Politiek en ‘wetenschap’: een giftige combinatie

Je zult maar als ambtenaar in je ivoren toren steeds maar weer nieuwe ideeën moeten aanleveren om de immense ambtenarenmoloch in leven zien te houden. In deze van de realiteit afgesloten modelwereld, alwaar miljarden euro’s verspild worden aan nooit kloppende computermodellen over klimaat, stikstof en zeespiegelstijging, en die dan weer geen enkele rol spelen als de miljarden naar corrupte regimes kunnen worden doorgeschoven, werken spreadsheet-koningen zonder enig gevoel. In die wereld moet een waar eureka-moment hebben plaatsgevonden toen ijverige spreadsheetkoningen ontdekten dat er nog 60 miljoen euro extra te halen valt.

Die 60 miljoen euro moet gehaald gaan worden bij ouders met kinderen. Die ouders, die over hun verdiende geld al tot wel 49,5 procent loonbelasting hebben betaald, die mogen bij de gratie van Den Haag tot dusverre maximaal een ‘dikke’ 6.908 euro jaarlijks aan hun kinderen ‘schenken’. Is het meer dan die 6.908 euro dan wil vadertje Staat nog weer even meegraaien, 10 procent om precies te zijn, en 20 procent als het meer dan 158.000 euro betreft. Dus van iedere 1000 euro boven dat bedrag moet er minimaal 100 euro naar Den Haag. Er zijn wat eenmalige uitzonderingen zoals voor een woning of studie.

De vraag is waar in al die plannen extra geld geïnd gaat worden. Is het bij de enkeling die meer dan 158.000 euro ontvangt om een karige bovenwoning te kopen? Of gaat men de jaarlijkse 6.908 euro aanpakken? Als ouders het collegegeld betalen, wordt dat dan ineens een schenking waar vadertje Staat ook zijn deel van wil hebben? De scooter voor zoonlief wordt bij de dealer al extra belast door Den Haag? Of als dochterlief van papa een tweedehands autootje krijgt ontvangt niet alleen de dealer de aankoopprijs maar casht Den Haag ook?

Het maakt allemaal niet uit. Het feit dat reeds belast geld nogmaals belast wordt (als schenking of als erfenis) getuigt van een ernstige tekortkoming in het ambtelijke begrip dat ouders hun kinderen op weg willen helpen, hoe klein of groot dan ook. In andere (enigszins beschaafde) landen begrijpen ze dat wel: Italië grijpt in bij een miljoen, Spanje is grotendeels onbeperkt, Oostenrijk is onbeperkt, Duitsland 800.000 euro per 10 jaar en Frankrijk 200.000 euro per 15 jaar. Alleen de Nederlandse overheid casht al vanaf 6.908 euro, en is nog altijd niet tevreden.

Laten we 100 ambtenaren extra aannemen om ouders te gaan monitoren of ze zich wel aan de nieuwe belastingregels houden, banken mogen meewerken uiteraard… cash kunnen de kinderen niet uitgeven want dat is al als crimineel gelabeld door overheid en banken.

Mocht u ergens in de jaren 2020-2022 geslapen hebben en nu langzaam ontwaken dan is een blik op de griep- en coronacijfers van de laatste jaren wellicht een eye-opener. In Nederland woedt namelijk, net als ieder ander jaar, een griepgolf. Dit keer overigens niet zomaar eentje, zelfs jongeren zijn flink ziek, en eigenlijk best wel lang. Op TikTok vooral klagende jeugd onder het kopje ‘griep’, ze hebben immers geen ander communicatiemiddel. Die jeugd verhaalt dat ze nog nooit zo ziek zijn geweest. Hopelijk gaan ze niet naar opa en oma, die zijn immers nog veel kwetsbaarder en als die besmet worden is de ramp niet te overzien.

Om te voldoen aan een griepgolf horen gedurende twee weken meer dan 53 mensen van de 100.000 naar de huisarts te gaan met ‘griepachtige’ verschijnselen. Dat zijn dus mensen die zo ziek zijn dat paracetamol niet meer werkt en die zich nog nét zwaar ziek bij de huisarts kunnen melden, mits deze uiteraard nog ruimte heeft. Het RIVM meldt op zijn website bijvoorbeeld: “de piek van 2024/2025 is vergelijkbaar met die van 2018/2019.”

2018, het jaar waarin Diederik Gommers wist te melden dat de IC’s overspoelden maar er geen haan naar kraaide. Het RIVM vervolgt: “Ook is duidelijk te zien dat dit aantal in de jaren tijdens de COVID-19 pandemie lager lag.” Huh? Maar toen was er toch sprake van een pandemie, een wereldwijde epidemie, lockdowns, afstand houden, mondkapjes? Kijken we naar de rioolwatercijfers, in 2021 en 2022 een belangrijke indicator voor maatregelen, dan zien we een enorme piek in 2023/2024 van corona-deeltjes, wel vijf keer zo hoog als in de ‘echte’ coronajaren ervoor, maar geen maatregelen?

Maar hoe zit het dan met de IC’s? Het RIVM meldt: “in tegenstelling tot de griepsurveillance in de eerste lijn, bestaat er nog geen systeem voor surveillance van ernstige ziekte ten gevolge van griep, zoals opname in het ziekenhuis of overlijden.” Wie dat naast het RIVM ook bewaakt is het Nivel, maar die meldt op zijn website dat ze dat niet meer monitoren: “Vanwege beperkte publieke middelen is de keuze gemaakt dat de traditionele rapportage over griepachtige klachten (influenza-achtig ziektebeeld, IAZ) stopt.” Dan maar eens een kijkje nemen bij het LCPS, die bewaken tenslotte de situatie en spreiding in de ziekenhuizen. Hier lezen we: “Passend bij het huidige COVID-beeld is er in samenspraak met de ziekenhuizen besloten om per 1 juni 2024 te stoppen met het dagelijks publiceren van de landelijke COVID-cijfers.” Maar in 2024/2025 piekten de COVID-cijfers volgens het RIVM, vreemd toch?

Indicatoren voor de ernst van een griepepidemie zijn het aantal mensen die zich doodziek bij de huisarts melden en de bezetting van de IC’s als gevolg daarvan. Dat laatste weten we nu alleen niet. Lig je thuis op de bank te snotteren, dan weten we dat ook niet.

Om juist dát in kaart te brengen ga je iedereen met griepachtige klachten testen. Dat doe je door binnen één dag (duurt normaal maanden…) een testprotocol goed te keuren, in allerijl ‘teststraten’ op te zetten en door bij supermarkten en scholen ‘testsetjes’ in de aanbieding te gooien. En iedereen die met dat testje ‘positief’ test is ‘besmet’, ook al werkt zo’n in allerijl goedgekeurde test ook positief op een mango. Die cijfers, waarbij iedereen zich opeens gaat testen, die cijfers tel je op bij de cijfers van de mensen die zich tot bij de huisarts wisten te slepen met hun griepachtige klachten en dan krijg je opeens hele grote getallen. Vervolgens meld je iedereen dat, als je met zo’n positief testresultaat op de bank ligt te snotteren, een café, een theater of een restaurant wil bezoeken, in potentie ook nog op de IC kan belanden.

Déjà vu? Gelukkig weten we die cijfers nu niet…

Complot? Helemaal niet. Alleen als álle omringende landen volgens datzelfde patroon zouden werken is er sprake van een complot, en dat is anno 2026 niet het geval. We meten niet tot in de huiskamer, we houden de cijfers niet meer bij en het leven gaat gewoon door, al klagen er wel wat pubers op TikTok.

Het woord ‘complottheorie’ is tegenwoordig ruwweg het meest gebruikte diskwalificatiemiddel in het publieke debat. Wie de officiële lezing van het stikstofverhaal in twijfel trekt bijvoorbeeld, wordt als een complotdenker aangeduid. Wie vraagtekens plaatst bij het model AERIUS en kritische depositiewaarden (KDW), wordt onder de categorie van anti-institutioneel extremisme geschaard, en daarmee als een potentieel gevaar voor de stabiliteit van de Nederlandse democratie aangeduid.

Zie bijvoorbeeld ‘Herkennen, duiden, handelen: complottheorieën en anti-institutioneel gedachtegoed’ van het informatieknooppunt Contraterrorisme, Extremisme en Radicalisering (CTER) en ‘Bevorderen, Beschermen, Bestrijden Nationale Extremismestrategie 2024-2029’ van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV).

Ook enkele onderzoekers van universiteiten laten zich niet onbetuigd. Als we hen moeten geloven verspreiden sommigen, zoals de auteur dezer, desinformatie over de ‘stikstofcrisis’. De term wetenschapsontkenning wordt daarvoor ingezet.

We bevinden ons dus in een tijdperk waarin geëigende kritische reflectie, een basiskenmerk van elk wetenschappelijk discours, al heel snel in het verblindende licht van de complotschijnwerper van overheidsinstanties en de academia terecht komt.

Heeft de overheid zelf een complot gecreëerd rondom stikstof?

Maar wat nu als de Nederlandse overheid en haar instituties zélf het stikstofverhaal als complot ‘in de markt’ hebben gezet? Niet de boer. Niet de burger. Niet de blogger of columnist, maar de overheid zelf. Ik stel de vraag niet lichtzinnig. Ik stel haar op basis van wat de overheid zelf schrijft in bijvoorbeeld haar eigen coalitieakkoord.

Wie dat akkoord leest ziet een tekst die alle complotkenmerken heeft: een allesomvattend probleem, een helder gedefinieerde vijand, een verlossend toekomstbeeld, en een absolute weigering om de eigen aannames onder kritiek te stellen ondanks de vele kritische noten die ondergetekende en anderen met mij hebben gekraakt. Dit wordt gezegd over stikstof:

“Het stikstofprobleem houdt de agrarische sector in grote onzekerheid, belemmert de ontwikkeling van onze economie en gaat ten koste van de natuur. Onze keus is helder: we kiezen voor een toekomstbestendige landbouw, een sterke natuur en een toekomstgericht voedselsysteem.” (pagina 20)

Het stikstofprobleem houdt de agrarische sector in grote onzekerheid. Pardon? Het is niet het ‘stikstofprobleem’ dat de agrarische sector in onzekerheid houdt. Het zijn de provinciale en landelijke overheden die boeren in onzekerheid storten door hen met onteigening te bedreigen, gebruik makend van ondoorgrondelijke AERIUS-stikstofdepositieberekeningen die een precisie suggereren die helemaal niet bestaat.

Het debacle van Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG) laat zien dat overheden zich graag verschuilen achter de drogreden dat een “beter (juridisch geborgd) alternatief model voor AERIUS op dit moment niet beschikbaar is.” Ondergetekende en collega’s hebben recentelijk het UPLG van snoeiharde kritiek voorzien.

Evenzo wordt de economie belemmerd door het stikstofbeleid van de overheid, niet door een bepaald stikstofmolecuul. Het is de overheid die bouwprojecten stilzet. Helaas speelt de rechterlijke macht hier een aantoonbaar dubieuze rol.

Rekeninstrument AERIUS kan de werkelijkheid niet benaderen

Ik heb op mijn blog (https://jaaphanekamp.com/) AERIUS al veelvuldig inhoudelijk bekritiseerd onder verwijzing naar wetenschappelijke studies. Ik zal dat allemaal niet herhalen. Wat we nu zeker weten – we hebben de ‘bonnetjes’ in de vorm van de validatiestudies – is dat dit model output levert met nul en generlei waarde (zie onze 2022-studie hierover). De metafoor van een ‘verstikkende stikstofdeken’ is niets meer dan een waandenkbeeld van personen die blindelings geloven in de nauwkeurigheid van het AERIUS-model.

In 2020 had het adviescollege Meten en Berekenen Stikstof al voorzichtig gemeld dat “AERIUS, voor zover dat gebruikt wordt voor vergunningverlening, in zijn huidige vorm, niet doelgeschikt is.” (pagina 9)

Maar de overheid en de rechterlijke macht doen alsof die getallen de werkelijkheid zijn: de kaart is het landschap. De overheid behandelt abstracties omgeven met enorme onzekerheden – dat geldt ook en juist voor stikstofemissies en teeltvrije zones – als concrete en precieze feiten en handelt daar vervolgens ook naar, met alle destructieve consequenties van dien voor de burger en de samenleving als geheel.

De overheid wijst dus naar ‘stikstof’ alsof het een autonoom kwaad betreft terwijl het de overheid zelf is die het probleem heeft geconstrueerd, het beleid heeft ontworpen, het debacle continueert en de boer vervolgens de rekening presenteert.

Dat is zoiets als een pyromaan die klaagt over rook- en stankoverlast nadat hij de brand heeft aangestoken.

Met het huidige coalitieakkoord, die de veelzeggende titel draagt ‘Bouwen aan een beter Nederland’, tracht de aanstaande nieuwe regering de moeder aller complotten te slijten aan de Nederlandse samenleving; de utopie. Het ‘oude’ voldoet in hun ogen niet en moet vervangen worden door het ‘betere nieuwe’, zonder enig hard bewijs dat ‘het nieuwe’ überhaupt aan de verwachtingen kan voldoen.

Het coalitieakkoord is het projecteren van een heilsverwachting op een politiek programma: als we maar genoeg modelleren, genoeg geld uitgeven, genoeg boeren uitkopen (preciezer: hun land ontvreemden). De overheid als verlossingsinstantie belooft het natuurparadijs dat niets met de werkelijkheid te maken heeft. Anders gezegd; de overheid verdedigt een technocratisch geloofssysteem met religieuze ijver, die elk tegenargument absorbeert of diskwalificeert, en is bereid hele sectoren te ontmantelen op basis van modelmatige ficties.

Oude wijn in nieuwe zakken

Kritische depositiewaarden mogen dan verdwijnen van het nieuwe kabinet maar worden vervangen door emissiegetallen die met evenveel gefabuleerde precisie moeten worden ingezet.

Het resultaat van dit overheidscomplot tegen de agrarische sector is een krimpende voedselproductie en een toenemende afhankelijkheid van import. Alsof de wereld een baken van politieke stabiliteit is. De consequenties zijn voor de samenleving, die gefragmenteerd en verarmd achterblijft.

Dat laatste is overigens geen argument tegen het stikstofbeleid maar is juist een aanbeveling. Zo werkt nu eenmaal het utopische complotdenken. Daar heb ik mijn dissertatie ‘Utopia and Gospel’ uit 2015 aan gewijd. C.S. Lewis vat het prachtig en angstaanjagend samen in zijn ‘De afschaffing van de mens’: “Wat wij de macht van de mens over de natuur noemen, blijkt macht te zijn die door sommige mensen over andere mensen wordt uitgeoefend, met de natuur als instrument.”