om er meerdere journalisten op te zetten. Diezelfde media slaan totaal niet aan op een al veel langer bestaand donkergroen lobbynetwerk, dat beschikt over honderden miljoen euro’s per jaar – voornamelijk afkomstig uit de VS – en dat van grote invloed is op het klimaat- en energiebeleid in Europa. Dit introducerende artikel maakt één ding duidelijk. De afwezigheid van de ECF in de Nederlandse media is een gemiste kans. Ik roep Follow The Money op een team van journalisten op dit dossier te zetten. Ik ben de eerste die het boek waartoe dat kan leiden zal kopen.