’Windmolens goed voor natuurherstel’

Er is een zeer invloedrijke lobbyclub in Europa, opgericht en gevestigd in Den Haag, waar u vast nog nooit van gehoord heeft: de European Climate Foundation. Met een budget van honderden miljoenen euro’s per jaar, afkomstig van Amerikaanse miljardairs, lobbyt zij succesvol voor klimaatneutraliteit in Europa. In de media blijft het oorverdovend stil over deze club.

Als directeur van stichting Clintel krijg ik via social media wekelijks beschuldigingen naar mijn hoofd geslingerd over onze financiering. We zouden door de olie-industrie betaald worden om  desinformatie over klimaat te verspreiden. Dat narratief werd vakkundig de wereld ingeslingerd al vlak nadat Clintel werd opgericht in 2019, door de onderzoekredacties van Follow The Money (FTM) en tv-programma Pointer, dat ook tweemaal een uitzending aan ons wijdde, omdat we volgens hen, ondanks ons jonge bestaan, “zo invloedrijk” waren. Google maar eens ‘Follow The Money Clintel Guus Berkhout Shell en dit is het AI-resultaat:

Onderzoek van Follow the Money en Pointer legt een financieel oliespoor bloot van de fossiele industrie naar het klimaatsceptische platform Clintel van Guus Berkhout. Berkhout ontving miljoenen van tientallen oliebedrijven, waaronder Shell, voor zijn Delphi Consortium, waarvan een deel werd ingezet voor klimaatsceptisch werk.

Een “financieel oliespoor”, je moet het de journalisten van Pointer en FTM nageven, ze weten taal effectief in te zetten om het ‘juiste’ beeld op te roepen. Pointer stelde in hun tweede uitzending in 2022 doodleuk dat Clintel wordt betaald door de olie-industrie. Ik was de leugens van Pointer zat en begon met een klein budget een rechtszaak tegen Pointer, dat (met publiek geld) verdedigd werd door twee Zuidas-advocaten. De rechter tikte Pointer op dit punt toch op de vingers, maar Clintel verloor alsnog de rechtszaak omdat de rechter vond dat onze voorgestelde rectificatie niet goed was. Voor veel mensen maakt het echter niet uit, ‘betaald door de olie-industrie’ blijft de gemakkelijkste manier om ons aan de kant te schuiven.

European Climate Foundation

Het totale budget van Clintel varieert de laatste jaren tussen de 2 en de 2,5 ton per jaar. Het is afkomstig van vrijwel uitsluitend particuliere donateurs. In de wereld van de fondsenwerving zijn dat geen bedragen waar men van achterover zal slaan. Als de olie-industrie ons al zou financieren (niet dus), dan hebben ze er wel erg weinig voor over. In Nederland beschikt alleen al Milieudefensie over een jaarbudget van zo’n 30 miljoen euro waarvan bijna 3 miljoen euro rechtstreeks van de overheid komt.

Maar vandaag wil ik het hebben over een andere organisatie, de European Climate Foundation, (ECF) opgericht en gevestigd in Den Haag in 2008. Vraag tien willekeurige passanten op straat of ze deze club kennen en het antwoord zal vrijwel altijd ontkennend zijn. Dat is ook precies de bedoeling. Deze club fungeert als een doorgeefluik van lobbygeld van vooral Amerikaanse filantropen. Hoeveel geld? Heel veel! De ECF ontving volgens haar eigen aangifte in het kader van de ANBI-status in 2023 maar liefst 275 miljoen (!) euro aan fondsen van andere non-profit organisaties. Hier een overzicht van organisaties die hen miljoenen schenken, afkomstig van hun eigen website:

We zien een aantal hele grote Amerikaanse fondsen zoals de Rockefellers Brothers Fund (totaal vermogen ongeveer 1,4 miljard dollar, jaarlijkse uitgaven in de orde van 80 miljoen dollar), de William and Flora Hewlett Foundation (vermogen 14,2 miljard dollar, jaarlijks 625 miljoen dollar  besteed aan fondsen) en Bloomberg Philantropies van miljardair Michael Bloomberg (geschat vermogen circa 12,1 miljard dollar, geschatte jaarlijkse donaties in de orde van 3,7 miljard dollar mondiaal). Maar we zien ook Porticus en de Laudes Foundation, beide eigendom van de Brenninkmeijer-familie (van de C&A-keten). En de Nationale Postcodeloterij niet te vergeten.

DeSmog

De missie van de European Climate Foundation is heel duidelijk. Van hun eigen website: “Mensen in de hele samenleving in staat stellen om een wereld te creëren die klimaatneutraal is. Wij zijn Europa’s grootste klimaatfonds. Samen met honderden partners katalyseren we klimaatactie en bouwen we aan een veilig, veerkrachtig en democratisch Europa.”

Hoe succesvol zijn ze? Volgens het artikel ‘Revealed: Ed Miliband and the shady funding of net zero’ in de Britse krant The Spectator zeer succesvol: “Het heeft op verbluffende wijze succes geboekt in het beïnvloeden van beleid, het sturen van het debat en het via de rechter overrulen van democratisch gekozen regeringen. Het heeft olie- en gaswinning in de Noordzee geblokkeerd, energieprijzen hoog gehouden en ons steeds afhankelijker gemaakt van Chinese technologie.” ‘Het’ slaat in dit geval op meer dan alleen de European Climate Foundation, een breder netwerk van soortgelijke foundations, die nauw met elkaar verweven zijn.

Om te zien hoe dit werkt het volgende voorbeeld. De Engelse website DeSmog is een ‘journalistiek’ platform dat vrijwel iedere klimaatscepticus in de wereld kritisch in de gaten houdt (beter gezegd: probeert te besmeuren). Als je nog niet besproken bent door DeSmog, dan tel je echt niet mee als klimaatscepticus, zeg maar. Dus Clintel krijgt er aandacht en twee Nederlandse journalisten schreven een uitgebreid artikel over het Clintel-congres in Roelofarendsveen in 2024. DeSmog wordt onder andere gefinancierd door:

• de Joseph Rowntree Charitable Trust (een grote Britse stichting, meerdere subsidies van meer dan 400.000 pond in recente jaren),
• de Polden Puckham Charitable Foundation,
• de Climate Emergency Collaboration Group,
• de Minor Foundation (Noorse filantropische stichting, steunt klimaatjournalistiek).

Dus op het eerste gezicht geen financiering vanuit de European Climate Foundation. Maar wie zit er achter die Climate Emergency Collaboration Group (CECG)? De CECG is zelf weer een samenwerkingsverband van grote klimaatfilantropische organisaties waaronder de IKEA Foundation, het Rockefeller Family Fund en het Rockefeller Brothers Fund, en die financieren op hun beurt ook weer de European Climate Foundation (ECF). De ECF financiert ook het Britse journalistieke platform Carbon Brief dat uitgebreide stukken publiceert over klimaatwetenschap en klimaatbeleid. Ze schrijven: “Wij zijn dankbaar voor de steun van de European Climate Foundation en de Meliore Foundation, die ons filantropisch financieren. In het kader van transparantie maken wij vrijwillig bekend dat deze financiering in totaal £1.892.421 bedroeg voor 2025.”

Carbon Brief is daarmee een van de meer dan 700 organisaties die financiering van de ECF ontvangen en is ook in ieder geval een stuk transparanter dan de ECF zelf. Die geeft niet prijs hoeveel geld ze van welke donateur ontvangen en ook niet hoeveel geld er naar welk doel gaat.

Geheimzinnige organisatie

De geheimzinnigheid rond deze organisatie viel ook de Franse, in Brussel woonachtige journaliste Florence Autret op. Zij vroeg een interview aan met de CEO van de ECF, de Française Laurence Tubiana, die een geschat jaarsalaris ontvangt van 500.000 euro. Zij wordt wel omschreven als de architect van het Klimaatakkoord van Parijs dat in 2015 werd gesloten en dat de basis heeft gelegd voor het huidige Net Zero-beleid in 2050. Na maanden proberen kreeg ze te horen dat een interview er niet in zat. Toch lukte het Autret een goed beeld van de ECF te schetsen in een serie lange artikelen op haar website (dus niet in een mainstream krant!). De eveneens Belgische blog Firebreak vertaalde haar lange stuk in vijf grondige artikelen. Het eerste artikel begint met de volgende samenvatting: “In de afgelopen tien jaar heeft een mysterieuze organisatie, gecontroleerd door een handvol filantropische miljardairs, de Europese “civil society” overgenomen. Met andere woorden: ze hebben de Europese Unie overgenomen.”

In haar stukken wijst Autret op de enorme lobbykracht van de ECF. Een grafiek uit een door de ECF gefinancierd rapport duikt binnen enkele weken een-op-een op in een rapport van de Europese commissie zelf, maar dan zonder bronvermelding.

Wie ontvangen subsidies van de European Climate Foundation (ECF)?

Tot de belangrijkste ontvangers van ECF-subsidies behoort het European Environment Bureau (EEB), zelf weer een coalitie van ngo’s en een van de grootste lobbyorganisaties in Brussel. Het EEB heeft een jaarbudget van 5,6 miljoen euro en maar liefst 32 geaccrediteerde activisten in het Europees Parlement. Ter vergelijking: CEFIC, de belangenorganisatie van de gehele Europese chemische industrie, heeft er 39. Geaccrediteerd zijn betekent dat je vrij het Parlement kunt binnenlopen, alle openbare vergaderingen kunt bijwonen, door de gangen van de kantoren van Europarlementariërs en hun assistenten kunt lopen en gebruik kunt maken van de cafés en kantines. Het is ook een vereiste om een gesprek aan te vragen met een ambtenaar, een Eurocommissaris of een kabinetslid van de Europese Commissie.

Een andere belangrijke ontvanger van ECF-subsidies is CAN Europe, de Europese tak van het Climate Action Network. Deze koepelorganisatie is een belangrijke speler in de ‘civil society’ tijdens de jaarlijkse klimaatconferenties van de Verenigde Naties (COP’s). CAN Europe beweert 1.500 ngo’s te bundelen en 47 miljoen burgers te vertegenwoordigen. De ECF is veruit de grootste financier: in 2021 droeg zij 2,5 miljoen euro bij aan een totaalbudget van 4,5 miljoen euro. Zowel CAN Europe als het EEB beschikken over twee van de grootste lobbybudgetten binnen de EU, vergelijkbaar met die van grote financiële en industriële verenigingen en Big Tech.

Shell als voormalig werkgever

In Nederland zijn de traditionele media oorverdovend stil over de European Climate Foundation. Follow The Money noemde de ECF eind vorig jaar wel een keer in een kader bij een artikel getiteld “Amerikaanse bedrijven en miljardairs beïnvloeden EU-beleid via denktanks”.

Het artikel stelt: “‘De hoeveelheid geld die uit de VS komt, is schokkend. Het is in feite structurele buitenlandse inmenging, al tientallen jaren,’ zegt politicoloog Inderjeet Parmar, die uitgebreid onderzoek heeft gedaan naar denktanks.”

Het artikel beperkt zich tot de rol van denktanks en de verwijzingen naar de ECF zijn zo summier dat de omvang van de invloed van deze club de FTM-lezer ongetwijfeld zijn ontgaan. Verder moeten we het in Nederland hebben van de ‘alternatieve’ media. Wouter Roorda schreef twee lange stukken over de ECF en CAN Europe voor Wynia’s Week. Financieel journalist Arno Wellens haalde een keer uit naar de ECF vanwege een door hen gefinancierd TNO-onderzoek waarin koken op gas vanwege de uitstoot van fijnstof als erg gevaarlijk werd bestempeld.

In het artikel over Clintel maakt Follow The Money er een heel ding van dat Guus Berkhout van 1965 tot 1971 voor Shell werkte (hij werkte daarna 40 jaar aan de TU Delft). Maar bij de European Climate Foundation lijkt Follow The Money dat helemaal niet te interesseren. De oprichter en eerste CEO van de ECF is namelijk Jules Kortenhorst. Hij werkte na zijn studie economie aan de Erasmus Universiteit eerst acht jaar bij Shell, zat daarna twee jaar in de Tweede Kamer namens het CDA en begon meteen daarna in 2008 de European Climate Foundation.

Gemiste kans

Een beginnend Clintel met amper budget was voor de Nederlandse media genoeg aanleiding om er meerdere journalisten op te zetten. Diezelfde media slaan totaal niet aan op een al veel langer bestaand donkergroen lobbynetwerk, dat beschikt over honderden miljoen euro’s per jaar – voornamelijk afkomstig uit de VS – en dat van grote invloed is op het klimaat- en energiebeleid in Europa. Dit introducerende artikel maakt één ding duidelijk. De afwezigheid van de ECF in de Nederlandse media is een gemiste kans. Ik roep Follow The Money op een team van journalisten op dit dossier te zetten. Ik ben de eerste die het boek waartoe dat kan leiden zal kopen.

Het stroomnet is overvol, dat is inmiddels wel bij iedereen bekend. In enkele provincies is het al onmogelijk geworden een stroomaansluiting te krijgen voor een bedrijf, woning of zelfs een laadpaal. Dat het niet alleen piept en kraakt, maar zelfs uitgezet wordt is de volgende fase. Die fase is nu aangebroken. Rond Tilburg waren duizenden mensen recent de dupe nadat de stroom werd uitgeschakeld om te voorkomen dat het stroomnet overbelast zou raken, wat een domino-effect zou veroorzaken en nog veel meer bedrijven en particulieren zou treffen.

Balans in vraag en aanbod is zoek

Oorzaak van dit alles is wiebelstroom. Wiebelstroom wordt veroorzaakt wanneer vraag en aanbod van stroom in disbalans raken. Aangezien de stroomvraag in de afgelopen jaren niet significant is toegenomen ligt de oorzaak aan de aanbodkant. En die aanbodkant zijn windmolens, de meer dan 200 biomassacentrales en zonnepanelen. In het verleden werden vraag en aanbod in balans gehouden door de netbeheerders en de producenten samen. De producenten wisten wanneer er pieken of dalen in het stroomnet zouden optreden en konden snel bij- of afschakelen. Dat lukt niet meer als de aanbieders er honderdduizenden zijn (zonnepanelen), op efficiëntie draaiende biomassacentrales niet stil worden gezet omdat dit dan geld kost en windmolens onvoorspelbaar produceren. Voor de netbeheerder is er dan nog maar één mogelijkheid voor sturing bij een overschot: op afstand uitschakelen om grotere schade te voorkomen. De primaire oorzaak is dus heel kort te verwoorden: de energietransitie.

Overheidsdwang elektrisch rijden

Ondanks de vele waarschuwingen door experts voor de gevolgen van de energietransitie is de overheid in de afgelopen jaren doorgegaan met het faciliteren daarvan. Sterker nog, er komen regelingen aan die desastreus zullen zijn voor de stabiliteit van het stroomnet. Zo is vanaf 2027 iedere werkgever min of meer verplicht het wagenpark volledig elektrisch te maken, tenzij hij jaarlijks 12 procent van de nieuwwaarde per auto overmaakt naar Den Haag, bovenop de 24 procent die de werknemer al betaalt voor een hybride-, benzine- of dieselauto. Ze noemen dat in Den haag heel netjes de “pseudo-eindheffing” die feitelijk een straf is voor eenieder die niet volledig elektrisch wil rijden. Iedere nieuwe leaseauto van een werkgever zal dus met ingang van 1 januari 2027 theoretisch volledig elektrisch moeten zijn. Mensen woonachtig in bijvoorbeeld de provincie Utrecht krijgen echter geen laadpaal meer thuis. Maar ook mensen in appartementen of flats worden afhankelijk van gemeentelijke laadpalen die in bepaalde provincies ook niet meer mogelijk zijn door het overbelaste stroomnet.

Extra stroombehoefte uitbreiding elektrische leasevoertuigen haalbaar?

In Nederland zijn er circa 1.372.000 leasevoertuigen (personenauto’s en bestelwagens). 43 procent daarvan is momenteel volledig elektrisch. In de komende drie jaar zullen dus in theorie zo’n 782.000 elektrische auto’s extra ‘aan de stekker’ komen. Wanneer die elektrische auto’s allemaal stroom gaan laden? Als de landelijke piek maximaal is: zodra moeder de vrouw de piepers op het elektrische fornuis zet, de warmtepomp aanspringt en de zonnepanelen doven. Exact op dat moment zullen 782.000 extra elektrische auto’s stroom gaan vragen terwijl in veel provincies al geen capaciteit is.

Een woonhuis vraagt in Nederland gemiddeld 6 tot 7 kWh per dag (2.200 tot 2.550 per jaar zonder warmtepomp). Een volledig elektrische auto die 15-20.000 kilometer per jaar rijdt verbruikt 6-11 kWh per dag; dat is dus minimaal dezelfde hoeveelheid die een heel huishouden per dag ook al vraagt. Kortom, er komt in de komende drie jaar een behoefte aan stroom van minimaal 782.000 huizen erbij ‘dankzij’ deze dwangmaatregel van de overheid. Moeten wij dan nog uitleggen dat dit een ramp in slow-motion gaat worden? De donkere dagen voor Kerstmis zullen extra donker worden als de wind stilvalt en de zon ondergaat.

De energietransitie dendert door

Ook hier blijkt dus weer dat de energietransitie er zonder enige realiteitszin doorheen gedrukt wordt. Al staan netbeheerders op hun achterste poten, gaan gemeentes laadpalen noodgedwongen beperkt beschikbaar stellen en krijgt u thuis geen laadpaal geplaatst, Den Haag drukt onverminderd door. Werkgevers zullen hun werknemers dwingen volledig elektrisch te rijden om torenhoge boetes uit datzelfde Den Haag te voorkomen, en werknemers moeten het maar zien op te lossen. Oh, en die werknemer betaalt inmiddels weer 22 procent bijtelling want tja, die benzineauto gaat Den Haag niet veel meer opleveren.

Het kabinet-Rutte IV – destijds vertegenwoordigd door klimaatminister Jetten – presenteerde in april 2023 een plan om een extra reductie van 22 megaton aan CO2-uitstoot  te realiseren. De in het plan genoemde 28 miljard euro is een totaalbedrag dat uit het toenmalige Klimaatfonds en andere middelen werd gereserveerd voor ongeveer 120 klimaatmaatregelen tot en met 2030. Wij vroegen ons af; waaraan is dat geld besteed, hoeveel ervan werd tot dusver uitgegeven en waar is dat bedrag vandaan gehaald?

Waar zou al dat geld aan besteed moeten worden?

Er bestaat geen officiële tabel waarin staat waar die 28 miljard aan uitgegeven moet worden. Wel een aantal beleidsstukken waarin onderdelen van die verdeling in terug te vinden zijn. De belangrijkste daarvan zijn hier te vinden en bevatten een Kamerbrief van Jetten en een Excel sheet met de bedragen.

De oorspronkelijke stukken uit 2023 worden jaarlijks geactualiseerd in de zogeheten Vaststelling van de begrotingsstaat van het Klimaatfonds.

Samengevat komt het zo’n beetje op het volgende neer:

• verduurzaming industrie 7 tot 8 miljard euro
• elektriciteitsnet en energiesysteem 5 tot 6 miljard euro
• waterstof en nieuwe energie-infrastructuur 3 tot 4 miljard euro
• verduurzaming gebouwde omgeving (isolatie, warmtepompen) 2 tot 3 miljard euro
• stimulering elektrisch vervoer circa 2 miljard euro
• glastuinbouw en landbouw circa 2 miljard euro
• overige maatregelen (innovatie, CO₂-opslag, uitvoeringskosten, enzovoort) 5 tot 6 miljard euro

Is die 28 miljard euro al uitgegeven?

Nee, die 28 miljard euro is een in 2023 gereserveerd budget dat over meerdere jaren wordt uitgesmeerd. Vele van de 120 projecten binnen dit initiatief moesten later nog worden uitgewerkt en door de Tweede Kamer worden goedgekeurd. Voor sommige onderdelen is ook nog Europese goedkeuring noodzakelijk.

De Algemene Rekenkamer tracht ieder jaar te ontcijferen hoeveel er per jaar van dit megaplan is uitgegeven en rapporteert daarover.

Die rapportages liegen er niet om en stellen – voor de zoveelste keer – vast dat de overheid niet met geld om kan gaan.

De Algemene Rekenkamer heeft meerdere keren opgemerkt dat het parlement nauwelijks kan beoordelen hoe klimaatgelden zich verhouden tot andere uitgaven, omdat de middelen chaotisch over veel begrotingen en fondsen zijn verspreid.

Ook wees de Rekenkamer op het belang van betere informatie over de doeltreffendheid en doelmatigheid van de uitgaven, zodat de Tweede Kamer de gemaakte keuzes kan controleren. Dat is nu vrijwel onmogelijk volgens de conclusies van de Rekenkamer.

90 procent van de klimaatuitgaven zijn onvindbaar

In dit BNR-artikel lezen we: “In sommige gevallen is 90 procent van bepaalde klimaatuitgaven in een overzicht niet te vinden in de betreffende begroting of jaarverslag.”

Doordat een duidelijke definitie van klimaatbeleid ontbreekt, hebben ministeries ‘de vrijheid om te bepalen welke maatregelen zij aandragen en welke uitgaven zij als klimaatuitgave beschouwen’.

Een zooitje, zo lijkt het. Zowel qua omschrijving van wat klimaatbeleid nou eigenlijk is, als de financiële verantwoording daarover.

In het Verantwoordingsonderzoek 2025 gaat de Rekenkamer nog een stap verder. Zij schrijft dat:

• het Klimaatfonds zelf vrijwel geen uitgaven doet;
• geld wordt overgeheveld naar andere ministeries;
• daardoor de financiële en beleidsmatige verantwoording versnipperd is;
• het “nauwelijks te volgen” is wat met de miljarden uiteindelijk is bereikt.

Is het Klimaatfonds een dekmantel voor een financiële beerput?

Naarmate we dieper in de materie duiken, wordt het Klimaatfonds steeds meer een bijzonder obscuur verhaal.

Het Klimaatfonds is een zogenoemd overhevelingsfonds. Dat betekent:

1. geld wordt eerst in het Klimaatfonds gereserveerd;
2. vervolgens overgeboekt naar andere ministeries waaronder:
   • ministerie van Economische Zaken;
   • ministerie van Infrastructuur en Waterstaat;
   • ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening;
   • ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur;
3. pas vanuit zo’n ministerie wordt het geld daadwerkelijk uitgegeven.

Maar waaraan?

Dat wordt maar niet duidelijk.

Het jaarverslag van het Klimaatfonds kent hoofdzakelijk nullen als getal

Volledigheidshalve doken we ook nog in het jaarverslag van het Klimaatfonds zelf. En dan wordt het pas echt bizar!

Het jaarverslag laat zien dat de uitgaven van het fonds zelf nihil zijn, omdat alleen de overheveling naar de verschillende ministeries wordt verantwoord. Wat er daarna met het geld gebeurt, weten we niet.

De tabellen uit het jaarverslag van het Klimaatfonds zien er daarom zo uit:

Is het parlement door financieel en politiek wanbeleid aan de kant gezet?

In dit jaarverslag van het ministerie van Financiën lezen we dat het ministerie aan de Eerste en Tweede Kamer om decharge heeft gevraagd voor het jaarverslag van het Klimaatfonds waarin eigenlijk niets staat, behalve nullen.

Beide Kamers verleenden de gevraagde decharge en dat is vreemd met zoveel kritiek van de Algemene Rekenkamer en een jaarverslag dat feitelijk niet de gewenste informatie bevat.

Uit de Kamerstukken blijkt dat er een behoorlijke discussie is gevoerd met toenmalig minister voor Klimaat en Energie Rob Jetten. Tijdens het debat over de Tijdelijke wet Klimaatfonds vroegen meerdere fracties hoe de Kamer grip houdt op miljarden die voor jaren vooruit worden gereserveerd.

Alle partijen behalve FVD, PVV en BBB steunden het fonds, maar wilden dat de Kamer jaarlijks invloed zou houden op de besteding van de middelen en niet slechts één keer bij de instelling van het fonds.

BBB, FVD en PVV betoogden dat een fonds van tientallen miljarden de normale begrotingscontrole zou uithollen en de mogelijkheid tot parlementaire controle ernstig beperkt.

Als je kijkt naar de vrij felle Kamerdebatten in 2023 bij de invoering van de Klimaatwet en je ziet wat de Rekenkamer in 2024 en 2025 voor conclusies over het financiële beheer van dit fonds heeft geschreven, kan de conclusie niet anders zijn dan dat de parlementaire democratie niet meer serieus genomen wordt door de politieke bestuurders in Nederland.

Wij vinden dit een gevaarlijke en onacceptabele ontwikkeling. Zeker nu de destijds verantwoordelijke minister voor dit dossier – Rob Jetten – momenteel als premier het land regeert.

Iemand met weinig gevoel voor financiële verantwoording en dito verhoudingen als premier kan heel schadelijk gaan uitpakken voor ons land.